Մշակույթ 17:08 12/03/2021 Հայաստան

Եղիշե Չարենցի ծննդյան 124-ամյակի առիթով բանաստեղծի տուն-թանգարանը նախաձեռնել է մի շարք միջոցառումներ

Մարտի 13-ին նշվելու է հայ մեծանուն բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի ծննդյան 124-ամյակը, ինչի առթիվ բանաստեղծի տուն-թանգարանը նախաձեռնել է մի շարք միջոցառումներ։

Տուն-թանգարանից հայտնում են, որ կկայանա «Չարենց-Նամե» գրքի շնորհանդեսը,  Ռեգինա Ղազարյանի՝ «Չարենցի վերջին ճանապարհը՝ հավերժություն» կտավի վերակենդանացող ցուցադրությունը, ARloopa հավելվածի միջոցով տակառից դուրս են հորդելու Չարենցի ձեռագրերը` տարածվելով թանգարանի ցուցասրահով: Այցելուն, հպվելով «ձեռագրերին», կարող է ծանոթանալ դրանց բովանդակությանը,  Նաիրյան վոկալ անսամբլի համերգը։

Ռեգինա Ղազարյանը (հայ նկարչուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, Երևանի պատվավոր քաղաքացի) Եղիշե Չարենցի մտերմուհին էր, որին գրողը վստահեց ստեղծագործական վերջին շրջանի անտիպ ստեղծագործությունների պահպանությունը: Բանտում շապիկի թիկունքին քիմիական մատիտով գրած գրության համաձայն, Չարենցի կինը՝ Իզաբելլան, գրողի անտիպ ձեռագրերի մի մասը հանձնում է քսաներկուամյա Ռեգինային։

Նա զմռսում է միջին չափի մի տակառ, ձեռագրերի թղթապանակները փաթաթում մոմլաթե կտորների մեջ և դասավորելով տակառում՝ պահում է հողի տակ բարեկամուհիներից մեկի տան ներքնահարկում։ Տակառը բացվում է 17 տարի անց՝ Ստալինի մահից հետո՝ 1954 թվականին, երբ արդեն «ձնհալ» էր, իսկ մեկ տարի անց Եղիշե Չարենցը ետմահու արդարացվում է:

Եղիշե Չարենցը՝ Եղիշե Սողոմոնյանն իր սկզբնական կրթությունը ստանում է Ջամբազյանի դպրոցում: 1908-12թթ. պատանի Եղիշեն սովորում է Կարսի ռեալական դպրոցում: 1912թ. Թիֆլիս լույս տեսնող «Պատանի» ալմանախում տպագրվում է Չարենցի առաջին բանաստեղծությունը: Չարենցը շատ ընթերցասեր էր և օրվա մեծ մասը կարդում էր: Մի օր քաղաքի տպարաններից մեկի մոտ Չարենցը հանդիպում է գրախանութներից մեկի տնօրեն Ալեքսանդր Տեր-Եսայանին և ասում, որ «բերել եմ ոտանավորներս տպել տամ»: Տղայի համարձակ քայլը հետաքրքրում է գրավաճառին, և նա վերցնում է ձեռագիրը, կարդում և զարմանում: Նրա միջնորդությամբ էլ 1914թ. լույս է տեսնում պատանի Չարենցի` Աստղիկ Ղոնդախչյանին նվիրված «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Աստղիկը Կարսի իգական գիմնազիայի 5-րդ դասարանի աշակերտուհի էր, որին սիրահարված էր պատանի Եղիշեն):

Գրական անունը
Չարենցը Գուրգեն Մահարուն պատմել է, թե Կարս էր եկել Չարենց ազգանունով մի բժիշկ, որի ցուցատախտակի «Չարենց» մակագրությունն էլ վերցրել է։ Պատանեկան տարիների մտերիմները այլ բացատրություններ էլ են տալիս։ Ըստ Կարինե Քոթանջյանի՝ բանաստեղծը Չարենց է մկրտվել, որովհետև մանկուց եղել է չար երեխա։ Նրան այնքան են չար ասել, որ Չարենց էլ մնացել է։ Իսկ Անուշավան Ջիդեջյանը (Վիվան) բանաստեղծի կողմից վկայել է, որ Չարենց անունն առաջացել է Ալեքսանդր Պուշկինի «Անչար» ոտանավորի հնչյունական տեղաշարժերի հետևանքով։

