Հասարակություն 18:37 03/10/2018 Հայաստան

Փրկենք Քարահունջը պեղումների՞ց, թե՞ պրովոկացիաներից

#Փրկենքքարահունջը, #sos #saveqarahunj։ Նման հեշթեգներով գրառումները, լուսանկարները, տեսանյութերը վերջերս բավականին շատացել են ֆեյսբուքում։ Պատճառը Սյունիքի մարզում գտնվող  Զորաց քարեր հուշարձանի տարածքում  իրականացվող պեղումներն են։

Քարահունջը մշակույթի նախարարության նախաձեռնած պեղումներից փրկելու պահանջով Change.org կայքում մի պետիցիա է հրապարակվել։ Նախաձեռնողը Նանա Հերունին է, գիտնական Պարիս Հերունու դուստրը։ Հենց Պարիս Հերունին էր տարբեր ուսումնասիրությունների, հետազոտությունների արդյունքում հանգել եզրակացության, որ Զորաց քարերը մի քանի հազար տարվա պատմություն ունեցող աստղադիտարան է։

«Այս պահին որոշ սուտ հնագետների գործողություններից կործանման վտանգի առջև  է կանգնած ավելի քան 12-դարյա ազգային և միջազգային պատմամշակութային արժեք ներկայացնող Քարահունջ հուշարձան-աստղադիտարանը։ Դիտարկում ենք այս ամենը որպես դավադրանք և հանցագործություն մեր ազգի հանդեպ»,-ահազանգում է գիտնականի դուստրը։

Նա փաստին հրավիրում է գլխավոր դատախազության ուշադրությունը,  պահանջում անհապաղ դադարեցնել պեղումները, վերականգնել հուշարձանը, դրա պահպանման նպատակով իրականացնել շուրջօրյա պահակային ծառայություն, իսկ մշակույթի նախարարությանն առաջարկում է դիմում ներկայացնել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում Քարաhունջ համալիրը ընդգրկելու վերաբերյալ:



Կռունկով օդ բարձրացված քարի լուսանկարի առնչությամբ այսօր մշակույթի նախարարությունն արձագանքեց.  «Սոցիալական ցանցում տարածված սույն նկարն արվել է 2011 թվականին, երբ Զորաց քարեր պատմամշակութային արգելոցից 400-500 մետր հեռավորության վրա ստեղծվում էր հնավայրի ՝ չափերով ավելի փոքր մակետը (կրկնօրինակը): Այսինքն, ներկայացված նկարը որևէ առնչություն չունի Զորաց քարեր հուշարձանի հետ: Անզեն աչքով տեսանելի է , որ այդ քարերը բնօրինակը չեն. դրանք կտրվել են, քարերի վրա բացվել են անցքեր, որպեսզի բնօրինակին նման լինեն: Եվս մեկ անգամ հորդորում ենք զերծ մնալ չճշգրտված տեղեկատվություն տարածելուց»։

Ֆեյսբուքյան օգտատերերից Սուսաննա Հարությունյանը վրդովված է փոխնախարար Տիգրան Գալստյանի արձագանքից։ Վերջինը ահազանգերը պրովոկացիա էր որակել ու գրել.  «Փրկենք Քարահունջը պրովոկացիաներից»։

Պեղումների ու դրանց հետ կապված մտահոգությունների, պեղումների հնարավոր արդյունքների վերաբերյալ Panorama.am-ը զրուցեց ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Հայաստանի վաղ հնագիտության բաժնի գիտաշխատող Բորիս Գասպարյանի հետ, ում հետազոտության ոլորտը Քարի դարի հնագիտության, Մերձավոր Արևելքի քարեդարյան մշակույթների ժամանակագրության և պարբերացման հիմնախնդիրներն են։

Նա համոզված է, եթե պեղումներն իրականացնում է որակավորում ունեցող մասնագետ, ապա մշակութային հուշարձանին վնաս տալ չի կարող։ Քարահունջում պեղումներ կատարող, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանին նա փորձառու է համարում, գործին գիտակ, բացի այդ, նրա հետ նաև արտասահմանցի մասնագետներ են աշխատում։

