Քաղաքական 10:05 13/10/2021 Աշխարհում

Հարութ Սասունյան. Ինչո՞ւ են Վաշինգտոնում փակել թուրքական հիմնարկը

Վաշինգտոնի Ջորջթաունի համալսարանի ուսանողական թերթը`«Հոյա»-ն, անցյալ շաբաթ հրապարակեց ծավալուն հետաքննական հոդված` թուրքական կառավարության ստեղծած Թուրքական ուսումնասիրությունների հիմնարկի փակման մասին։ Հետաքրքիր է, որ հոդվածի ներքևում գրառման մեջ նշված էր, որ այն գրել են Լիամ Սքոթը և մեկ այլ գրող աշխատակից, որը խնդրել է չհայտնել իր անունը՝ Թուրքիայում անվտանգության նկատառումներից ելնելով»։

Չնայած որ Միացյալ Նահանգներում հիմնարկն ստեղծվել էր Թուրքիայի մասին դրական պատկեր ձևավորելու նպատակով, այն ավարտվեց իր իսկ ամերիկյան խորհրդի  անդամներին զայրացնելով, երբ Թուրքիայի կառավարությունը որոշեց փակել այն:

1982 թ․ Թուրքիայի կառավարությունը Ջորջթաունի համալսարանում հիմնադրեց  Թուրքական ուսումնասիրությունների հիմնարկը (ITS)՝ հատկացնելով 3 միլիոն դոլար։ Նպատակն էր Թուրքիայի վերաբերյալ ձևավորել պատշաճ կերպար Միացյալ Նահանգներում՝ հավաքագրելով և ֆինանսավորելով ամերիկացի ակադեմիականներին, որոնք ուսումնասիրություններ կիրականացնեին թուրքական թեմաներով: Իր գոյության ողջ ընթացքում ITS-ն տարեկան ծախսել է շուրջ 350 հազար դոլար՝ 19 համալսարանների 400 դասախոսների տալով «դրամաշնորհներ, կրթաթոշակներ, նպաստներ և նախնական ֆինանսավորում»՝ գրքեր և ամսագրեր հրատարակելու համար՝ թուրքական ուսումնասիրությունները խթանելու նպատակով։

ITS-ն հայտարարեց, որ այն «առանցքային դեր է խաղացել Միացյալ Նահանգների՝ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր դաշնակից Թուրքիայի Հանրապետության մասին գիտելիքների և ըմբռնման խթանման գործում»:

Զարմանալի չէ, որ ITS-ն իր կառավարիչների խորհրդի պատվավոր նախագահ էր նշանակել ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպանին`վերահսկելու նրա գործունեությունը և ֆինանսավորման որոշումները: Խորհուրդը բաղկացած էր Պետդեպարտամենտի նախկին նշանավոր պաշտոնյաներից և օսմանյան ու ժամանակակից թուրքական ուսումնասիրությունների հայտնի ամերիկացի դասախոսներից։ ITS-ի առաջին գործադիր տնօրենը Հայոց ցեղասպանության ժխտող Հիթ Լաուրին էր:

1985 թվականին ես ներքաշվեցի իրավական վեճի մեջ ITS-ի հետ, երբ «Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի խմբագրականում հոդված գրեցի՝ «Ինչպես են թուրքերը մեր դեմ օգտագործում մեր հարկային դոլարները» վերնագրով: Ես մատնանշեցի, որ ITS-ից դրամաշնորհներ ստացած դասախոսներից շատերը նույն մարդիկ էին, որոնք ստորագրել էին Հայոց ցեղասպանությունը ժխտող մի հայտարարություն: Հայտարարությունը որպես վճարովի գովազդ հրապարակվել էր «Վաշինգտոն փոստ» և «Նյու Յորք թայմս» թերթերում 1985 թվականի մայիսի 19-ին:

Լաուրին ներգրավված էր եղել այս հայտարարության  պատրաստման և դրա համար ստորագրությունների հավաքման մեջ: Իմ հոդվածում ես հայտնեցի, որ հայտարարության 69 ստորագրողներից 20-ը տասնյակ հազարավոր դոլարներ են ստացել ITS-ից: Այս գովազդում Լաուրիի դերը եղել է ITS-ի հարկերից ազատված կարգավիճակի խախտումը, որը օրենքով արգելվում էր քաղաքական լոբբինգ իրականացնել այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ Կոնգրեսը քննարկում էր Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձևի ընդունումը: ITS-ն նաև հակասեց իր իսկ հայտարարությանը, որ «նա չի ձգտում ազդել օրենսդրության վրա կամ պաշտպանել որոշակի քաղաքականություն կամ օրակարգեր»:

Չնայած որ ես այդ ժխտողական հայտարարությունը ստորագրած մտավորականների ստացած գումարների մասին տեղեկությունը ձեռք էի բերել ITS-ի մի գրքույկից, ITS-ը նամակ ուղարկեց իմ թերթին, որով սպառնում էր լուրջ դատական հայցով, եթե ես չհրապարակեի ծավալուն դրժում, ինչը ես մերժեցի։ ITS-ն հրաժարվեց հայցից։

«Հոյա»-ի հոդվածում մանրամասն տվյալներ են ներկայացված ITS-ի փուլ գալու մասին, որը թուրքական քարոզչական նախագիծ էր՝ քողարկված որպես ակադեմիական ձեռնարկում:  Հիմնարկը փակվեց 2020 թ․ սեպտեմբերին, քանի որ նրա խորհրդի որոշ անկախ  դասախոսներ հրաժարվել են հետևել թուրքական կառավարության ցուցմունքներին:

«Հոյա»-ն գրել է, որ «ըստ ITS-ի նախկին գործադիր տնօրեն Սինան Չիդիի և ITS-ի խորհրդի նախկին անդամներ Վալտեր Դենիի և Սթիվեն Քուքի՝ ITS-ի ֆինանսավորման դադարեցման Թուրքիայի որոշումը կայացավ Էրդողանին կուրորեն սատարելու և հավատարմորեն առաջ տանելու կառավարության ճնշումների աճի ընթացքում: Նրանք ասացին, որ ITS-ն հայտնվել էր կառավարության բռնաճնշումների կրակի տակ, որը բնորոշում էր Էրդողանի օրեցօր աճող բռնակալ Թուրքիային:

Ջորջթաունի թուրքագիտության պրոֆեսոր Չիդին «Հոյա»-ին ասաց, որ ITS-ն ի սկզբանե առանձին միավոր էր Ջորջթաունի համալսարանից դուրս։ Հետագայում համալսարանը «ITS-ին տրամադրեց գրասենյակային տարածք և վարչական աջակցություն, սակայն համալսարանը խոսք չուներ ինստիտուտի գործունեության մեջ: Ջորջթաունը նաև լրացրեց ինստիտուտի գործադիր տնօրենի աշխատավարձն այն բանից հետո, երբ ITS-ն կորցրեց ֆինանսավորումը Թուրքիայի կառավարությունից»: Պրոֆ․ Ջենի Ուայթը, որը մոտ 20 տարի ծառայել է ITS-ի խորհրդում, ասաց «Հոյա»-ին, որ ITS-ն «լավագույն գովազդն էր, որ կարող էր լինել Թուրքիայի համար»:

2006 թ․ Բինգեմթենի համալսարանի նախկին պրոֆեսոր Դոնալդ Քվաթերթը հրաժարվեց ITS խորհրդի նախագահի պաշտոնից՝ Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրության կարևորությունը պնդելուց հետո, հայտնում է «Հոյա»-ն: Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ասոցիացիայի ակադեմիական ազատության հանձնաժողովը,  այն ժամանակվա վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին հղած բաց նամակում բողոքել էր, որ «Քվաթերթը հրաժարական տվեց թուրքական կառավարության ճնշումների պատճառով: ITS-ի խորհրդի մի քանի այլ անդամներ հրաժարական տվեցին՝ ի պաշտպանություն Քվաթերթի»։