1913-15թթ. Կարսում Չարենցը գրում է «Հրո երկիր» շարքից մի քանի բանաստեղծություններ, «Տեսիլաժամերը», «Կապուտաչյա հայրենիք» պոեմը: 1915թ. ստեղծվում են հայկական կամավորական առաջին ջոկատները, որոնց շարքերում էլ Չարենցը մասնակցում է մի շարք մարտական գործողությունների: 1915թ. ամռանը Քանաքեռում կազմավորվում էին հայկական 6-րդ և 7-րդ կամավորական գումարտակները: Պատերազմի արհավիրքներն ու հայ ժողովրդի ողբերգությունը Չարենցը նկարագրել է իր «Դանթեական առասպել» պոեմում:



1928-35թթ. Չարենցն աշխատում է Հայաստանի պետական հրատարակչությունում` Հայպետհրատում, սկզբում որպես գեղարվեստական բաժնի աշխատակից, հետո` գեղարվեստական բաժնի վարիչ, իսկ 1934-ից` հայ, ռուս և օտար դասականների հրատարակչության պատասխանատու խմբագիր: Այս տարիներին է, որ Չարենցի գեղարվեստական բարձր ճաշակի, գրագիտության և անսպառ եռանդի շնորհիվ հայ զրատպությունը մեծ զարգացում է ապրում: Նա կարողանում է իր շուրջը համախմբել ժամանակի տաղանդավոր նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանին, Հակոբ Կոջոյանին և ուրիշների և նրանց հետ միասին հրատարակել նոր, թարմ մտքերով և լուծումներով հարուստ բազմաթիվ գրքեր: Լավ իմանալով կերպարվեստի պատմությունը` նա հաճախ նկարիչներին ցուցումներ էր տալիս, թե ինչպես ձևավորել այս կամ այն գիրքը:

Ստանալով Կոմկուսի կենտկոնի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանի համաձայնությունը` Չարենցը մեծ դժվարությամբ համոզում է լեզվաբան Մանուկ Աբեղյանին գլխավորել հայկական ժողովրդական էպոսի հրատարակության գործը: Չնայած բազմաթիվ դժվարություններին` 1935թ.-ին լույս է տեսնում «Սասնա ծռերի» Ա հատորը` Եղիշե Չարենցի պատասխանատու խմբագրությամբ:
Պետհրատում աշխատելու տարիներին Չարենցի նախաձեռնությամբ լույս են տեսնում հայ անվանի երաժշտահաններ Կոմիտասի, Սպենդիարյանի, Տիգրանյանի, Ռոմանոս Մելիքյանի, Վ. Տիգրանյանի, Ա. Սաթյանի և ուրիշների ստեղծագործությունները: Քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանում նոտաներ տպագրելու հնարավորություն չկար, Կոմիտասի երկու ժողովածուները հրատարակվում են Մոսկվայում: Չարենցի նախաձեռնությամբ Պետհրատի տպարանում ստեղծվում են նոտաների տպագրության տեխնիկական հնարավորություններ:

Անձի պաշտամունքի դաժան տարիներին` 1930-ական թթ. սկսվում են հալածանքները գրողների, մշակութային և հասարակական գործիչների նկատմամբ: Չարենցին Հայաստանի գրողները խորհուրդ են տալիս մեկնել Հայաստանից դեպի, քանի որ կանխազգում էին, որ հնարավոր է բանաստեղծը ստալինյան ռեպրեսիաների զոհը դառնա։ Խաչիկ Դաշտենցին Չարենցն ասել է, որ չի կարող մեկնել Հայաստանից, քանի որ իրեն Հայաստանից դուրս չի պատկերացնում։