«Պեղումները բարձրացնելու են հուշարձանի գիտական, մշակութային արժեքը, հասկանո՞ւմ եք։ Փիլիպոսյանը որակավորված հնագետ է։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ գալիս են կիսագրագետ մարդիկ, որնք 2-3 գիրք են կարդացել, հնագիտական մոտեցում չունեն և խանգարում են հնագետի աշխատանքը։ Պնդում են, որ Քարահունջը աստղադիտարան է, բայց դա համոզիչ չէ։ Ընդամնեը տեսակետ է, բայց գիտականորեն հիմնավորված չէ։ Հնագետին ասում են՝ աչքդ կհանենք, այստեղ տուրիստ ենք բերում։ Բայց այդպես տուրիզմով չեն զբաղվում»,-ասաց Բորիս Գասպարյանը՝ ավելացնելով, որևէ փաստ չեն գտել, որ իրեն համոզի Քարահունջն աստղադիտարան է եղել։

Նա նշում է, որ Հայաստանում ավելի չքնաղ աստղադիարան կա, որտեղ կարելի է մարդկանց ուղղորդել։ Խոսքը Մեծամորի աստղադիտարանի մասին է, որի վրա նույնիսկ առանցքներ են գծված։

«Դա մեր պատմության հպարտության էջերից կարող է լինել։ Մեծամորը թողել ենք, ասում ենք, Քարահունջը 10 հազար տարեկան է, երբ տասը հազար տարեկան նյութի բեկոր չկա այնտեղ։ Կան հնում արված որոշակի հետախուզական աշխատանքներ, վերգետնյա նյութեր,  այնտեղ ամենավաղ նյութական մշակույթի մնացորդը վերաբերում է Ք. Ա. 2-րդ հազարամյակին, դրանից վաղ այլ բան չի հայտնաբերվել։ Իսկ դուք ո՞նց եք կարծում,  հնարավո՞ր է մարդը գործունեություն ծավալի ու իր հետքը չթողնի, այդպես չի լինում»,-կարծիք հայտնեց հնագետը։

Գասպարյանը կարևորում է  պեղումների անցկացումը, որի արդյունքում պարզ կլինի, թե ինչ հուշարձան է այն։ Աստղադիտարանի վարկածը միգուցե հաստատվո՞ւմ է, իսկ եթե ոչ, այն դիտարժան ու շատ հետաքրքիր հուշարձան է։ Բացի այդ, պետք է պեղվի նաև բնակատեղին, հասկանալու, թե որ դարում են արվել ժայռապատկերները։

«Ես հիշում եմ նույն պատմությունը, աղմուկ  բարձրացրեցին  նացիոնալիստական ուժերը, թե ինչու է Արենիում մարդակերություն եղել։ Դե հիմա եղել է, ոսկորների վրա մարդկանց ատամների հետքերը եղել են, հանիբալիզմը եղել է։ Ես ի՞նչ անեմ, թաքցնե՞մ, դա ամո՞թ է»,-նկատեց մասնագետը։

Անդրադառնալով պեղումների ընթացքում քարերը վնասելու վերաբերյալ մտահոգություններին, Գասպարյանն անհնար բան որակեց։

«Ընդհակառակը, օրինակ վերցնենք Արենիի հուշարձանը։ Եթե այնտեղ պեղումներ չլինեին, այդ հուշարձանը մի քանի տարուց չէր լինի։ Հայտնաբերած կոշիկը մեծ աղմուկ հանեց, որովհետև միջազգային գիտական հանրությունն էլ ասաց՝ այո, դա այդպես է։ Ի վերջո, պեղումները պահպանման միջոց են։ Եթե հուշարձանը չի պեղվում, այն մեռնում է վաղ թե ուշ։ Հնագետն է, որ ապրեցնում է հուշարձանը։ Այլ խնդիր է, նայել, որ հնագիտական միջամտությունը ճիշտ է կամ ճիշտ չէ, ես Քարահունջի վերաբերյալ նման տեղեկատվության չեմ տիրապետում, բայց ես Փիլիպոսյանին երկար տարիներ եմ ճանաչում, դրսից էլ մասնագետներ կան»,-ասաց նա։

