Քաղաքական 15:14 20/04/2024 Հայաստան

Ադրբեջանցիները «վերանորոգում են» Շուշիի ռեալական ուսումնարանը

Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում իրականացնող monumentwatch.org -ը գրում է.

«2020 թվականից հետո Արցախի օկուպացված տարածքներում Ադրբեջանի կողմից հայկական պատմական և մշակութային հետքերի վերացման, օտարման և բռնայուրացման քաղաքականության առանցքում Շուշի քաղաքն է: Պատերազմի ավարտից հետո Ադրբեջանի պետական քաղաքականությունն անմիջապես լծվեց Շուշիի հայկական պատմամշակութային միջավայրի վերափոխմանն ու բռնայուրացմանը: Նշենք, որ այս քաղաքականությունը սկիզբ էր առել դեռևս խորհրդային տարիներին՝ 1960-ական թվականներին, երբ սկսվեց «խմբագրվել» Շուշի քաղաքի պատմությունը, ինչի հետևանքով քաղաքին նվիրված գիտական և հանրամատչելի գրականության մեջ այն սկսեց ներկայացվել որպես զուտ ադրբեջանական քաղաք՝ աստիճանաբար նվազեցնելով հայկական մշակութային և պատմական ժառանգության մասին հիշատակումները, իսկ հետո նաև առհասարակ լռելով դրանց մասին:

2022 թվականին Ադրբեջանի կառավարությունը գումարներ հատկացրեց օկուպացված Շուշի քաղաքի նախկին ռեալական ուսումնարանի շենքի վերականգնման համար։ 2023 թվականի մայիսին Շուշի այցելած Իլհամ Ալիևը տեղում ծանոթացավ շենքի վերականգնման նախագծին: Դատելով վերջին լուսանկարներից՝ շինությունը ներառվել է երկաթե ծածկի տակ:

Ռեալական ուսումնարանի ներկայիս շենքը կառուցվել է 1901-1908 թվականներին շուշեցի մեծահարուստ նավթարդյունաբերող Գրիգոր Մարտինի Առաքելյանի (Առաքելով) միջոցներով, ինչի մասին է վկայում գլխավոր ճակատի վրայի ռուսերեն արձանագրությունը. «Зданiе построено в 1901-1908 гг. на капиталь, пожертвованный почетнымь гражданиномь Григорiемь Мартиновичемь Арафеловымь»։ Շենքի մուտքի անմիջապես վերևը ռուսերեն գրված է. «Реальное училище»: Սա ակնառու է նաև շենքի 20-րդ դարասկզբին արված լուսանկարներում:

Խորհրդային տարիներին այս շենքում տեղակայվել է քաղաքի դպրոցներից մեկը: 1992 թվականին շենքը տուժել է քաղաքի ազատագրման համար մղվող ռազմական գործողությունների ժամանակ: Ցավոք, երկար տարիներ Արցախի իշխանությունները հնարավորություն չեն ունեցել վերականգնելու շենքը, իսկ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմը կանգնեցրեց այս ուղղությամբ նախատեսվող աշխատանքների մեկնարկը:

Ադրբեջանական կողմը, խոսելով այս շենքի մասին, լռում է ոչ միայն շենքի իրական պատվիրատուի մասին, այլ նաև ռեալական ուսումնարանում ուսանած աշակերտների իրական թվաքանակի և ազգային կազմի մասին:

Շուշիի ռեալական ուսումնարանում աշակերտների թիվը տարբեր էր: Այսպես, 1896 թվականին սովորում էր 298 աշակերտ, որից 236 հայեր էին, մնացածը թաթարներ և ռուսներ, 1911-1912 ուսումնական տարում ուսանում էր 370 աշակերտ, որից 252 հայեր էին, 95-ը թաթարներ, 16-ը ռուսներ, 3 հույն և 2 հրեա: Դիտարկելով ըստ տարիների՝ կարող ենք տեսնել, որ հայ աշակերտները կազմել են սովորողների 68-80 տոկոսը, երկորդ տեղում թաթարներն էին: Ուսուցչական կազմի անդամների մեծ մասը ևս հայեր էին:

