Մշակույթ 10:33 13/03/2020 Հայաստան

Անահիտ Ասատրյան. Չարենցը վառվող տեսակ էր

Եղիշե Չարենցի ծննդյան 123-ամյակի կապակցությամբ բանաստեղծի տուն-թանգարանը մի քանի միջոցառում է կազմակերպել. ժամը 11:00 - 16:30-ն՝ բաց խոսափող. Չարենցյան ընթերցումներ, 12:00-ին՝ հարգանքի տուրք Ե. Չարենցի հուշահամալիրի մոտ, 14:00-ին՝  ելույթ թիվ 84 հիմնական դպրոցի աշակերտների մասնակցությամբ, 16:00-ին՝  համերգ. երգում է Վահագն Ռաշը:
Մուտքն ազատ է:

Այսօր բանաստեղծի ծննդյան օրն է: Նա ապրել է ընդամենը 40 տարի, սակայն իր ապրած կյանքով, գրած ստեղծագործություններով «անմահ կոթող է հայ գրականության մեջ»:

Panorama.am-ի հետ զրույցում Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանի տնօրեն Անահիտ Ասատրյանն ասաց, որ Չարենցն իր տեսակով վառվող էր, չէր կարող երկար ապրեր:

«Կան մարդիկ, որոնք կարճ են ապրում,  որովհետև շատ կարճ ժամանակում իրենց կյանքի էներգիան վատնում են, ցփնում են ու նվիրում աշխարհին: Չարենցն այդ տեսակն է»,- նշեց նա:

Ա. Ասատրյանի խոսքով, Չարենցն ամբողջությամբ բացահայտված չէ, ամենակարևորը՝ Չարենցի  դիմագիծը բացահայտված չէ:

«Բացահայտված են արխիվային նյութերը, այս ու այն ստեղծագործության տիպը, միգուցե համակարգված են դրանք, բայց Չարենցը որպես մարդ, պոետ, դեռ շատ խորքային ուսումնասիրության կարիք ունի: Թանգարանում արվում են աշխատանքներ, բայց թանգարանն իր գործառույթներ ունի»,- նշեց տուն-թանգարանի տնօրենը:

Նա ասաց, որ տարին մեկ անգամ կազմակերպում են Չարենցին նվիրված գիտաժողով, գիտնականները ներկայացնում են իրենց բացահայտումները, գիտական հետազոտությունների հետ կապված բավականին լուրջ աշխատանքներ են տարվում, բայց Չարենցի տուն-թանգարանի հիմնական գործառույթն է Չարենցի աշխատանքների հանրահռչակումը:



Եղիշե Չարենցը՝ Եղիշե Սողոմոնյանն իր սկզբնական կրթությունը ստանում է Ջամբազյանի դպրոցում: 1908-12թթ. պատանի Եղիշեն սովորում է Կարսի ռեալական դպրոցում: 1912թ. Թիֆլիս լույս տեսնող «Պատանի» ալմանախում տպագրվում է Չարենցի առաջին բանաստեղծությունը: Չարենցը շատ ընթերցասեր էր և օրվա մեծ մասը կարդում էր: Մի օր քաղաքի տպարաններից մեկի մոտ Չարենցը հանդիպում է գրախանութներից մեկի տնօրեն Ալեքսանդր Տեր-Եսայանին և ասում, որ «բերել եմ ոտանավորներս տպել տամ»: Տղայի համարձակ քայլը հետաքրքրում է գրավաճառին, և նա վերցնում է ձեռագիրը, կարդում և զարմանում: Նրա միջնորդությամբ էլ 1914թ. լույս է տեսնում պատանի Չարենցի` Աստղիկ Ղոնդախչյանին նվիրված «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Աստղիկը Կարսի իգական գիմնազիայի 5-րդ դասարանի աշակերտուհի էր, որին սիրահարված էր պատանի Եղիշեն):

Գրական անունը
Չարենցը Գուրգեն Մահարուն պատմել է, թե Կարս էր եկել Չարենց ազգանունով մի բժիշկ, որի ցուցատախտակի «Չարենց» մակագրությունն էլ վերցրել է։ Պատանեկան տարիների մտերիմները այլ բացատրություններ էլ են տալիս։ Ըստ Կարինե Քոթանջյանի՝ բանաստեղծը Չարենց է մկրտվել, որովհետև մանկուց եղել է չար երեխա։ Նրան այնքան են չար ասել, որ Չարենց էլ մնացել է։ Իսկ Անուշավան Ջիդեջյանը (Վիվան) բանաստեղծի կողմից վկայել է, որ Չարենց անունն առաջացել է Ալեքսանդր Պուշկինի «Անչար» ոտանավորի հնչյունական տեղաշարժերի հետևանքով։

