Քաղաքական 12:45 02/08/2021 Տարածաշրջան

Գորբաչով․ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության արմատները վաղուց են, այն պարզ լուծում չուներ այն ժամանակ և չունի այժմ

ԽՍՀՄ նախկին նախագահ Միխայիլ Գորբաչովը գրել է «Հասկանալ վերակառուցումը (перестройка), պաշտպանել նոր մտածողությունը» երկար հոդվածը, որում անդրադառնում է նաև Լեռնային Ղարաբաղին, Սումգայիթում ադրբեջանական իշխանությունների կողմից պետական մակարդակով կազմակերպված քաղաքի հայ ազգաբնակչության եղեռնին ու զանգվածային տեղահանությանը, որը տեղի է ունեցել 1988 թ. փետրվարի 27-ից 29-ը ընկած ժամանակահատվածում։

Գորբաչովը խոստովանում է, որ չի կարող ասել, որ ինքն ու իր գործընկերները, ովքեր սկսում էին վերակառուցումը, տեսել են խնդիրն ամբողջությամբ:

«Այժմ, իհարկե, միանգամայն ակնհայտ է, որ երկրի պահպանումն ու նորացումը, որը «աշխարհների աշխարհ» էր, ժողովուրդների կոնգլոմերատ, որում պատմական ճակատագրերի կամքով հայտնվել էին այնպիսի տարբեր հանրապետություններ, ինչպիսիք են, ասենք, Էստոնիան և Թուրքմենստանը, օբյեկտիվորեն իրենից ներկայացնում էր վիթխարի բարդության խնդիր: Այդ տարիներին պայթեց այն ամենը, ինչ կուտակվել էր այս տարածքում դարերի և տասնամյակների ընթացքում: Չեմ կարծում, որ ինչ -որ մեկը պատրաստ էր դրան»,-գրել է Գորբաչովը:

Գորբաչովի խոսքերով, գիտենք, որ շատ կայսրություններ և պետություններ են փլուզվել, որոնց սահմանադրությամբ նման հնարավորություն նախատեսված չէր:

«Կարծում եմ, որ պատճառները պետք է փնտրել այլուր:

Ստալինի օրոք բազմազգ պետությունը սկսեց պտտվել կոշտ գերկենտրոնացված միացյալ համակարգի մեջ: Կենտրոնը որոշեց ամեն ինչ և վերահսկեց ամեն ինչ: Բացի այդ, Ստալինը և նրա համախոհները կամայականորեն կտրեցին սահմանները, կարծես այն ակնկալիքով, որ ոչ ոք իրեն նույնիսկ չէր կարող պատկերացնել Միությունից դուրս: Ազգային խնդիրները մղվեցին խորքերը, բայց դրանք ոչ մի տեղ չվերացան: «Խորհրդային ժողովուրդների ծաղկման և մերձեցման» ճակատի հետևում թաքնված էին սուր խնդիրներ, որոնց լուծումները ոչ ոք չէր փնտրում: Ստալինը ցանկացած ազգային պահանջ և ազգամիջյան վեճ դիտում էր որպես հակախորհրդային բնույթի և ճնշում էր դրանք՝ ժամանակ չկորցնելով խրատների վրա:

Անխուսափելի էր, որ ժողովրդավարացման և ավելի մեծ ազատության պայմաններում այս ամենը ջրի երես դուրս կգար: Պետք է խոստովանել, որ սկզբում մենք թերագնահատում էինք խնդրի մասշտաբը և լրջությունը: Բայց երբ այն ծագեց, մենք չէինք կարող գործել ճնշման և արգելքների հին մեթոդներով: Մենք հավատում էինք, որ պետք է գնալ այլ ճանապարհով, փնտրել մտածված և հավասարակշռված մոտեցումներ և գործել համոզելու մեթոդներով:

Մենք դրանից ելանք, երբ 1988-ի սկզբին Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը սրվեց: Հակամարտության արմատները վաղուց են, այն պարզ լուծում չուներ այն ժամանակ և չունի այժմ՝ չնայած նրանք փորձում էին ինձ համոզել, որ դրան կարելի է հասնել սահմանների վերագծման միջոցով: Երկրի ղեկավարությունում կար միաձայն կարծիք. Սա անընդունելի է: Ես կարծում էի, որ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի շուրջ համաձայնության հասնելը հայերի և ադրբեջանցիների գործն է, և միության կենտրոնի դերն էր օգնել նրանց կարգավորել իրավիճակը, մասնավորապես՝ տնտեսական խնդիրների լուծման գործում: Վստահ եմ, որ սա ճիշտ գիծն էր:

Բայց ո՛չ կուսակցական կառույցները, ո՛չ երկու հանրապետությունների մտավորականությունը չկարողացան ճանապարհ գտնել համաձայնության կամ նույնիսկ երկխոսության համար: Եվ դրանք հետին պլան մղվեցին ծայրահեղականների կողմից: Իրադարձությունները ձնագնդի պես աճեցին: 1988-ի փետրվարի վերջին Սումգայիթ քաղաքում արյուն թափվեց: Կոտորածը կասեցնելու համար պետք էր զորքեր ներգրավել:

Այս ընթացքում ՝ 1987-1988 թվականներին, ես ձգտեցի մշակել ազգամիջյան վեճերի վերաբերյալ միասնական ժողովրդավարական մոտեցում: Դրա էությունն այն էր, որ ազգային խնդիրները կարող են իսկապես լուծվել միայն քաղաքական և տնտեսական բարեփոխումների ընդհանուր համատեքստում: Եվ պետք է ասեմ, որ սկզբում մերձբալթյան հանրապետություններում, Մոլդովայում, Վրաստանում, Ուկրաինայում ազգային շարժումները գործում էին վերակառուցման աջակցության կարգախոսների ներքո: Գրեթե ոչ ոք 1987-ին միությունից դուրս գալու հարց չդրեց:

Բայց շատ արագ անջատողական միտումները սկսեցին գերակշռել ազգային շարժումներում: Իսկ հանրապետությունների կուսակցությունների ղեկավարները չգիտեին, թե ինչպես աշխատել ժողովրդավարությունում: Նրանք շփոթված էին: Սա արտահայտվեց Վրաստանում, երբ 1989 թվականի ապրիլին մարդիկ դուրս եկան Թբիլիսիի փողոցներ և հրապարակներ: Վրաստանի կոմկուսի կենտկոմի անդամները նույնպես պետք է դուրս գային ժողովրդի մոտ, սակայն նրանք նախընտրեցին նստել բունկերում: Եվ բանը հասավ դժբախտության․ուժ կիրառվեց ՝ տարածքը ցուցարարներից «մաքրելու» համար, 21 մարդ զոհվեց, տասնյակ մարդիկ վիրավորվեցին:

Սա դժվար է հիշել: Բայց հանգիստ խղճով կարող եմ ասել. Թբիլիսիի հանրահավաքը ցրելու որոշումը կայացվել է իմ թիկունքում՝ իմ կամքին հակառակ: Այդ ժամանակ և հետո ես ամուր հավատարիմ մնացի իմ կրեդոյին. ամենաբարդ խնդիրները պետք է լուծվեն քաղաքական միջոցներով՝ առանց ուժի կիրառման, առանց արյունահեղության»,-գրել է Գորբաչովը։
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

