Հասարակություն 18:37 03/10/2018 Հայաստան

Փրկենք Քարահունջը պեղումների՞ց, թե՞ պրովոկացիաներից

#Փրկենքքարահունջը, #sos #saveqarahunj։ Նման հեշթեգներով գրառումները, լուսանկարները, տեսանյութերը վերջերս բավականին շատացել են ֆեյսբուքում։ Պատճառը Սյունիքի մարզում գտնվող  Զորաց քարեր հուշարձանի տարածքում  իրականացվող պեղումներն են։

Քարահունջը մշակույթի նախարարության նախաձեռնած պեղումներից փրկելու պահանջով Change.org կայքում մի պետիցիա է հրապարակվել։ Նախաձեռնողը Նանա Հերունին է, գիտնական Պարիս Հերունու դուստրը։ Հենց Պարիս Հերունին էր տարբեր ուսումնասիրությունների, հետազոտությունների արդյունքում հանգել եզրակացության, որ Զորաց քարերը մի քանի հազար տարվա պատմություն ունեցող աստղադիտարան է։

«Այս պահին որոշ սուտ հնագետների գործողություններից կործանման վտանգի առջև  է կանգնած ավելի քան 12-դարյա ազգային և միջազգային պատմամշակութային արժեք ներկայացնող Քարահունջ հուշարձան-աստղադիտարանը։ Դիտարկում ենք այս ամենը որպես դավադրանք և հանցագործություն մեր ազգի հանդեպ»,-ահազանգում է գիտնականի դուստրը։

Նա փաստին հրավիրում է գլխավոր դատախազության ուշադրությունը,  պահանջում անհապաղ դադարեցնել պեղումները, վերականգնել հուշարձանը, դրա պահպանման նպատակով իրականացնել շուրջօրյա պահակային ծառայություն, իսկ մշակույթի նախարարությանն առաջարկում է դիմում ներկայացնել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում Քարաhունջ համալիրը ընդգրկելու վերաբերյալ:



Կռունկով օդ բարձրացված քարի լուսանկարի առնչությամբ այսօր մշակույթի նախարարությունն արձագանքեց.  «Սոցիալական ցանցում տարածված սույն նկարն արվել է 2011 թվականին, երբ Զորաց քարեր պատմամշակութային արգելոցից 400-500 մետր հեռավորության վրա ստեղծվում էր հնավայրի ՝ չափերով ավելի փոքր մակետը (կրկնօրինակը): Այսինքն, ներկայացված նկարը որևէ առնչություն չունի Զորաց քարեր հուշարձանի հետ: Անզեն աչքով տեսանելի է , որ այդ քարերը բնօրինակը չեն. դրանք կտրվել են, քարերի վրա բացվել են անցքեր, որպեսզի բնօրինակին նման լինեն: Եվս մեկ անգամ հորդորում ենք զերծ մնալ չճշգրտված տեղեկատվություն տարածելուց»։

Ֆեյսբուքյան օգտատերերից Սուսաննա Հարությունյանը վրդովված է փոխնախարար Տիգրան Գալստյանի արձագանքից։ Վերջինը ահազանգերը պրովոկացիա էր որակել ու գրել.  «Փրկենք Քարահունջը պրովոկացիաներից»։

Պեղումների ու դրանց հետ կապված մտահոգությունների, պեղումների հնարավոր արդյունքների վերաբերյալ Panorama.am-ը զրուցեց ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Հայաստանի վաղ հնագիտության բաժնի գիտաշխատող Բորիս Գասպարյանի հետ, ում հետազոտության ոլորտը Քարի դարի հնագիտության, Մերձավոր Արևելքի քարեդարյան մշակույթների ժամանակագրության և պարբերացման հիմնախնդիրներն են։