Շուշիի ռեալական ուսումնարանում դասավանդել են Սեդրակ Մանդինյանը, Սիմոն Հախումյանը, Համբարձում Առաքելյանը, Հակոբ Խոջամիրյանը, Սամվել Գյուլզադյանը, Ռուբեն Տեր-Գասպարյանը և այլք: Ուսումնարանի սաներից էին հայտնի մշակութային գործիչներ, գիտնականներ, պետական գործիչներ Հովհան Գաբրիելյանը, Անդրեաս Արզումանյանը, Արշակ Հակոբյանը, Հայկ Միրզաբեկյանը, Իվան Կնունյանցը, Վաչե Իսագուլյանցը, Անդրանիկ Իոսիֆյանը, Աշոտ Հովհաննիսյանը, Ստեփան Աղաջանյանը, Սամվել Սաֆարյանը, Ալեքսանդր Բեկզադյանը, Սարգիս Կասյանը, Սահակ Տեր-Գաբրիելյանը և այլք:

Շուշիի ուսումնարանում դասավանդել են և սովորել նաև հայտնի թաթար գործիչներ, ինչը անհերքելի է: Թաթար ուսանողների և դասավանդողների թվաքանակի մասին ևս կան ստույգ տվյալներ: Հարկ է նկատել, որ թաթար աշակերտներ սովորել են անգամ հայկական թեմական դպրոցում, իսկ հայկական տպարանում, թատրոնում տպագրվել և բեմադրվել են նաև թաթարական մշակութային գործիչների աշխատանքները:

Մտավախություն կա, որ վերականգնման աշխատանքների ժամանակ կարող է միտումնավոր ջնջվել գլխավոր ճակատի վրա շենքը կառուցող Գրիգոր Առաքելյանի մասին արձանագրությունը: Մտավախությունը հիմնվում է այն իրողության վրա, որ պաշտոնական Ադրբեջանն աշխատում է վերջնականապես ջնջել Շուշիի հայկականության բոլոր հետքերը, ինչի վառ ապացույցն է քաղաքի խորհրդանիշ երկու եկեղեցիների՝ Ղազանչեցոց տաճարի և Կանաչ ժամի «ռեստավրացիան», հայկական պատմական գերեզմանոցների վերջնական ավերումը և այլն:

Նշենք նաև, որ Շուշի քաղաքի ռեալական ուսումնարանը հիմնադրվել է 1881 թվականին: Ռեալական ուսումնարանները գործում էին Ռուսական կայսրության ամբողջ տարածքում և տալիս էին ընդհանրական կրթություն: Այս դպրոցների սաները ուսումն ավարտելուց հետո կարող էին ընդունվել բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ: Սրանք պետական կարգավիճակ ունեցող դպրոցներ էին, որտեղ ուսուցումը տարվում էր ռուսերենով:

Սկզբնական շրջանում ուսումնարանի գործունեությունը կազմակերպվել է շուշեցի մեծահարուստ Մովսես բեկի տանը, այնուհետև՝ Կովկասի փոխարքայի որոշմամբ՝ հայակական թաղամասում կառուցված մի փոքր շենքում»։