1936թ. սեպտեմբերին Չարենցին տնային կալանքի տակ են վերցնում, իսկ շուտով նաև` ձերբակալում են: Մեղդրանքները նույն էին, ինչ որ բոլորինը` նացիոնալիզմ, հակահեղափոխականություն, ահաբեկչություն, պետական դավաճանույթուն: Գրադարաններից և գրախանությներից հավաքում են Չարենցի գրքերը: 1937թ. աշնանը ձերբակալում են նաև կնոջը` Իզաբելլային: 1937թ. նոյեմբերի 27-ին  Եղիշե Չարենցն իր մահկանացուն է կնքում երևանյան բանտերից մեկի հիվանդանոցում: Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ դիահերձումը ցույց է տվել, որ մահվան պատճառը չափազանց տկարացած առողջական վիճակն է եղել, ինչի համար հիմք են ծառայել բազմաթիվ հիվանդությունները:

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

16:11
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը կոչ է անում հարստության հարկ գանձել
ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը Եվրախորհրդարանում իր ելույթի ժամանակ պետություններին կոչ է արել հարստության հարկ սահմանել`...
Աղբյուր` Panorama.am
16:02
«Շուտով պետք է գալու մոբիլիզացնել բոլորիս ջանքերն այս իշխանությունների ձախողումների հետևանքերը հաղթահարելու համար»
«Վհատվել չկա։... Ռացիոնալիզմը և արդարությունը միեւնույն է կհաղթանակեն»:
Աղբյուր` Panorama.am
15:55
Ալումյան. Անթույլատրելի է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը քննադատում է Հայաստանի Հանրապետության անունից հանդես եկող դատարանին
Վերաքննիչ քրեական դատարանը` նախագահությամբ դատավոր Նարինե Հովակիմյանի, քննում է սահմանադրական կարգի ենթադրյալ տապալման գործի կարճման վերաբերյալ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:48
Էդվարդ Միրզոյան-100. Համերգ Դիլիջանում
Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոնը հուլիսի 10-ին ժամը 19:00 ներկայացնում է համերգ` նվիրված կոմպոզիտոր, մանկավարժ, ՀՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:32
Գործարկվելու է Դողս համայնքի շչակը
Հունիսի 25-ին՝ ժամը 12:00-ին, Արմավիրի մարզի Դողս համայնքում անցկացվելու է «Պատսպարման կազմակերպումը «Օդային տագնապ» ազդանշանի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:05
Թուրք վերլուծաբան. Փաշինյանի հաղթանակը նշանակում է, որ ժողովուրդն ընդունում է՝ «Ադրբեջանը վերադարձրել է իր հողերը»
Թուրքական ազգայնամոլական «Yeni çağ gazetesi» թերթի կայքում  «Հայաստանն առանց Թուրքիա չի կարող առաջ շարժվել»...
Աղբյուր` Panorama.am
14:59
«Իզմիրլյան» ԲԿ-ն շարունակում է բնականոն աշխատանքը
Բուժաշխատողներն ակնկալում են «Իզմիրլյան» ԲԿ-ի տնօրեն, պրոֆեսոր Արմեն Չարչյանին շուտափույթ տեսնել ազատության մեջ:
Աղբյուր` Panorama.am
14:57
Ոսկե մեդալի ու չեմպիոնական տիտղոսի համար կպայքարեն բռնցքամարտիկներ Արթուր Բազեյանն ու Համբարձում Հակոբյանը
Իտալիայի Ռոզետո–դելի–Աբրուցի քաղաքում այսօր կկայանան բռնցքամարտի մինչև 22 տարեկանների Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչները:
Աղբյուր` Panorama.am
14:55
Վրաստանում հնդկական շտամի շրջանառությունը գնալով աճում է` արդեն 10-ից 20 տոկոս է