Երբ Էրդողանը դարձավ ավելի կեղեքող, թուրքական կառավարությունը հիմնարկը  դիտեց որպես Թուրքիային ոչ ձեռնտու ակադեմիական հետազոտությունների ֆինանսավորում:  2015 թ․ մայիսին ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպան Սերդար Քըլըչը, Վաշինգտոնում Թուրքիայի դեսպանատանը տեղի ունեցած կիսամյակային ընթրիքի ժամանակ բողոքեց ITS-ի նախագահ Ռոս Վիլսոնից, որ «ITS-ի վերջին որոշ աշխատանքներ բացասական էին Թուրքիայի կառավարության նկատմամբ և հետաքրքրություն դրսևորեց ITS-ի աշխատանքները քաղաքական նպատակներով հօգուտ կառավարությանը ուղղելու գործում», հաղորդել է «Հոյա»-ն։

Այունհետև դեսպան Քըլըչը չեղյալ հայտարարեց 2015 թ․ աշնանը նախատեսված ITS-ի ընթրիքը: Վերջապես, «2015 թ․ սեպտեմբերի սկզբին, Սալցմանը և Էվինչը՝ ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպանատունը ներկայացնող Վաշինգտոնի փաստաբանական գրասենյակից», ասացին հիմնարկին, որ թուրքական կառավարությունն այլևս չի ֆինանսավորի ITS-ն: Ավելի ուշ Քըլըչը նամակ ուղարկեց՝ հաստատելով ֆինանսավորման ավարտը:

«Այն բանից հետո, երբ Թուրքիան դադարեցրեց կազմակերպության ֆինանսավորումը,  [Ջորջթաունի համալսարանի] Արտաքին ծառայության դպրոցը ITS-ին տրամադրեց լրացուցիչ ֆինանսական և վարչական աջակցություն», հայտնել է «Հոյա»-ն: ITS-ը բավական միջոցներ ուներ իր գործունեությունը շարունակելու համար մինչև 2020 թ․ սեպտեմբերի 30-ը, երբ վերջնականապես փակեց իր դռները:

Թուրքագիտության ձախողված հիմնարկի երկար պատմությունը պետք է դաս լինի բոլոր համալսարանների համար, որպեսզի չկրկնեն Ջորջթաունի սխալը, որը ողջունեց  իր ակադեմիական չափանիշներին հակառակ քաղաքական դրդապատճառներ ունեցող նախագիծը: Ակադեմիականների և քաղաքական գործիչների միախառնումը երբեք լավ արդյունք չի տալու․․․