Նա համոզված է, եթե պեղումներն իրականացնում է որակավորում ունեցող մասնագետ, ապա մշակութային հուշարձանին վնաս տալ չի կարող։ Քարահունջում պեղումներ կատարող, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանին նա փորձառու է համարում, գործին գիտակ, բացի այդ, նրա հետ նաև արտասահմանցի մասնագետներ են աշխատում։

«Պեղումները բարձրացնելու են հուշարձանի գիտական, մշակութային արժեքը, հասկանո՞ւմ եք։ Փիլիպոսյանը որակավորված հնագետ է։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ գալիս են կիսագրագետ մարդիկ, որնք 2-3 գիրք են կարդացել, հնագիտական մոտեցում չունեն և խանգարում են հնագետի աշխատանքը։ Պնդում են, որ Քարահունջը աստղադիտարան է, բայց դա համոզիչ չէ։ Ընդամնեը տեսակետ է, բայց գիտականորեն հիմնավորված չէ։ Հնագետին ասում են՝ աչքդ կհանենք, այստեղ տուրիստ ենք բերում։ Բայց այդպես տուրիզմով չեն զբաղվում»,-ասաց Բորիս Գասպարյանը՝ ավելացնելով, որևէ փաստ չեն գտել, որ իրեն համոզի Քարահունջն աստղադիտարան է եղել։

Նա նշում է, որ Հայաստանում ավելի չքնաղ աստղադիարան կա, որտեղ կարելի է մարդկանց ուղղորդել։ Խոսքը Մեծամորի աստղադիտարանի մասին է, որի վրա նույնիսկ առանցքներ են գծված։

«Դա մեր պատմության հպարտության էջերից կարող է լինել։ Մեծամորը թողել ենք, ասում ենք, Քարահունջը 10 հազար տարեկան է, երբ տասը հազար տարեկան նյութի բեկոր չկա այնտեղ։ Կան հնում արված որոշակի հետախուզական աշխատանքներ, վերգետնյա նյութեր,  այնտեղ ամենավաղ նյութական մշակույթի մնացորդը վերաբերում է Ք. Ա. 2-րդ հազարամյակին, դրանից վաղ այլ բան չի հայտնաբերվել։ Իսկ դուք ո՞նց եք կարծում,  հնարավո՞ր է մարդը գործունեություն ծավալի ու իր հետքը չթողնի, այդպես չի լինում»,-կարծիք հայտնեց հնագետը։

Գասպարյանը կարևորում է  պեղումների անցկացումը, որի արդյունքում պարզ կլինի, թե ինչ հուշարձան է այն։ Աստղադիտարանի վարկածը միգուցե հաստատվո՞ւմ է, իսկ եթե ոչ, այն դիտարժան ու շատ հետաքրքիր հուշարձան է։ Բացի այդ, պետք է պեղվի նաև բնակատեղին, հասկանալու, թե որ դարում են արվել ժայռապատկերները։

«Ես հիշում եմ նույն պատմությունը, աղմուկ  բարձրացրեցին  նացիոնալիստական ուժերը, թե ինչու է Արենիում մարդակերություն եղել։ Դե հիմա եղել է, ոսկորների վրա մարդկանց ատամների հետքերը եղել են, հանիբալիզմը եղել է։ Ես ի՞նչ անեմ, թաքցնե՞մ, դա ամո՞թ է»,-նկատեց մասնագետը։

Անդրադառնալով պեղումների ընթացքում քարերը վնասելու վերաբերյալ մտահոգություններին, Գասպարյանն անհնար բան որակեց։