21:49
«Հայաստան». Արցախի զգալի մասը դավադիր պատերազմում թշնամուն հանձնած անձնավորության հետ չի կարող լինել որևէ փակ քննարկում
«Հայաստան» դաշինքը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է.  «Այսօր կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ,...
Աղբյուր` Panorama.am
21:13
Պատերազմի մասին հուշող մեծ գործոնների առկայության պայմաններում Փաշինյանը պետական կառավարման համակարգը խաղաղից պատերազմականի չի բերել. Աբրահամյան
«Այս պատերազմում պարտության հիմքը դրվել են սեպտեմբերի 25-ին, երբ իշխանությունը նվազագույնը մեծ կասկածներ ունենալով պատերազմի վերսկսման մասին, անհրաժեշտ գործողությունների չի գնացել»։
Աղբյուր` Panorama.am
20:44
Հրամանը ես եմ տվել. Փաշինյանը՝ Սյունիքի սահմաններից զորքերի հետքաշման մասին
«Այսօր ադրբեջանցի սահմանապահները հայտնվել են Սյունիքում, որովհետև դեկտեմբերի 18-ին եղել է զորքերի հետքաշման հրաման, որը նախատեսված չի եղել...
Աղբյուր` Panorama.am
20:38
Կարող է իմանաք, էս ինչի՞ են մեր ջրերը հավաքում․ Արմենուհի Կյուրեղյան
«Ընդունո՞ւմ եք , որ Սովետական  Խորհրդային հանրապետությունների միության քարտեզներով եք գնալու քննարկումների սեղանի շուրջ։ Ո՞ր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Հոկտեմբերի 29-ին և 30-ին սպասվում է անձրև
Մայրաքաղաքում հոկտեմբերի 28-ին, 31-ին, նոյեմբերի 1-ին սպասվում է առանց տեղումների եղանակ։  Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Սեպտեմբերի 25-ին կար լայնածավալ պատերազմի սկսման տեղեկություն, ի՞նչ արվեց այդ տեղեկության հետ․ Արամ Վարդևանյան
«Իհարկե համոզված եմ, որ պաշտոնատար անձինք տեղյակ են այն մասին, որ վերջին անգամ Արցախը ԵԱՀԿ մինսկի ձևաչափով բանակցություններին մասնակցել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Երկրաշարժ Վրաստանում
3,1 մագնիտուդով երկրաշարժ է տեղի ունեցել Թբիլիսիից 60 կմ հեռավորության վրա, տեղական ժամանակով ժամը 15.50-ին, հայտնում է Վրաստանի Սեյսմիկ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:10
Հադրութն ու Շուշին ե՞ք հետ բերել, որ այսքան ուրախանում եք․ Քրիստինե Վարդանյան
«Մի հիմար մի քար գցեց ձորը, հազար խելոք չկարողացան հանել։ Հիմա հայտնվել են մի իրավիճակում ու ասում են՝ դե տղա՞ եք, հանեք»,- ասաց ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:08
Աշխարհի առաջնությունում այսօր Հայաստանն ունի երկու ներկայացուցիչ
Աշխարհի առաջնությունում այսօր Հայաստանն ունի երկու ներկայացուցիչ։ Ինչպես հայտնում է Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիան, երեկոյան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:56
Մեզ հաջողվեց առանց պետական սուբսիդավորման պատմամշակութային շենքում ստեղծել մի կառույց, որը բուժեց 5000 տղայի ․ Արմեն Մուրադյան
Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ռեկտոր Արմեն Մուրադյանն ընդունեց ԱՀԿ եվրոպական տարածաշրջանի գրասենյակի հաշմանդամության,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Առողջապահության նախարարի հրամանով՝ նախագահի նստավայրում գագաթաժողովին առանց դիմակի մասնակցածները ենթակա չեն վարչական պատասխանատվության. Ոստիկանություն
Ոստիկանությունում ուսումնասիրվել են ՀՀ նախագահի նստավայրում հոկտեմբերի 24-ին տեղի ունեցած «Մտքերի հայկական գագաթաժողովի»...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Ե՞րբ եք ի վերջո պատրաստվում այցելել Արցախ․ Խամոյանը՝ Փաշինյանին
«Դուք երեք տարի է իշխանության ղեկին եք և խոշորացույցով բոլորի բանկային հաշիվներից սկսած ուսումնասիրել եք և ուզում եմ արձանագրել, որ որևէ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:25
Սուրբ Աթոռի փոխպետքարտուղար Էդգար Պենյա Պարան այցելել է Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր
Պաշտոնական այցով Հայաստան ժամանած Սուրբ Աթոռի փոխպետքարտուղար Ն.Գ. արքեպիսկոպոս Էդգար Պենյա Պարայի գլխավորած պատվիրակությունն այցելել է Հայոց...
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
«Պատիվ ունեմ» խմբակցությունը Նիկոլ Փաշինյանի հետ կարող է քննարկել միայն իր հրաժարականի տեքստը․ Հայկ Մամիջանյան
«Պատիվ ունեմ» խմբակցությունը Նիկոլ Փաշինյանի հրավերով իր հետ այս պահին կարող է քննարկել միայն իր հրաժարականի տեքստը։ Ընդդիմադիր...
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Բա հարցրեք Սերժ Սարգսյանից հետո ո՞նց վիժեցրեց բանակցությունները․ Վահան Բաբայան
