Հասարակություն 18:37 03/10/2018 Հայաստան

Փրկենք Քարահունջը պեղումների՞ց, թե՞ պրովոկացիաներից

#Փրկենքքարահունջը, #sos #saveqarahunj։ Նման հեշթեգներով գրառումները, լուսանկարները, տեսանյութերը վերջերս բավականին շատացել են ֆեյսբուքում։ Պատճառը Սյունիքի մարզում գտնվող  Զորաց քարեր հուշարձանի տարածքում  իրականացվող պեղումներն են։

Քարահունջը մշակույթի նախարարության նախաձեռնած պեղումներից փրկելու պահանջով Change.org կայքում մի պետիցիա է հրապարակվել։ Նախաձեռնողը Նանա Հերունին է, գիտնական Պարիս Հերունու դուստրը։ Հենց Պարիս Հերունին էր տարբեր ուսումնասիրությունների, հետազոտությունների արդյունքում հանգել եզրակացության, որ Զորաց քարերը մի քանի հազար տարվա պատմություն ունեցող աստղադիտարան է։

«Այս պահին որոշ սուտ հնագետների գործողություններից կործանման վտանգի առջև  է կանգնած ավելի քան 12-դարյա ազգային և միջազգային պատմամշակութային արժեք ներկայացնող Քարահունջ հուշարձան-աստղադիտարանը։ Դիտարկում ենք այս ամենը որպես դավադրանք և հանցագործություն մեր ազգի հանդեպ»,-ահազանգում է գիտնականի դուստրը։

Նա փաստին հրավիրում է գլխավոր դատախազության ուշադրությունը,  պահանջում անհապաղ դադարեցնել պեղումները, վերականգնել հուշարձանը, դրա պահպանման նպատակով իրականացնել շուրջօրյա պահակային ծառայություն, իսկ մշակույթի նախարարությանն առաջարկում է դիմում ներկայացնել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում Քարաhունջ համալիրը ընդգրկելու վերաբերյալ:



Կռունկով օդ բարձրացված քարի լուսանկարի առնչությամբ այսօր մշակույթի նախարարությունն արձագանքեց.  «Սոցիալական ցանցում տարածված սույն նկարն արվել է 2011 թվականին, երբ Զորաց քարեր պատմամշակութային արգելոցից 400-500 մետր հեռավորության վրա ստեղծվում էր հնավայրի ՝ չափերով ավելի փոքր մակետը (կրկնօրինակը): Այսինքն, ներկայացված նկարը որևէ առնչություն չունի Զորաց քարեր հուշարձանի հետ: Անզեն աչքով տեսանելի է , որ այդ քարերը բնօրինակը չեն. դրանք կտրվել են, քարերի վրա բացվել են անցքեր, որպեսզի բնօրինակին նման լինեն: Եվս մեկ անգամ հորդորում ենք զերծ մնալ չճշգրտված տեղեկատվություն տարածելուց»։

Ֆեյսբուքյան օգտատերերից Սուսաննա Հարությունյանը վրդովված է փոխնախարար Տիգրան Գալստյանի արձագանքից։ Վերջինը ահազանգերը պրովոկացիա էր որակել ու գրել.  «Փրկենք Քարահունջը պրովոկացիաներից»։

Պեղումների ու դրանց հետ կապված մտահոգությունների, պեղումների հնարավոր արդյունքների վերաբերյալ Panorama.am-ը զրուցեց ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Հայաստանի վաղ հնագիտության բաժնի գիտաշխատող Բորիս Գասպարյանի հետ, ում հետազոտության ոլորտը Քարի դարի հնագիտության, Մերձավոր Արևելքի քարեդարյան մշակույթների ժամանակագրության և պարբերացման հիմնախնդիրներն են։

Նա համոզված է, եթե պեղումներն իրականացնում է որակավորում ունեցող մասնագետ, ապա մշակութային հուշարձանին վնաս տալ չի կարող։ Քարահունջում պեղումներ կատարող, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանին նա փորձառու է համարում, գործին գիտակ, բացի այդ, նրա հետ նաև արտասահմանցի մասնագետներ են աշխատում։

«Պեղումները բարձրացնելու են հուշարձանի գիտական, մշակութային արժեքը, հասկանո՞ւմ եք։ Փիլիպոսյանը որակավորված հնագետ է։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ գալիս են կիսագրագետ մարդիկ, որնք 2-3 գիրք են կարդացել, հնագիտական մոտեցում չունեն և խանգարում են հնագետի աշխատանքը։ Պնդում են, որ Քարահունջը աստղադիտարան է, բայց դա համոզիչ չէ։ Ընդամնեը տեսակետ է, բայց գիտականորեն հիմնավորված չէ։ Հնագետին ասում են՝ աչքդ կհանենք, այստեղ տուրիստ ենք բերում։ Բայց այդպես տուրիզմով չեն զբաղվում»,-ասաց Բորիս Գասպարյանը՝ ավելացնելով, որևէ փաստ չեն գտել, որ իրեն համոզի Քարահունջն աստղադիտարան է եղել։