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր
www.TheCaliforniaCourier.com
Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:33
«Սա նշանակում է՝ սահմանային հատվածում այնպիսի վիճակ է, որը տեղում ֆիքսելը կարող է իրենց քաղաքական առաջնորդի համար խնդիրներ ստեղծել»
«Պատիվ ունեմ» խմակցության պատգամավոր, անվտանգության հարցերով փորձագետ Տիգրան Աբրահամյանը գրում է․ «Պաշտպանության նախարարն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Սենատի Հատկացումների հանձնաժողովն առաջարկում է 2 մլն դոլարի օգնություն Արցախին
Հոկտեմբերի 18-ին Միացյալ Նահանգների Սենատի Հատկացումների հանձնաժողովը հրապարակել է  իր 2022թ.-ի ֆինանսական տարվա հատկացումների օրինագծերը,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:20
Խորոշ հրդեհ հեռուստաաշտարակի մոտակայքում. hայտարարվել է հրդեհի բարդության «1 Բիս» կանչ
Հոկտեմբերի 19-ին, ժամը 17:46-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Նորք-Մարաշ վարչական շրջանում՝...
Աղբյուր` Panorama.am
20:13
Բռնցքամարտի Եվրոպայի երիտասարդների առաջնությունում Հայաստանն ապահովել է առաջին մեդալը
Մոնտենեգրոյի մայրաքաղաք Բուդվայում ընթացող բռնցքամարտի Եվրոպայի երիտասարդների առաջնությունում Հայաստանն ապահովել է առաջին մեդալը: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
20:06
Բաքվից Հայաստան է վերադարձել 5 գերի
Հինգ հայ գերիներին Բաքվից Հայաստան տեղափոխող ինքնաթիռը րոպեներ առաջ վայրէջք կատարեց Երևանի «Էրեբունի» օդանավակայանում, հայտնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Քանյե Ուեսթը պաշտոնապես փոխել է իր անունը` Ye
Ամերիկացի ռեփեր Քանյե Ուեսթը որոշել է փոխել իր անունը: Երկուշաբթի օրը Լոս Անջելեսի դատարանը բավարարել է ռեփերի՝ անունը պաշտոնապես փոխելու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:48
Օդի ջերմաստիճանն աստիճանաբար կնվազի 2-4 աստիճանով
Մայրաքաղաքում հոկտեմբերի 20-24-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ։ Այս մասին հայտնում է Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնը։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի նոր հատուկ ներկայացուցիչն առաջին անգամ կժամանի Վրաստան
Վրաստան իր առաջին այցն է կատարում Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի նոր հատուկ ներկայացուցիչ Խավիեր...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Ռուսաստանը վիճարկեց Կերչի նեղուցի միջադեպի վերաբերյալ Հաագայի դատարանի իրավասությունը
«Ռուսաստանը պահանջել է ճանաչել Հաագայի դատարանի իրավազորության բացակայությունը Կերչի նեղուցում տեղի ունեցած միջադեպի մասով Ուկրաինայի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Ժողովրդի այն զանգվածը, որ հունիսի 20-ին, ձայն է տվել Նիկոլ Փաշինյանին, հիմա փոշմանել է․ Վահե Հակոբյան
Գորիսի, Գյումրիի ՏԻՄ ընտրությունները ցույց տվեցին իրական պատկերը, որը կա Հայաստանում: Այս մասին NEWS.am-ի հետ զրույցում նշել է ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Եվրադատարանը Թուրքիային հորդորել է փոփոխել Էրդողանին վիրավորանքներից պաշտպանող օրենքը
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) որոշում է ընդունել, որով Թուրքիային խորհուրդ է տվել փոփոխել Թուրքիայի քրեական օրենսգրքի 299-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:08
Apple-ը նոր նոութբուքերի համար անձեռոցիկներ է առաջարկում
Հոկտեմբերի կայացած շնորհանդեսին Apple-ի կողմից ներկայացված նոր գաջեթներով տեղում ընկերության կայքում հայտնվել են նաև այլ աքսեսուարներ, որոնց...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Հոխորտալու փոխարեն բարեփոխումներ արեք. ԻԱԿ-ի պատասխանը՝ Երևանի քաղաքապետարանին
Այսօր տեղի ունեցավ Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնի «Ոսկե բանալի, ժանգոտ կողպեք» ամենամյա մրցանակաբաշխությունը, որի ընթացքում Ժանգոտ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
Շատ լավ եմ հասկանում ու կարևորում սպորտի պրոպագանդան և մասսայականացումը․ Ալեքսանդր Կարելին
ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարի տեղակալ Կարեն Գիլոյանն այսօր ընդունել է Օլիմպիական խաղերի եռակի չեմպիոն, հունահռոմեական ոճի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Դալար գյուղում տան հրկիզման գործով կա երկու մեղադրյալ և մեկ ձերբակալված
2021թ. հոկտեմբերի 16-ին ՀՀ ոստիկանության Արտաշատի բաժնի ՀՈԲ ավագ տեսուչը  համապատասխան զեկուցագրով ներկայացրել է, որ  հոկտեմբերի 15-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Արցախն ինձ համար սուրբ հող է, թշնամուց չեմ վախենում. Եսայի Մախթեսյան