«Ընդհակառակը, օրինակ վերցնենք Արենիի հուշարձանը։ Եթե այնտեղ պեղումներ չլինեին, այդ հուշարձանը մի քանի տարուց չէր լինի։ Հայտնաբերած կոշիկը մեծ աղմուկ հանեց, որովհետև միջազգային գիտական հանրությունն էլ ասաց՝ այո, դա այդպես է։ Ի վերջո, պեղումները պահպանման միջոց են։ Եթե հուշարձանը չի պեղվում, այն մեռնում է վաղ թե ուշ։ Հնագետն է, որ ապրեցնում է հուշարձանը։ Այլ խնդիր է, նայել, որ հնագիտական միջամտությունը ճիշտ է կամ ճիշտ չէ, ես Քարահունջի վերաբերյալ նման տեղեկատվության չեմ տիրապետում, բայց ես Փիլիպոսյանին երկար տարիներ եմ ճանաչում, դրսից էլ մասնագետներ կան»,-ասաց նա։

Ինստիտուտի գիտաշխատողը հիշեցնում է, ցանկացած պեղումին պետք է հետևեն հուշարձանի վերականգնման աշխատանքներ։

Նա պեղումների ընթացքում չի եղել Քարահունջում, հնագետ գործընկերոջ հետ չի խոսել, տվյալներ չեն փոխանակել, նախատեսում է առաջիկայում Սյունիք գնալիս անպայման այնտեղ էլ լինել։