Նա նշում է, որ Հայաստանում ավելի չքնաղ աստղադիարան կա, որտեղ կարելի է մարդկանց ուղղորդել։ Խոսքը Մեծամորի աստղադիտարանի մասին է, որի վրա նույնիսկ առանցքներ են գծված։

«Դա մեր պատմության հպարտության էջերից կարող է լինել։ Մեծամորը թողել ենք, ասում ենք, Քարահունջը 10 հազար տարեկան է, երբ տասը հազար տարեկան նյութի բեկոր չկա այնտեղ։ Կան հնում արված որոշակի հետախուզական աշխատանքներ, վերգետնյա նյութեր,  այնտեղ ամենավաղ նյութական մշակույթի մնացորդը վերաբերում է Ք. Ա. 2-րդ հազարամյակին, դրանից վաղ այլ բան չի հայտնաբերվել։ Իսկ դուք ո՞նց եք կարծում,  հնարավո՞ր է մարդը գործունեություն ծավալի ու իր հետքը չթողնի, այդպես չի լինում»,-կարծիք հայտնեց հնագետը։

Գասպարյանը կարևորում է  պեղումների անցկացումը, որի արդյունքում պարզ կլինի, թե ինչ հուշարձան է այն։ Աստղադիտարանի վարկածը միգուցե հաստատվո՞ւմ է, իսկ եթե ոչ, այն դիտարժան ու շատ հետաքրքիր հուշարձան է։ Բացի այդ, պետք է պեղվի նաև բնակատեղին, հասկանալու, թե որ դարում են արվել ժայռապատկերները։

«Ես հիշում եմ նույն պատմությունը, աղմուկ  բարձրացրեցին  նացիոնալիստական ուժերը, թե ինչու է Արենիում մարդակերություն եղել։ Դե հիմա եղել է, ոսկորների վրա մարդկանց ատամների հետքերը եղել են, հանիբալիզմը եղել է։ Ես ի՞նչ անեմ, թաքցնե՞մ, դա ամո՞թ է»,-նկատեց մասնագետը։

Անդրադառնալով պեղումների ընթացքում քարերը վնասելու վերաբերյալ մտահոգություններին, Գասպարյանն անհնար բան որակեց։

«Ընդհակառակը, օրինակ վերցնենք Արենիի հուշարձանը։ Եթե այնտեղ պեղումներ չլինեին, այդ հուշարձանը մի քանի տարուց չէր լինի։ Հայտնաբերած կոշիկը մեծ աղմուկ հանեց, որովհետև միջազգային գիտական հանրությունն էլ ասաց՝ այո, դա այդպես է։ Ի վերջո, պեղումները պահպանման միջոց են։ Եթե հուշարձանը չի պեղվում, այն մեռնում է վաղ թե ուշ։ Հնագետն է, որ ապրեցնում է հուշարձանը։ Այլ խնդիր է, նայել, որ հնագիտական միջամտությունը ճիշտ է կամ ճիշտ չէ, ես Քարահունջի վերաբերյալ նման տեղեկատվության չեմ տիրապետում, բայց ես Փիլիպոսյանին երկար տարիներ եմ ճանաչում, դրսից էլ մասնագետներ կան»,-ասաց նա։

Ինստիտուտի գիտաշխատողը հիշեցնում է, ցանկացած պեղումին պետք է հետևեն հուշարձանի վերականգնման աշխատանքներ։

Նա պեղումների ընթացքում չի եղել Քարահունջում, հնագետ գործընկերոջ հետ չի խոսել, տվյալներ չեն փոխանակել, նախատեսում է առաջիկայում Սյունիք գնալիս անպայման այնտեղ էլ լինել։