Ինստիտուտի գիտաշխատողը հիշեցնում է, ցանկացած պեղումին պետք է հետևեն հուշարձանի վերականգնման աշխատանքներ։

Նա պեղումների ընթացքում չի եղել Քարահունջում, հնագետ գործընկերոջ հետ չի խոսել, տվյալներ չեն փոխանակել, նախատեսում է առաջիկայում Սյունիք գնալիս անպայման այնտեղ էլ լինել։


 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

15:10
ՍԱՏՄ պաշտոնատար անձիք չարաշահել են իրենց պաշտոնեական դիրքը
Ազգային անվտանգության ծառայությունում ավարտվել է Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի պաշտոնատար անձանց կողմից թույլ տրված համակարգային...
Աղբյուր` Panorama.am
15:03
Ստեղծվել է իրավիճակ, երբ մեկ գծի վրա երևում են ընդհանուր շահեր ՀՀ-ի ու արաբական երկրների միջև. Արմեն Պետրոսյան
Թուրքիայի քայլերը Միջերկրական ծովում մարտավարական բնույթ են կրում: Ասուլիսում ասաց արաբագետ Արմեն Պետրոսյանը: Ըստ նրա տրամաբանությունը հետևյալն...
Աղբյուր` Panorama.am
14:49
Վերաքննիչ դատարանը բավարարել է «քրեական հեղինակությանը» և «օրենքով գողին» չկալանավորելու որոշումները
ՀՀ վերաքննիչ դատարանը բավարարել է քրեական ենթամշակույթի հետ կապված հանցագործությունների կատարման մեջ մեղադրվող 2 անձանց չկալանավորելու դատական...
Աղբյուր` Panorama.am
14:48
Հեղափոխական իշխանությունը պետք է ճգնավորի պես ապրի. Մարուքյան
«Ըստ էության, ինչ տեղի է ունենում քաղաքական ենթատեքստ ունի և քաղաքական նպատակներ է հետապնդում»,- խրոհրդարանում լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:45
«2021-2023թթ. պետական միջնաժամկետ ծախսային ծրագիր. խոստացան, եկան, ձախողեցին»
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի ծրագրերի համակարգող, տնտեսագետ Թադևոս Ավետիսյանը  հերթական հոդվածում գրում...
Աղբյուր` Panorama.am
13:55
Ռուսաստանը, Վենեսուելան և Չինաստանը ՄԱԿ-ին կոչ են անում դադարեցնել Բելառուսի վերաբերյալ քննարկումները
Ռուսաստանը, Բելառուսը, Վենեսուելան և Չինաստանը հայտարարել են, որ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհուրդը խախտում է իր կանոնները՝ կազմակերպելով...
Աղբյուր` Panorama.am
13:54
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկն առաջարկում է շահավետ պայմաններ՝ ՀՀ այլ ֆինանսական կազմակերպություններից գույքի գրավադրմամբ վարկեր գնելու նպատակով
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկն ընդլայնել է իր պրոդուկտների շարքը և հաճախորդներին առաջարկում է վերաֆինանսավորման նոր ծրագիր` այլ բանկերից և վարկային...
Աղբյուր` Panorama.am
13:45
Այ ձեր ցավը տանեմ, սովը ո՞նց ա լինում. Գագիկ Ծառուկյան
Կորոնավիրուսով պայմանավորված՝ ուսանողներից շատերը ծնողները չեն աշխատել, իսկ այսօր, երբ ուսման վարձը պետք է վճարել, խնդրի առաջ են կանգնում: ԲՀԿ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:33
Իշխանության այս անմակարդակ պահվածքից արդեն հոգնել ենք. Մարուքյան
«2018 թվականին հայտարարվել է, որ 30 մլն դոլարի ներդրում է լինելու Վանաձորում, բոլորս ուրախացել ենք այդ մտքից։ Վարչապետն էլ գնացել է,...