Եսայի Մախթեսյանը, արդեն մի քանի օր է, ինչ ԱՀ Մարտակերտի շրջանի Հաթերք համայնքում է. եկել է՝ այստեղ բնակվելու, իսկ տղաները եկող տարի կգան:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Իշխանությունները կվերածվեն վիրավոր գազանի, սպասեք իրենց կերպարին հարիր քայլերին. Կարինե Նալչաջյան
«ՏԻՄ ընտրությունները ցույց տվեցին, որ ինչ-որ մի բան մեր հասարակության գիտակցության, ընկալումների մեջ փոխված է»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Հոկտեմբերի 20-ին Երևանի կենդանաբանական այգին փակ է լինելու
Երևանի կենդանաբանական այգին տեղեկացնում է, որ 2021թ․ հոկտեմբերի 20-ին Երևանի կենդանաբանական այգին փակ է լինելու։ «Այգում անցկացվելու է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Հայտարարվել է մրցույթ՝ անձնագրի և նույնականացման քարտի նոր դիզայնի ընտրության նպատակով
Հոկտեմբերի 15-ից, մեկամսյա ժամկետով, ոստիկանությունը հայտարարում է մրցույթ՝ ՀՀ քաղաքացու անձնագրի և նույնականացման քարտի նոր դիզայնի ընտրության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
Դատախազություն. ԱԺ արտահերթ ընտրություններում ընտրակաշառքի վերաբերյալ առաջին գործով մեղադրական դատավճիռ է կայացվել
Հունիսի 19-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 154․2-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի հատկանիշներով հարուցված քրեական գործի՝ ՀՀ ՀՔԾ-ում կատարված նախաքննությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Արինում դեզը հրդեհել էր նույն գյուղի բնակչուհին
Արտակարգ իրավիճակների նախարարության Վայքի հրշեջ-փրակարարական ջոկատից հոկտեմբերի 10-ին, ժամը 22.35-ին ստացվել էր հաղորդում, որ Արին գյուղում խոտի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:53
Ձմեռային օլիմպիական խաղերի կրակն ուղևորվել է Պեկին
Պեկինի ձմեռային օլիմպիական խաղերի կրակը հանդիսավոր պայմաններում այսօր հանձնվել է   կազմակերպիչներին: Արարողությունը տեղի է ունեցել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Զովունի գյուղում հայտնաբերվել են ամուսինների դիեր
Հոկտեմբերի 19-ին՝ ժամը 01։00-ի սահմաններում, ահազանգ է ստացվել այն մասին, որ Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղի շենքերից մեկում բնակվող ամուսինները...
Աղբյուր` Panorama.am
17:40
Պենտագոնի ղեկավարը Ռուսաստանին մեղադրել է Դոնբասում պատերազմ սկսելու մեջ
ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Լլոյդ Օսթինը, իր ուկրաինացի գործընկեր Անդրեյ Տարանի հետ ճեպազրույցի ժամանակ Ռուսաստանին մեղադրել է Դոնբասում պատերազմ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:33
Եթե Ադրբեջանի հետ սահմանագծում եղավ, Արցախի խնդիրը մեջտեղից դուրս է գալիս. Ամատունի Վիրաբյան
«Սահմանագծում՝ դելիմիտացիա, սահմանազատում՝ դեմարկացիա, վերասահմանազատում՝ ռեդեմարկացիա, պետությունների միջև սահմանների որոշման, հետագա...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Օլիմպիական խաղերի անցկացման ծախսերը կկրճատվեն
Կորոնավիրուսի  համավարակի հետևանքով առաջացած ֆինանսական ծանր իրավիճակի պատճառով ՄՕԿ-ը և «Փարիզ-2024» կազմկոմիտեն որոշել են...
Աղբյուր` Panorama.am
17:19
Վիետնամում դպրոցականը դասի ժամանակ մահացել է հեռախոսի պայթյունից
Վիետնամական տարրական դպրոցի աշակերտը դասի ժամանակ մահացել է բջջային հեռախոսի պատճառով: Այս մասին գրում է «ՌԻԱ ՆՈՎՈՍՏԻ»...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Ես կառավարությանն առաջարկ եմ անում՝ Google-ի սեփականատերերի հետ լուրջ աշխատանք տանել. Գեղամ Նազարյան
«Ես մեր ՊՆ-ին, ԱԱԾ-ին և կառավարությանն առաջարկ եմ անում՝ Google-ի սեփականատերերի հետ լուրջ աշխատանք տանել, որովհետև Google-ի բոլոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:05
Ալվինա Աղաբաբյան. ՊՆ-ի այս հաղորդագրության տեքստը միայն Ադրբեջանում կարող էր գրվել ու ադրբեջանցու ձեռքով
Ռազմավարական հետազոտությունն երի կենտրոնի ղեկավար Ալվինա Աղաբաբյանը, արձագանքելով ՄԻՊ գրառման վերաբերյալ ՀՀ ՊՆ-ի տարածած պարզաբանմանը, գրում է....
Աղբյուր` Panorama.am
16:57
Էրդողանը կմեկնի Ադրբեջան
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հոկտեմբերի 26-ին կմեկնի Ադրբեջան։ Այս մասին գրում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները՝ վկայակոչելով Թուրքիայի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը
17:28 09/09/2021

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}