 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

17:54
Հրաձգության հանրապետական մրցույթում ուժերը կչափեն պետական մարմինների աշխատակիցները
2019 թ. փետրվարի 21-22-ը տեղի կունենա Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության կողմից անցկացվող պետական մարմինների աշխատակիցների...
Աղբյուր` Panorama.am
17:49
ԱԳԲԱ Լիզինգը վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտում իրականացրած ներդրումների համար ՎԶԵԲ-ից մրցանակ է ստացել
Փետրվարի 19-ին տեղի է ունեցել Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի՝ (ՎԶԵԲ) Հայաստանում Կանաչ տնտեսությունների ֆինանսավորման նոր ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
ԵՊՀ. Տեղի է ունեցել անմեղության կանխավարկածի սահմանադրական երաշխիքի խախտում
Երևանի պետական հաալսարանը տարածել է հայտարարություն՝ արձագանքելով ոստիկանության հրապարակած հաղորդագրության։ «Երևանի պետական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:32
Բրազիլիայի կառնավալին հազարավոր մարդիկ «Կեցցե Հայաստան» կվանկարկեն
Պոլսահայ երգչուհին հայկական շքերթի հատուկ հյուրն է
Աղբյուր` Panorama.am
17:26
Կարեն Գրիգորյանը մոտ էր հաղթողի կոչմանը
Իրանում ավարտվեց Կասպյան Գավաթի խաղարկությունը: 3 շախմատիստ՝ Մասուդ Մոսադեհպուրը, Վիտալի Բերնադսկին և Կարեն Գրիգորյանը, վաստակեցին 7-ական միավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Ալեն Սիմոնյան. Հայտարարվում է հիմնի համար տեքստի մրցույթ
ԱԺ փոխնախագահ Ալեն Սիմոնյանը ֆեսյբուքյան ուղիղ եթերում տեղեկացրեց՝ հայտարարվում է օրհներգի մրցույթ։  Նրա խոսքով, շատ մարդիկ, մտավորականներ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:19
Կոսմետիկ փոփոխություններով տնտեսական հեղափոխություն չի լինում
Ի՞նչ է պակասում էկոնոմիկայի նախարարությանը
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
Արիանա Գրանդեն կրկնել է The Beatles- ի «հավերժական» ռեկորդը
55 տարի նման ռեկորդ չէր սահմանվել։
Աղբյուր` Panorama.am
17:01
Ադրբեջանցի դեսպանին արգելվել է մուտք գործել Թուրքիա
Թուրքիան պատժամիջոց է սահմանել ադրբեջանցի դեսպանի նկատմամբ։ Վերջինս մեղադրվել է «թուրք-ադրբեջանական բարեկամությանը ստվեր գցելու»...
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
«Աէրոֆլոտ օփենի» առաջին տուրը չի կայացել` կեղծ ահազանգի պատճառով
Երեկ Մոսկվայում մեկնարկել է «Աէրոֆլոտ օթեն» միջազգային մրցաշարը: Առաջին տուրի մեկնարկից 45 րոպե անց, սակայն, պարտիաների ընթացքը...
Աղբյուր` Panorama.am
16:41
Ռեժիսոր. Ես դեռ լուրջ բացատրություն չեմ լսել
Հայաստանի Կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ Հարություն Խաչատրյանը համաձայն չէ, որ մշակույթի նախարարությունը միացնեն կրթության և գիտության նախարարությանը։
Աղբյուր` Panorama.am
16:35
«Արմենոֆոբիա․ պատմական ու մերօրյա վերելք». համաժողով՝ Եվրոպական խորհրդարանում
Եվրոպական խորհրդարանում մարտի 6-ին տեղի կունենա համաժողով՝ «Արմենոֆոբիա․ պատմական ու մերօրյա վերելք» թեմայով (Armenophobia:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:29
Չի կարելի երկիրը բաժանել նոր սրբերի ու հին մեղավորների
«Այլընտրանքային նախագծեր խմբի» անդամ Գեղամ Նազարյանն անդրադարձել է երեկ նույն խմբի անդամ Էլիներ Վարդանյանի հոդվածին ու դրան հետևած...
Աղբյուր` Panorama.am
16:17
«Հայհեղինակ». Առավել շատ խախտվում են լուսանկարիչների հեղինակային իրավունքները
«Հայհեղինակ» ՀԿ գլխավոր տնօրեն Սուսաննա Ներսիսյանի խոսքով, Հայաստանում հեղինակային իրավունքներն առավել հաճախ խախտվում են...
Աղբյուր` Panorama.am
15:51
ԼՀԿ-ն ԱԺ-ին է ներկայացրել սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծը
«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանը ԱԺ-ում ներկայացված մյուս երկու ուժերին է ներկայացրել սահմանդրական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:39
Մասիս Մայիլյանի հետ Հարավային Օսիայի ժողովրդի ցեղասպանության ճանաչմանն աջակցելու հարցը չի քննարկվել. Արցախի ԱԳՆ
Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Մասիս Մայիլյանը այս օրերին աշխատանքային այցով գտնվում է Հարավային Օսիայի Հանրապետությունում, որտեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:36
Հ. Խաչատրյան. Շատերն արհամարհանքով են վերաբերում հայկական կինոյին
Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միությունը պատրաստ է իրավաբանական լուրջ աջակցություն մատուցել, միջամտել, որպեսզի ռեժիսոր Հովհաննես Գալստյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:29
Պուտինը նշել է՝ ինչպիսին կլինի Եվրոպայում ԱՄՆ-ի հրթիռների տեղակայման պատասխանը
ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Դաշնային ժողովին ուղղված ամենամյա ելույթում խոսել է այն մասին, թե ինչպիսին կլինի Եվրոպայում ԱՄՆ հրթիռների տեղակայման...
Աղբյուր` Panorama.am
15:26
Սարալանջում տեղի ունեցած վթարի հետևանքով վարորդը մահացել է
Երևանի Սարալանջի փողոցում երեկ կեսօրին մոտ իրար են բախվել երկու «Մերսեդես» և «Օպել Վեկտրա» մակնիշի ավտոմեքենաներ։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:12
Էրդողան. «Մենք հայերին հետ չենք ուղարկում այստեղից»
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը կրկին խոսել է Հայոց ցեղասպանության ու այդ երկրում ապրող հայերի մասին: «Էրմենիհաբեր»-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
15:07
ԳԱԱ քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն ընտրվել է Սեյրան Մինասյանը
Այսօր  ՀՀ ԳԱԱ նախագահությունը ՀՀ ԳԱԱ Արամ Նալբանդյանի անվան քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրենի պաշտոնում միաձայն ընտրել է քիմիական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:02
Յուրա Մովսիսյանը հանդիպել է Հայաստանի կանանց Մ-19 հավաքականի հետ
Հայաստանի ազգային հավաքականի ֆուտբոլիստ Յուրա Մովսիսյանն այսօր այցելել է ՀՖՖ Տեխնիկական կենտրոն/Ֆուտբոլի ակադեմիա, որտեղ հետևել է Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:55
Տիկին Մանուկյան-Սիմոնն ամենասերտ առնչությունն ուներ այն ամենի հետ, որ կոչվում է հայ ու Հայաստան. ՀՀ նախագահ
Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել ազգային գործիչ ու բարերար Լուիզ Մանուկյան-Սիմոնի մահվան կապակցությամբ: ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:50
Ֆրանսիայի 3 նախագահները մասնակցել են հակասեմիտիզմի դեմ պայքարի ակցիային
Նախօրեին հազարավոր մարդիկ դուրս էին եկել Ֆրանսիայի փողոցներ՝ ընդդեմ հակասեմիտիզմի։ Հայտնի, անհայտ, հասարակ ֆրանսիացիներ, քաղաքական գործիչներ,...
Աղբյուր` Panorama.am
14:44
Ագարակաձորի մանկապարտեզում ջեռուցման լոկալ համակարգ է կառուցվում
Վայոց ձորի Ագարակաձոր գյուղի մանկապարտեզում ակտիվ աշխատանքներ են իրականացվում: Կառուցվում է արևային ջրատաքացուցիչներով համալրված՝ ջեռուցման...
Աղբյուր` Panorama.am
14:40
«Ժառանգությունը» հրավիրում է իր 12-րդ համագումարը
«Ժառանգության» վարչությունը երեկվա նիստում որոշում է ընդունել կուսակցության հերթական համագումարն անցկացնել մարտի 31-ին, Երևանում:...
Աղբյուր` Panorama.am
14:35
«Մաեստրո Մանսուրյանի» և երևանյան պրեմիերայի մասին
Մարտի 5-ին տեղի կունենա կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանի 80-ամյա հոբելյանին նվիրված ռեժիսոր Հայկ Մկրտչյանի  «Մաեստրո Մանսուրյան»...
Աղբյուր` Panorama.am
14:21
Հակոբ Արշակյանը «լայվ» է մտել զուգարանից
Նա այցելել է Կենտրոնական Կիլիկիա ավտոկայան։
Աղբյուր` Panorama.am
14:14
Շվեյցարիայում ձնահյուսի տակ մարդիկ են մնացել
Շվեյցարիայի Կրան-Մոնտանա հանգստավայրի լանջերին մի խումբ դահուկորդներ հայտնվել են ձնահյուսի տակ։ Այս մասին տեղեկանում ենք euronews-ից։ Վալե...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Սուսաննա Ներսիսյան. Հեղինակային իրավունքներն առավել շատ խախտվում են լուսանկարների դեպքում
16:49 20/02/2019

Սուսաննա Ներսիսյան. Հեղինակային իրավունքներն առավել շատ խախտվում են լուսանկարների դեպքում

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}