Աղբյուր` Panorama.am
13:31
Քաղաքական մեծամասնության արագ արձագանքման խնդիր է. Միքայել Մելքումյան
«Բարգավաճ Հայաստան»  խմբակցության պատգամավոր Միքայել Մելքումյանը ԱԺ ամբիոնից բարձրացրեց արդեն 18-րդ օրը կառավարության և Աժ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:28
ԲՀԿ-ն հանրահավաք անելու ռեսուրս ունի և ամեն ինչ արվում է դա կանխարգելելու համար. Քաղտեխնոլոգ
«Իշխանությունը փորձում է ճնշում գործադրել տվյալ դեպքում  «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության վրա, որպեսզի ԲՀԿ-ն հրաժարվի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:16
Իրականում վիճակը չափազանց բարդ է. Ոստիկանություն
Ոստիկանությունը պարզաբանում է տարածել, որում ասվում է. «Իրավապաշտպան Արսեն Բաբայանը սոցցանցերում գրառում է արել, թե պարեկային ծառայության...
Աղբյուր` Panorama.am
13:07
ՊԲ-ում ուսումնավարժական հավաքներ են
Պաշտպանության բանակում, հանրապետության զորահավաքային-մարդկային ռեսուրսի ներգրավմամբ, ըստ առանձին մասնագիտությունների, պարբերաբար կազմակերպվում և...
Աղբյուր` Panorama.am
12:56
Էլինար Վարդանյան. Ո՞ր փաստերն են ներառվել և որո՞նք մոռացվել մարտի 1-ի գործում
«Այլընտրանքային նախագծեր խմբի» անդամ Էլինար Վարդանյանը հերթական հոդվածում գրում է.  «Մարտի 1-ի գործով դատավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
12:44
Արցախի Սոս և Մաճկլաշեն համայնքներւմ դպրոցներն առայժմ փակ կմնան
Արցախի պարետ, ԱՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարար Ժիրայր Միրզոյանը Մարտունու շրջանի վարչակազմի ղեկավար Արարատ Մելքումյանի ուղեկցությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:38
Հուսով եմ ԱԺ թեթև ձեռքով օրենքը կմտնի ուժի մեջ.Գևորգ Գորգիսյան
«Հուսով եմ ԱԺ թեթև ձեռքով օրենքը կմտնի ուժի մեջ և մենք կսկսենք ֆիլմարտադրության նոր դարաշրջանը»,- ԱԺ նիստում հայտարարեց...
Աղբյուր` Panorama.am
12:26
Մեր երկրում ամենօրյա ռեժիմով մարդկանց կենցաղը, սոցիալական վիճակը վատանում է. Արման Ղուկասյան
Քաղաքագետ, քաղտեխնոլոգ Վիգեն Հակոբյանի տպավորությամբ՝ բարձր իշխանությունը ցանկություն ունի այս կամ այն ձևով Ամուլսարի հանքը բացել:...
Աղբյուր` Panorama.am
12:23
ԲՀԿ-ում առողջ մթնոլորտ է, վերադասավորումներ չեն սպասվում. Աբովյան
«Քաղաքականությունը պետք է մնա քաղաքականություն։ Երբ քաղաքական օպոնենտը չունի փաստացի ոչ մի կոնտր արգումենտ՝ հնչեցրած քննադատություններին,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:21
Եվրախորհրդարանը կոչ է արել զենքի էմբարգո սահմանել Սաուդյան Արաբիայի նկատմամբ
Եվրախորհրդարանը կոչ է արել Սաուդյան Արաբիայի նկատմամբ զենքի էմբարգո սահմանել՝ ընդդիմադիր լրագրող Ջամալ Խաշոգջիի և Եմենի պատերազմում խաղաղ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:12
Չինացի հակերները գողացել են կորոնավիրուսի իսպանական պատվաստանյութերի տվյալները
