Թուրքիայում հայոց Ցեղասպանության ճանաչումը կարող էր ստվեր գցել Բաքվի հետ Իսրայելի ռազմավարական բնույթի հարաբերությունների վրա. Սերգեյ Մելքոնյան

Պատմական գիտությունների թեկնածու, վերլուծաբան, Կիրառական քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի (APRI, Հայաստան) գիտաշխատող Սերգեյ Մելքոնյանը, անդրադառնալով  Օսմանյան Կայսրության կողմից հայոց Ցեղասպանության ճանաչման հարցը Քնեսեթի օրակարգում չներառելուն, գրում է.

«Երկար սպասեցի  Իսրայելի կողմից պաշտոնական արձագանքի՝  ի պատասխան մամուլում հրապարակված այն տեղեկությունների, որ Թուրքիայում Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ հարցը հանվել է Քնեսեթի օրակարգից։ Քանի որ պաշտոնական պատասխան այդպես էլ չհետևեց, ի մի բերեմ մտքերս։

Պրագմատիզմը գերակայեց բարոյականությանը։ Ավելի քան մեկ տասնամյակ Թուրքիայում իրականացված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը գրեթե ամեն տարի տարբեր ձևաչափերով հայտնվել է Իսրայելի քաղաքական օրակարգում։ Այնուամենայնիվ, հարցը երբեք չհասավ իր տրամաբանական ավարտին՝ Քնեսեթի կողմից համապատասխան օրենքի ընդունմանը։ Այս տարի երկրի ղեկավարությունը որոշակի առաջընթաց գրանցեց՝ կառավարության որոշմամբ ճանաչելով Ցեղասպանությունը, սակայն համապատասխան փաստաթուղթն այդպես էլ չընդգրկվեց Քնեսեթի նիստերի օրակարում։

Ինչպես հաղորդում են լրատվամիջոցները, Իսրայելի վարչապետը կասեցրել է նախաձեռնությունը՝ Հիքմեթ Հաջիևի հետ ունեցած հեռախոսազանգից հետո։ Նախագծի հեղինակ Գիդեոն Սաարի գրասենյակը հերքել է այդ տեղեկությունը։ Այնուամենայնիվ, ես չափազանց մեծ նշանակություն չէի տա նման հերքումներին։

Նախ, եթե նույնիսկ նման հեռախոսազանգ իրականում տեղի է ունեցել, դա ինքնին չի վկայում այն ​​մասին, որ Բաքուն ճնշում է գործադրել իր դաշնակցի վրա։ Իսրայելը հստակ գիտակցում էր, որ ներկա պայմաններում օրինագծի ընդունումը չէր ծառայի նպատակին՝ լինի դա Թուրքիայի դիրքերի թուլացումը Գազայում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ նրա հռետորաբանության ֆոնին, թե Հայաստանի հետ հարաբերությունների ամրապնդումը՝ Իրանի հետ վերջինիս կապերի խորացման պայմաններում։

Միաժամանակ, նման քայլը կարող էր ստվեր գցել Բաքվի հետ Իսրայելի ռազմավարական բնույթի հարաբերությունների վրա։ Հետևաբար, Իսրայելն ավելի մեծ քաղաքական կորուստներ կարող էր կրել, քան օգուտներ ստանալ։ Ուստի, նույնիսկ առանց Բաքվից ստացված զանգի, այդ նախաձեռնությունը, ամենայն հավանականությամբ, կհանվեր քննարկումից։

Բացի այդ,  չեմ բացառում, որ Իսրայելը նախապես տեղեկացրել է Ադրբեջանին կառավարության ծրագրվող որոշման մասին, որպեսզի այն Բաքվի համար անակնկալ չլիներ։

Երկրորդ, նույնիսկ եթե Թուրքիան Ադրբեջանին նման խնդրանքով դիմած լիներ, խնդրի էությունը դրանից չի փոխվում։ Հարավային Կովկասի քաղաքական քարտեզի վրա հայտնվելու պահից ի վեր Ադրբեջանի Հանրապետությունը հետևողականորեն հակահայկական քաղաքականություն է վարել, քանի որ նրա քաղաքական ինքնությունը մեծապես կառուցված է հենց այդ հիմքի վրա։ Բաքվի քարոզչության առանցքային դրույթներից մեկն այն պնդումն է, թե «Հայոց ցեղասպանություն տեղի չի ունեցել»։

Խոսքը միայն «ավագ եղբայրներին» աջակցելու ձգտման մասին չէ։ Նման դիրքորոշումը համահունչ է հայոց պատմությունը և տարածաշրջանում հայկական ներկայությունը քայքայելու քաղաքականությանը։ Բաքուն շահագրգռված էր տապալելու այդ գործընթացը։ Հաշվի առնելով Երևանի պաշտոնական դիրքորոշումը՝ կարծում եմ, որ հայկական իշխանությունները ևս ակտիվորեն չէին առարկի նման հանգուցալուծման դեմ։

Այլ խոսքով՝ կարևոր չէ, թե ով ում է զանգահարել, կամ ընդհանրապես զանգ եղել է։ Որոշումը կախված է Իսրայելից, կամ ավելի ճիշտ՝ այդ երկրի իշխող վերնախավից։ Նրանք, ամենայն հավանականությամբ, դեռ հնարավորություն կունենան ճիշտ որոշում կայացնելու»։