 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

17:19
Գույքահարկի 100% արտոնությունից օգտվում են պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվածները
Պաշտպանության նախարարի տեղակալ Գաբրիել Բալայանն այսօր խորհրդարանում հայտնեց, որ «Գույքահարկի մասին» օրենքի դրույթները կիրառելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ». Կառավարությունն ու ժողովուրդը նյարդայնացնում են միմյանց
«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»-ն իր պատրաստած ու տարածած հոդվածում գրում է. «Non-stop ռեժիմով հանրությանը դիմող...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
Արցախի ոստիկանապետն ընդունել է ՄԻՊ-ին
Արցախի Հանրապետության ոստիկանության պետ, ոստիկանության գեներալ-մայոր Աշոտ Հակոբջանյանն այսօր  ընդունել է Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպան...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է կուսակցության և հիմնադրամի գրասենյակների բացման արարողությանը
«Հայրենիք» կուսակցության նախագահ Արթուր Վանեցյանը Լոռու մարզի Վանաձոր քաղաք կատարած այցելության ընթացքում մասնակցել է կուսակցության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:54
Վարակվածները մեծամասամբ պայմանագրային զինծառայողներ ու սպաներ են. Բալայան
«Բանակում վարակվածներ ունենք, նրանք գտնվում են հսկողության ներքո»,- խորհրդարանում ասաց պաշտպանության փոխնախարար Գաբրիել Բալայանը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
16:44
Մահացել է Հովհաննես Զարդարյանի հայտնի «Գարուն» կտավի հերոսուհին
Մոսկվայում 82 տարեկանում մահացել է թարգմանչուհի, խմբագիր և հրապարակախոս Մայա Հայ-Արտյանը։ Նա խորհրդային և հայ հայտնի ռեժիսոր և սցենարիստ Արտաշես...
Աղբյուր` Panorama.am
16:37
Կառավարման փորձագետ. Մենք անցնում ենք բիֆուրկացիոն կետը
Հայաստանի Հանրային խորհրդի նախկին անդամ, կառավարման փորձագետ Հարություն Մեսրոբյանը զգուշացնում է՝ մենք անցնում ենք բիֆուրկացիոն կետը։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:30
Մահացել է ԱԺ նախկին նախագահ Արմեն Խաչատրյանը
63 տարեկանում մահացել է ԱԺ նախկին նախագահ Արմեն Խաչատրյանը։ Մահվան բոթը հրապարակել է «Երկիր Մեդիա»-ն։ Ներկայացնում ենք Արմեն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:25
«Ժառանգություն». Պարետատան և առողջապահության պատասխանատուները պետք է հրաժարական տան
«Ժառանգություն» կուսակցության վարչությունը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Վերլուծելով Հայաստանում մարտի 16-ից...
Աղբյուր` Panorama.am
16:22
Երևանի կենտրոնում չորս աղբամաններն այրել են երիտասարդ աղջիկն ու տղան
Մայիսի 28-ին այրել էին մայրաքաղաքի Թումանյան և Նալբանդյան փողոցների խաչմերուկում տեղադրված 4 աղբամաններն ու վնասել այդտեղ գործող սուպերմարկետի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:15
Ամբողջ աշխարհում կորոնավիրուս է ախտորոշվել 6,38 միլիոն մարդու մոտ
Համաճարակի սկսվելուց ի վեր, կորոնավիրուսային վարակը հայտնաբերվել է 6,382,951 մարդու մոտ, վերջին 24 ժամվա ընթացքում՝ 112,193 մարդու մոտ: Այդ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:07
Գեղարքունիքի մարզի Սևան համայնքը փակ կմնա մինչև հունիսի 10-ը. մարզպետ
ՀՀ փոխվարչապետ, պարետ Տիգրան Ավինյանի որոշմամբ Սևան համայնքի վարչական և տնտեսական սահմանափակումները, համայնքի  սահման մուտք գործելու և...
Աղբյուր` Panorama.am
15:57
Արման Աբովյանն ու Ալեն Սիմոնյանը ազնվության փոխադարձ կոչեր հնչեցրին
«Կարող եք նաև պարոն Ծառուկյանին մեղադրել, որ ասում էր՝ բարի մարդկանց վիրուսը չի կպնում, բայց հիմա նիստերի դահլիճ չի գալիս»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
15:50
Հրաչյա Սարիբեկյան. Ազգային գրադարանի առցանց շտեմարաններն արդեն հասանելի են
Հայաստանի ազգային գրադարանի առցանց շտեմարաններն արդեն հասանելի են։ Լրագրողների հետ հանդիպմանը հայտարարեց գրադարանի տնօրենի պաշտոնակատար Հրաչյա...
Աղբյուր` Panorama.am
15:43
Հունաստանի ԳՇ պետի ակնարկը Թուրքիային․ Պատրաստ ենք ճզմելու մեզ թերագնահատողներին
Էգեյան ծովում ու Միջերկրական ծովի արևելքում Անկարայի գործողությունների պատճառով շարունակվում են լարված մնալ հարաբերությունները Թուրքիայի ու...
Աղբյուր` Panorama.am
15:35