Չինացի հակերները կորոնավիրուսի պատվաստանյութի արտադրությամբ զբաղվող իսպանական կենտրոններից տեղեկատվություն  են գողացել: ՏԱՍՍ-ի փախանցմաբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:02
ԵՄ տարածքում առանց թույլտվության բնակվողները ռեադմիսիայի հնարավորություն կստանան
«ՀՀ և ԵՄ տարածքում առանց թույլտվության բնակվողները ռեադմիսիայի հնարավորություն կստանան»,- խորհրդարանում ասաց ՀՀ արդարադատության...
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
Եկամտահարկով ուսման վարձի փոխհատուցումը կատարվում է ուսումնական տարվա ավարտից հետո
Հարկային օրենսգրքում 2020 թվականի մարտի 6-ին կատարված փոփոխության համաձայն` այս ուսումնական տարվանից սկսած աշխատող ուսանողները կարող են ուսման...
Աղբյուր` Panorama.am
11:51
Անթաքույց փորձ է կատարվում կրթական բովանդակության մեջ նվազեցնել ազգային մշակույթային տարրերը. Չալաբյան
«Ազգային օրակարգ» կուսակցության համահիմնադիր Ավետիք Չալաբյանը ֆեյսբուքում գրառում է արել կուսակցության երեկվա բողոքի ակցիայի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:48
Ուկրաինայում սկսվել են ՆԱՏՕ-ի հետ համատեղ զորավարժությունները
Այսօր՝ սեպտեմբերի 18-ին, Ուկրաինայում սկսվեցին ՆԱՏՕ-ի հետ համատեղ զորավարժությունները: Մոտ 4000 ռազմական անձնակազմ, ինչպես նաև ծանր ռազմական...
Աղբյուր` Panorama.am
11:42
Մակրոնը և Թրյուդոն կոչ են անում անաչառ հետաքննություն անցկացնել Նավալնիի հետ կատարվածի վերաբերյալ
Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն և Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հեռախոսով բանակցություններ են վարել: Նրանք համաձայնել են, որ անհրաժեշտ է...
Աղբյուր` Panorama.am
11:31
«Այնպես են ուզում անել, որ ջահելները հագներին շոր չունենան, տռուսիկ-մայկով դուրս գան». քաղաքացիների բողոքը
«Նա պարտավոր է, չէ որ խոսք էր տալիս՝ ժողովուրդ ջան ձեզ հետ եմ, Հայաստանը մենք ենք, մեր ժողովուրդն է: Իսկ ո՞ւր է հիմա»:
Աղբյուր` Panorama.am
11:24
Արցախում կորոնավիրուսի 3 նոր դեպք է հաստատվել
Արցախի առողջապահության նախարարության փոխանցած տեղեկատվության համաձայն, hանրապետությունում հաստատվել է նոր կորոնավիրուսային վարակի (COVID-19) 3...
Աղբյուր` Panorama.am
11:19
Նիկոլ Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հայաստանի հրեական համայնքին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հայաստանի հրեական համայնքին հրեական նոր տարվա՝ Ռոշ Հաշանայի կապակցությամբ: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
11:14
Առաջարկվում է բարեփոխումներ անել կինոյի ոլորտում
«Առաջարկում ենք օրենսդրությամբ կարգավորել կինեմատոգրաֆիայի ոլորտը»,- խորհրդարանում ասաց ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան»...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Խաղողի գինը եղել ա 170 դրամ Քոչարյանի ժամանակ, բա ի՞նչ եղավ հիմա էդ գինը․ խաղողագործ
15:43 17/09/2020

Խաղողի գինը եղել ա 170 դրամ Քոչարյանի ժամանակ, բա ի՞նչ եղավ հիմա էդ գինը․ խաղողագործ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}