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

00:20
Կատեգորիկ չեմ կարող լինել այնտեղ, որտեղ կարող է ինչ-որ մի ձևով խորհրդարանական ընդդիմության վերարտադրման շանս լինի. Սուրեն Պետրոսյան
«Ոնց ենք շարժումով  երկրորդ փուլում գնալու առաջ, իմ համար շատ պարզ ու շատ հստակ է, որը նոր չի փոխվել, որովհետև կարևող են ասել, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
23:13
Բագրատ Սրբազանն իր ավտոմեքենան նվիրեց Արցախի ներկայացուցչությանը
«Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը Կիրանցից վերադարձել է Երևան ու այցելեց Հայաստանում...
Աղբյուր` Panorama.am
22:54
8 տարվա ընթացքում Հայաստանում 4 անգամ ավելացել է ատիպիկ աուտիզմով հաշմանդամություն ունեցող երեխաների թիվը
Մասնագետները ահազանգում են, որ վերջին տարիներին Հայաստանում կտրուկ աճել է ատիպիկ աուտիզմով և դաունի համախտանիշով հաշմանդամ  երեխաների...
Աղբյուր` Panorama.am
22:39
Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենն ասել է, որ կշարունակի հետամուտ լինել ապրիլի 5-ին Հայաստան-ԱՄՆ-ԵՄ հանդիպման պայմանավորվածությունների իրականացմանը
ԵՄ-ում ՀՀ ներկայացուցչությունից հայտնում են. «Հունիսի 21-ին ԵՄ-ում ՀՀ ներկայացուցչության ղեկավար դեսպան Տիգրան Բալայանն իր...
Աղբյուր` Panorama.am
22:25
Իշխանությունների կողմից Հայաստանի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու օրակարգն առաջ բերելու իրական նպատակը Սահմանադրական հանրաքվեն է.Հայտարարություն
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «ԱԺ-ում ընդդիմադիր ֆրակցիաների կողմից հրավիրված...
Աղբյուր` Panorama.am
21:17
Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը մերժողներն իբր պաշտպանում են Պաղեստինի ինքնորաշման իրավունքը. Քրիստինե Վարդանյան
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Քրիստինե Վարդանյանը գրում է. «Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը մերժողներն իբր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:43
Թուրքիայի ԱԳՆ-ն ողջունել է Հայաստանի՝ Պաղեստինը որպես պետություն ճանաչելու որոշումը
Թուրքիայի արտգործնախարարությունն արձագանքել է Հայաստանի կողմից Պաղեստինը որպես պետությունը ճանաչելու մասին կայացված որոշմանը: Էրմենիհաբերի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:31
ՀՀ-ում Ֆրանսիայի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանը Սյունիքում է
Գորիսի համայնքապետարանից հայտնում են, որ ՀՀ-ում  Ֆրանսիայի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան Օլիվյե Դեկոտինյին այցելել է Գորիս։ Նա...
Աղբյուր` Panorama.am
20:13
Այս կիրակի` հունիսի 23-ին, ժամը 19:00-ին` նոր կոնցեպտով հավաք Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում
Այս կիրակի` հունիսի 23-ին, ժամը 19:00-ին` նոր կոնցեպտով ՀԱՎԱՔ Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում։ Այս մասին տեղեկացնում է «Տավուշը հանուն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:54
Լոռու մարզում 4 մարդու կյանք խլած ավտովթարի պատճառները պարզելու նպատակով նախաքննություն է իրականացվում
ՀՀ քննչական կոմիտեից հայտնում են․ «2024թ․ հունիսի 21-ին՝ ժամը 11:55-ի սահմաններում, Վանաձոր-Դիլիջան ավտոճանապարհի 26-րդ կիլոմետրում,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
Դա գոնե, թե պետք է անել մեկ բանի համար․ Վլադիրմիր Մարտիրոսյան
Քաղաքական վերլուծաբան Վլադիմիր Մարտիրոսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․ «Պաշտոնական Երևանը պետք է ամեն ինչ անի, որպեսզի այսօր ԱԺ ում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
Աբրահամ Գասպարյանի նկատմամբ բռնության վերաբերյալ վարույթ է հարուցվել, նա տուժող է ճանաչվել
Աբրահամ Գասպարյանը տուժող է ճանաչվել։ Այս մասին «Փաստինֆո»-ի հետ զրույցում հայտնել են ՀՀ Քննչական կոմիտեից։ ՔԿ մամուլի քարտուղար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Պատրաստվում եմ գրություններ ուղարկել պատկան մարմիններին՝ պահանջելով մանրամասն պարզաբանում․ Գառնիկ Դանիելյան
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գառնիկ Դանիելյանը գրում է․ «Այսօր Բագրատ Սրբազանի հետ այցելեցինք Կիրանց, Ոսկեպար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:43