ԱԺ նախկին պատգամավոր Վահան Բաբայանը գրում է․ «Բա մեկը չկար՞ ԱԺ-ում հարց տար կապիտուլյանտին,բա որ Սերժ Սարգսյանի ասածները սենց լավ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
«Պատերազմից 1-2 օր առաջ ռադիոկլանում էր եղել, որն այդ առումով վստահելի էր թվացել». Փաշինյան
Տիգրան Աբրահամյանը հետաքրքրվել է Նիկոլ Փաշինյանից, ե՞րբ է զեկուցվել նրան, որ պատերազմի շեմին է երկիրը
Աղբյուր` Panorama.am
18:39
Հրետանային ստորաբաժանումներն անցկացրել են ցուցադրական պարապմունքներ
Հոկտեմբերի 27-ին N զորամիավորումում մեկնարկած եռօրյա զորավարժությունների շրջանակում անցկացվել են հրետանային ստորաբաժանումների ցուցադրական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:29
Գլաձոր համայնքն իր միջոցներով վերանորոգել է մանկապարտեզը
Վայոց Ձորի մարզի Գլաձորի համայնքապետարանը հայտնում է․ «Գլաձորի համայնքապետարանի միջոցներով Վերնաշեն բնակավայրի մանկապարտեզում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
Էրդողանը փորձում է ստուգել Հայաստանից եկող հետպատերազմյան ազդակները
Թուրքական մամուլն անդրադարձել է բրիտանական «Financial Times» թերթում հրապարակված մի հոդվածի, որտեղ խոսվում է «Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Փաշինյանն ընդդիմադիր պատգամավորներին հրավիրեց խոսելու
ԱԺ-ում կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը կրկին հիշեց 2010 թվականին ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին ընդունված օրենքը,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
Ցուկերբերգն ու նրա կինը մեղադրվում են սեռական ոտնձգությունների մեջ
Facebook-ի ղեկավար Մարկ Ցուկերբերգի և նրա կնոջ՝ Պրիսցիլա Չանի նախկին աշխատակիցները զույգի դեմ դատական հայցեր են ներկայացրել՝ նրանց մեղադրելով...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Ուզում եմ հասկանալ վիճակագրական այս խառնիփնթոր իրավիճակը, ինչի հետևանք է, չտիրապետելո՞ւ. Թագուհի Թովմասյանը՝ Անահիտ Ավանեսյանին
«Ուսումնասիրել եմ պետական հաստատությունների հրապարակած մի շարք տվյալներ և պարզել, որ կան ակնհայտ հակասություններ: Պետական վիճակագրության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:58
Էմին Երիցյան. Ընտրությունների ժամանակ այդ տեսակն ակտիվանում է
Հայաստանի համայնքների միության նախագահ Էմին Երիցյանը գրում է. «Դատարկախոս մարդկանց տեսակ կա, որ սիրում են ուրիշներից խոսել, բամբասել,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:48
Սոֆյա Հովսեփյանը՝ Արշակ Կարապետյանի պատասխանի մասին. Նման ցինիզմ չեք գտնի
ԱԺ նախկին պատգամավոր Սոֆյա Հովսեփյանը, արձագանքելով ԱԺ-ում կառավարության հարց ու պատասխանի ընթացքում ընդդիմադիր պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Արտակ Զաքարյան. Վաղվա Արցախին ու Հայաստանին այսօր ուրանում ենք բոլորս
ՀՀԿ-ական գործիչ, պաշտպանության նախկին փոխնախարար Արտակ Զաքարյանը գրում է. «Հայաստանն ու Արցախն այսօր զոհ են դառնում  հարուստների...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Աննա Մկրտչյանի հարցին կառավարության անդամներից որևէ մեկը չպատասխանեց
«Արդյո՞ք Մոսկվայում ամեն ինչ այնքան վատ է անցել, որ խոսելու ոչինչ չկա»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Սաակաշվիլին ցանկանում են ստիպողաբար կերակրել
Վրաստանի նախկին նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիին, որը գտնվում է Ռուսթավի քաղաքի բանտում, մտադիր են հարկադրաբար կերակրել։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:24
Նիկոլ Փաշինյանի ԱԺ գալուց առաջ ջրի շշերը հավաքում են
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը ֆեյսբուքյան իր էջում երկու լուսանկար է հրապարակել ու գրել. «ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Ինչո՞ւ ՊՆ չի հրապարակում զոհված ու հուղարկավորված զոհված տղերքի անունները. Գեղամ Նազարյան
ԱԺ-ում կառավարության  հետ հարցուպատասխանի ժամանակ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Նազարյանն ասաց, որ շաբաթներ առաջ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:20
ՊՆ-ն էլ այն կազմակերպությունը չէ, որ դուք ինչ ուզեք, հարցնեք, մենք էլ ինչ ուզենք, պատասխանենք. Արշակ Կարապետյան
«Նիկոլ Փաշինյանը նոր հայտարարեց, որ 2020 թվականի դեկտեմբերից մեր զորքերը կանգնած են Փելասարում, բայց նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ զորքերը...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը
17:28 09/09/2021

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}