Վրաստանի Հիվանդությունների վերահսկման ազգային կենտրոնի ղեկավար, Ամիրան Գամղրելիձեի հայտարարությամբ, հնդկական շտամի շրջանառությունը Վրաստանում...
Աղբյուր` Panorama.am
14:53
Կեսարիայի Սբ. Թորոս հայկական եկեղեցին հայտնվել է գանձագողերի թիրախում
Կեսարիայի 200-ամյա Սուրբ Թորոս հայկական եկեղեցին շարունակվում է ավերվել գանձագողերի կողմից։ Այս մասին գրում է «Էրմենիհաբեր»-ն...
Աղբյուր` Panorama.am
14:43
Հայաստանի սահմանին Ադրբեջանը նոր զորամաս է բացել
Ադրբեջանի պետական սահմանային ծառայությունը հայտարարել է Հայաստանի հետ սահմանին գտնվող Որոտանի (Կուբաթլուի) շրջանում նոր զորամասի բացման մասին:...
Աղբյուր` Panorama.am
14:41
Կոմպոզիտոր Սևան Ղարիբյանը Իսպանիայի թագուհու կողմից արժանացել է «Լավագույն ուսանող» դիպլոմի
Սևան Ղարիբյանը Իսպանիայի թագուհի Սոֆիայի կողմից արժանացել է «Լավագույն ուսանող»  դիպլոմի։ Այս մասին հայտնում է Իսպանիայում ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:38
ՍԴ-ն ԱԺ ընտրությունների արդյունքներով ընդունված որոշման հետ կապված վեճերով որոշում է ընդունում դիմումից 15 օր հետո
Սահմանադրական դատարանի մամուլի  քարտուղար Եվա Թովմասյանը ֆեյսբուքյան գրառմամբ ներկայացրել է ՍԴ-ում ընտրական վեճերի վերաբերյալ ժամկետներն ու...
Աղբյուր` Panorama.am
14:34
«ՌԱՕ Մարս» ռուսական ընկերության «Ալյանս» ազատ տնտեսական գոտում այսօր կառավարությունը գրանեց ևս երկու ՍՊԸ
Կառավարությունն այսօր ի թիվս 36 չզեկուցվող հարցերի որոշեց «Ինտերակտիվ սմարթ տեխնոլոջի ֆեզ» և  «Արտեկ փովեր սիստեմս»...
Աղբյուր` Panorama.am
14:24
Վենետիկը, Սթոունհենջը և Աշուրը կարող են ներառվել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության՝ վտանգի տակ հայտնված օբյեկտների ցուցակում
Վերջնական որոշումը կկայացվի 2022 թվականին կայանալիք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 45-րդ ամենամյա համաժողովում:
Աղբյուր` Panorama.am
13:37
Ուկրաինան Ֆիլիպ Կիրկորովին ճանաչել է որպես ազգային անվտանգության սպառնալիք
Ռուսաստանցի էստրադային երգիչ Ֆիլիպ Կիրկորովը ներառվել է Ուկրաինայի ազգային անվտանգության համար սպառնալիք ներկայացնող անձանց ցուցակում: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
13:28
Ադրբեջանի զիված ուժերը Գեղարքունիքում մահվան սպառնալիքներ են հնչեցրել իսպանացի լրագրողների նկատմամբ
«Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը հայտարարում է, որ Ադրբեջանի զինված ուժերը Գեղարքունիքում մահվան սպառնալիքներ են...
Աղբյուր` Panorama.am
13:26
Որոշ իմքայլականների՝ եկեղեցականների նկատմամբ բռնաճնշումներ գործադրելու մասին սպառնալիքներից հոգևոր դասը չի երկնչում. Վրթանես քահանա Բաղալյան
«Պետական բոլոր համակարգերի կառավարումը ձախողած ապազգայինները ջանադրաբար փորձում են եկեղեցու բնականոն կյանքն էլ խաթարել, բայց չեն հաջողելու»։
Աղբյուր` Panorama.am
13:16
«Էրդողանիզմի» 3 կործանարար գծերը՝ ըստ թուրք պրոֆեսորի
Թուրք տնտեսագետ, պրոֆեսոր Ահմեթ Ինսելը խոսել է Էրդողանի իշխանության ընթացքում կառավարման համակարգում ի հայտ եկած 3 «նորարարության»...