Իսրայելը զգուշացնում է Հայաստանին Պաղեստինի ճանաչման լուրջ հետևանքների մասին
Պաղեստինի պետականությունը ճանաչելու Երեւանի որոշումը բացասաբար կանդրադառնա Իսրայելի հետ հարաբերությունների վրա։ ТАСС-ի փոխանցմամբ՝ այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Նշանակվել են Ադրբեջանի կողմից փոխանցված դիակների դատաբժշկական և դատագենետիկական փորձաքննություններ․ ՔԿ
ՀՀ քննչական կոմիտեի մամուլի խոսնակ Գոռ Աբրահամյանը գրում է․ «Նկատի ունենալով լրատվամիջոցներից ստացված հարցումները՝ տեղեկացնում եմ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:13
Բելառուսի ԱԳՆ-ն նոտա է փոխանցել հայկական կողմին
Բելառուսի արտաքին գործերի նախարարությունը ուրբաթ նոտա է հղել Հայաստանին: Այս մասին հայտնում է  «Sputnik Բելառուս»-ը ՝ հղում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:04
Սուրեն Պետրոսյանի հետ ճանապարհ ենք անցել, այս պահին մեր ճանապարհները բաժանված չեն. Բագրատ Սրբազան
 «Սուրեն Պետրոսյանի հետ մենք ճանապարհ ենք անցել, աշխարհի ճանապարհը։ Հասել ենք մի հանգրվանի, որտեղ մենք որոշումներ ենք կայացնելու։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Վանաձոր-Դիլիջան ավտոճանապարհին վթարի հետևանքով կա 4 զոհ
ՆԳՆ Փրկարար ծառայությունից հայտնում են. «ՃՏՊ Վանաձոր-Դիլիջան ավտոճանապարհին. կան զոհեր Հունիսի 21-ին, ժամը 11:54-ին Լոռու մարզային...
Աղբյուր` Panorama.am
17:18
Պարածանրամարտի Աշխարհի գավաթի խաղարկությունում Հայաստանի հավաքականը մեկ օրում գրանցել է փայլուն արդյունքներ:
Հունիսի 20-26-ը Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքում ընթանում է պարա ծանրամարտի Աշխարհի գավաթի խաղարկությունը։ Հայաստանի հավաքականը Թբիլիսիում ընթացող պարա...
Աղբյուր` Panorama.am
17:14
Ցանկացած իսլամական երկիր Բաքվին աջակցելիս պետք է նկատի ունենա, որ օժանդակում է Գազայի կոտորածին. Վարդան Ոսկանյան
Իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը գրում է. «Հայաստանն այլևս ճանաչում է Պաղեստինի պետությունը, իսկ Բաքվի բարբարոսական վարչախումբն Արցախի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
«Ուրարտուն» նոր ֆուտբոլիստ ունի
«Ուրարտուն» ունի նոր ֆուտբոլիստ։ Ակումբը պայմանագիր է ստորագրել ռուս հարձակվող Անտոն Կիլինի հետ։ Այս մասին հայտնում են...
Աղբյուր` Panorama.am
16:48
Կնայեք պառլամենտում այսօր տեղի ունեցածն ու կարձանագրեք, թե ովքեր ուզում են Հայաստանը դարձնել Ուկրաինա. Անի Սամսոնյան
«Մի տրվեք մանիպուլացիաներին ու կեղծիքին և թույլ մի տվեք «իշխանությունը ժողովրդինն է» լոզունգներով ձեր միջոցով այդ մարդիկ կատարեն իրենց սև գործը»
Աղբյուր` Panorama.am
16:44
Ըստ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ի, ԵՄ-ն Արցախի հարցում կողմնակալ հայտարարություններ է անում
Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը կոչ է արել ԵՄ-ին զերծ մնալ կողմնակալ հայտարարություններից, որոնք խաթարում են տարածաշրջանում Երևանի և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:34
«Մինչ օրս ԱՄՆ-ը ՀՀ-ին տրամադրել է 15 միլիոն դոլար մարդասիրական օգնություն, որից միայն չնչին մասն է ուղղակիորեն հատկացվել փախստականներին»
ԱՄՆ Կոնգրեսում հայկական շահերի պաշտպանությանն ուղղված ընթացիկ աշխատանքների վերաբերյալ
Աղբյուր` Panorama.am
16:25
Աղետի գոտում հաջողվել է կանխել հնարավոր համաճարակների բռնկումը
Հունիսի 21-ին Ալավերդու համայնքապետարանում անցկացվել է Լոռու և Տավուշի մարզերում տեղացած հորդառատ անձրևների հետևանքով տեղի ունեցած հեղեղումների...
Աղբյուր` Panorama.am
16:11
Ցանկապատ չկա, գոյություն չունի խաբել են ձեզ. Ոսկեպարցին՝ Փաշինյանի ցույց տված փշալարերի մասին
«Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը Կիրանցից հետ այցելել է Ոսկեպար գյուղ։ Սրբազանը նախ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Այլընտրանքային ճանապարհը կառուցելուց հետո թշնամին ավելի կմոտենա Կիրանցին. Միհրան Մախսուդյան
13:38 21/06/2024

Այլընտրանքային ճանապարհը կառուցելուց հետո թշնամին ավելի կմոտենա Կիրանցին. Միհրան Մախսուդյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}