ՊԵԿ փոխնախագահ. Շրջանառությունները շուրջ 20 տոկոսով նվազել են
Այս տարվա չորս ամիսներին ՀԴՄ կտորններով արտացոլված իրացման շրջանառությունը և հաշվարկային փաստաթղթերով արտացոլված իրացման շրջանառությունը, նախորդ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:30
Չխոսեն սպեցնազ մտցնելու մասին, չխոսեն դուբինկաներով առողջություն պարտադրելու մասին. Նաիրա Զոհրաբյան
«Այս երկու օրը մենք տեսնում ենք շատ վտանգավոր, շատ անազնիվ մի տենդենց՝ ողջ պատասխանատվությունը գցել, իրենց ձևակերպմամբ, անպատասխանատու...
Աղբյուր` Panorama.am
15:21
Կառավարության հակաճգնաժամային համակարգը տապալված է. Մելքումյան
«Մեր հանրապետությունում կորոնավիրուսային հիվանդության վերջին ցուցանիշները ստեղծել են բարդագույն իրավիճակ»,- խորհրդարանում ասաց ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:13
Շվեդիայում կորոնավիրուսի դեմ պայքարի հակասական ռազմավարության հեղինակն ընդունում է իր սխալները
Շվեդիայի գլխավոր համաճարակաբանը խոստովանել է, որ «Կովիդ-19»-ի դեմ պայքարի իր ռազմավարությունը հանգեցրել է շատ մահերի, այն բանի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:05
Արման Թաթոյան. Եկե՛ք գործենք միասնաբար
Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը կոչ է անում քաղաքացիներին համատեղ պայքարել կորոնավիրուսի ու դրա տարածման դեմ։ «Սիրելի՛...
Աղբյուր` Panorama.am
14:59
Որոնումներ՝ հասկանալու համար COVID-19-ի կապը Կավասակի հիվանդության հետ
COVID-19-ի համաճարակի տարածման պայմաններում առողջապահական կազմակերպությունները հայտարարում էին, որ այն առավելապես վտանգավոր է տարեցների, մի շարք...
Աղբյուր` Panorama.am
14:50
Համավարակի դեմ պայքարի համար պատասխանատուները պետք է ազատվեն. Մարուքյան
«Մոտավորապես երկու ամիս է՝ նույն վիճակն է՝ բանկերի մոտ նույն հերթերն են, թոշակները նույն ձևով են տրամադրվում»,- խորհրդարանում...
Աղբյուր` Panorama.am
14:47
Տաթևիկ Ռևազյան. Որոշման փոփոխության հարցը կարող է քննարկվել 2022 թ. նոյեմբերին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն այսօր հեռավար ռեժիմով կառավարությունում խորհրդակցություն է անցկացրել Հայաստանի քաղաքացիական ավիացիայի ոլորտի ներկա...
Աղբյուր` Panorama.am
14:31
Փաշինյան. Այն, ինչ տեսա ձեր օգնությամբ, կատաստրոֆա է
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն այսօր ֆեյսբուքյան երկրորդ ուղիղ եթերի ժամանակ ասաց, վերջին օրերեին դաժան խոսակցություն է ունեցել ոստիկանության պետի ու...
Աղբյուր` Panorama.am
14:21
ՓՊ-ն շարունակում է իրականացնել իրավաբանական անվճար օգնություն առցանց
Հայաստանի Հանրապետությունում պայմանավորված կորոնավիրուսի համավարակի  առկա սահմանափակումներով  ՀՀ փաստաբանների պալատի հանրային պաշտպանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:15
Ինչպե՞ս տան պայմաններում խնամել COVID-19-ով վարակված մեծահասակին ու երեխային
«Տնային պայմաններում բժշկական օգնություն և սպասարկում են ստանում շատ թեթև կամ անախտանիշ  կորոնավիրուսով վարակված պացիենտները, որոնք...
Աղբյուր` Panorama.am
14:05
Վանեցյան. Փաշինյանը պետք է հրաժարական տա
«Այն, ինչ կատարվում է երկրում, աղետ է»,-ըստ «Հրապարակ»-ի, ասել է նա։
Աղբյուր` Panorama.am
13:56
Պենտագոնը 1.6 հազար զինվորական է ուղարկում Վաշինգտոնի շրջան
Պենտագոնը ԱՄՆ մայրաքաղաքի հարևանությամբ տեղակայել է մոտ 1,6 հազար զինվորականի՝ պայմանավորված այն անկարգություններով, որոնք սկսվել էին...
Աղբյուր` Panorama.am
13:51
Արայիկ Հարությունյան. Հատ-հատ կգնանք խախտումների հետքերով, հարցերը տեղում կլուծենք
Դպրոցներում դասագրքեր ստանալիս, ատեստատներ հանձնելիս կուտակումների առաջացումն ուղիղ տնօրենների պատասխանատվությունն է։ Ֆեյսբուքյան իր էջում ուղիղ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:48
Արագածավան գյուղի 3 բնակիչներին դանակահարել է համագյուղացին
Հունիսի 3-ին` տարբեր ժամերի, «Թալինի» բժշկական կենտրոնից ահազանգեր են ստացվել այն մասին, որ ձախ կրծքավանդակի ծակած-կտրած վերք,...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյան. Հայաստանում մարդը պետք է լավ ապրի, սա է իմ երազանքը
18:36 30/05/2020

Արթուր Վանեցյան. Հայաստանում մարդը պետք է լավ ապրի, սա է իմ երազանքը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}