Աղբյուր` Panorama.am
13:10
Ինչո՞ւ է կարևոր, որ ընդդիմությունը մանդատաները վերցնի. Բացատրում է իրավաբանը
Իրավաբան Ռոբերտ Հայրապետյանը, որ արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում որպես պատգամավորության թեկնածու առաջադրված էր «Հայաստան»...
Աղբյուր` Panorama.am
13:02
ԵՄ գագաթնաժողով. Վճարել Թուրքիային՝ միգրանտներին պահելու համար
ԵՄ գագաթնաժողովը, որը մեկնարկում է այսօր, առաջին հերթին նվիրված է միգրացիայի խնդրին: Ակնհայտ է, որ ղեկավարները կհամաձայնվեն շարունակել վճարել...
Աղբյուր` Panorama.am
12:53
Ջոզեֆ Բորելը կհանդիպի Վրաստանի, Մոլդովայի և Ուկրաինայի արտգործնախարարների հետ
Եվրամիության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Ջոզեֆ Բորելը կհանդիպի Վրաստանի արտաքին գործերի նախարար...
Աղբյուր` Panorama.am
12:49
Գեղամ Նազարյան. Մենք ընտրեցինք պարտությունը
Այլընտրանքային նախագծեր խումբը տարածել է խմբի քաղաքագետ Գեղամ Նազարյանի հոդվածը, որը հրապարակում ենք ամբողջությամբ. «Նիկոլն ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:46
180 օրը 545 օրով փոխելու տեխնիկական որոշումը կառավարության նիստում զեկուցվող էր, որպեսզի հնչեցվի 3 տարի տևող ներդրումային ծրագրի մասին
«Ըստ էության առաջարկը հետևյալն է՝ ֆինանսավարման ամփոփման վերջնաժամկետի սահմանման մեջ «180 օր անց» բառերը փոխարինել «545...
Աղբյուր` Panorama.am
12:42
Իրանում տեղայնացվել է կորոնավիրուսի պատվաստանյութի զանգվածային արտադրության տեխնոլոգիան
Իրանում տեղայնացվել է կորոնավիրուսի պատվաստանյութի զանգվածային արտադրության տեխնոլոգիան: Այս մասին տեղեկացնում է Իմամ Խոմեյնու հրամանների...
Աղբյուր` Panorama.am
12:39
Ժամը 17։00-ին դատախազության դիմաց տեղի կունենա բողոքի ակցիա՝ ի աջակցություն Արմեն Չարչյանի
«Հայաստան» դաշինքը դոկտոր-պրոֆեսոր Արմեն Չարչյանին կալանավորելու գնահատում է ակնհայտ քաղաքական հետապնդում:
Աղբյուր` Panorama.am
12:34
Ամատունի Վիրաբյան. Իրենց սրտի ուզած տնօրենը չէի
Ազգային արխիվի նախկին տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանի համար սպասելի էր ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի որոշումը, որի համաձայն մերժվել է ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:31
Բունդեսթագի անդամը կոչ է անում դադարեցնել Թուրքիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու բանակցությունները
Գերմանիայի Բունդեսթագի Ազատ դեմոկրատական կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության փոխնախագահ Ալեքսանդր Լամբսդորֆը, ԵՄ առաջնորդների առաջիկա...
Աղբյուր` Panorama.am
12:28
«Մանախ» մականվամբ հայտնի Արթուր Այվազյանը կալանավորվել է. ՔԿ
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում՝ «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյան. Այս իշխանությունը երիտթալանչիներ են
22:28 12/06/2021

Արթուր Վանեցյան. Այս իշխանությունը երիտթալանչիներ են

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}