1913-15թթ. Կարսում Չարենցը գրում է «Հրո երկիր» շարքից մի քանի բանաստեղծություններ, «Տեսիլաժամերը», «Կապուտաչյա հայրենիք» պոեմը: 1915թ. ստեղծվում են հայկական կամավորական առաջին ջոկատները, որոնց շարքերում էլ Չարենցը մասնակցում է մի շարք մարտական գործողությունների: 1915թ. ամռանը Քանաքեռում կազմավորվում էին հայկական 6-րդ և 7-րդ կամավորական գումարտակները: Պատերազմի արհավիրքներն ու հայ ժողովրդի ողբերգությունը Չարենցը նկարագրել է իր «Դանթեական առասպել» պոեմում:



1928-35թթ. Չարենցն աշխատում է Հայաստանի պետական հրատարակչությունում` Հայպետհրատում, սկզբում որպես գեղարվեստական բաժնի աշխատակից, հետո` գեղարվեստական բաժնի վարիչ, իսկ 1934-ից` հայ, ռուս և օտար դասականների հրատարակչության պատասխանատու խմբագիր: Այս տարիներին է, որ Չարենցի գեղարվեստական բարձր ճաշակի, գրագիտության և անսպառ եռանդի շնորհիվ հայ զրատպությունը մեծ զարգացում է ապրում: Նա կարողանում է իր շուրջը համախմբել ժամանակի տաղանդավոր նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանին, Հակոբ Կոջոյանին և ուրիշների և նրանց հետ միասին հրատարակել նոր, թարմ մտքերով և լուծումներով հարուստ բազմաթիվ գրքեր: Լավ իմանալով կերպարվեստի պատմությունը` նա հաճախ նկարիչներին ցուցումներ էր տալիս, թե ինչպես ձևավորել այս կամ այն գիրքը:

Ստանալով Կոմկուսի կենտկոնի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանի համաձայնությունը` Չարենցը մեծ դժվարությամբ համոզում է լեզվաբան Մանուկ Աբեղյանին գլխավորել հայկական ժողովրդական էպոսի հրատարակության գործը: Չնայած բազմաթիվ դժվարություններին` 1935թ.-ին լույս է տեսնում «Սասնա ծռերի» Ա հատորը` Եղիշե Չարենցի պատասխանատու խմբագրությամբ:

Պետհրատում աշխատելու տարիներին Չարենցի նախաձեռնությամբ լույս են տեսնում հայ անվանի երաժշտահաններ Կոմիտասի, Սպենդիարյանի, Տիգրանյանի, Ռոմանոս Մելիքյանի, Վ. Տիգրանյանի, Ա. Սաթյանի և ուրիշների ստեղծագործությունները: Քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանում նոտաներ տպագրելու հնարավորություն չկար, Կոմիտասի երկու ժողովածուները հրատարակվում են Մոսկվայում: Չարենցի նախաձեռնությամբ Պետհրատի տպարանում ստեղծվում են նոտաների տպագրության տեխնիկական հնարավորություններ:

Անձի պաշտամունքի դաժան տարիներին` 1930-ական թթ. սկսվում են հալածանքները գրողների, մշակութային և հասարակական գործիչների նկատմամբ: Չարենցին Հայաստանի գրողները խորհուրդ են տալիս մեկնել Հայաստանից դեպի, քանի որ կանխազգում էին, որ հնարավոր է բանաստեղծը ստալինյան ռեպրեսիաների զոհը դառնա։ Խաչիկ Դաշտենցին Չարենցն ասել է, որ չի կարող մեկնել Հայաստանից, քանի որ իրեն Հայաստանից դուրս չի պատկերացնում։

1936թ. սեպտեմբերին Չարենցին տնային կալանքի տակ են վերցնում, իսկ շուտով նաև` ձերբակալում են: Մեղդրանքները նույն էին, ինչ որ բոլորինը` նացիոնալիզմ, հակահեղափոխականություն, ահաբեկչություն, պետական դավաճանույթուն: Գրադարաններից և գրախանությներից հավաքում են Չարենցի գրքերը: 1937թ. աշնանը ձերբակալում են նաև կնոջը` Իզաբելլային: 1937թ. նոյեմբերի 27-ին  Եղիշե Չարենցն իր մահկանացուն է կնքում երևանյան բանտերից մեկի հիվանդանոցում: Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ դիահերձումը ցույց է տվել, որ մահվան պատճառը չափազանց տկարացած առողջական վիճակն է եղել, ինչի համար հիմք են ծառայել բազմաթիվ հիվանդությունները:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

10:17
Մոսկվայի ծերանոցում հրդեհի հետևանքով 16 մարդ է վիրավորվել, 4-ը մահացել են
Ըստ թարմացված տվյալների, Մոսկվայում տարեցների գիշերօթիկ հաստատությունում բռնկված հրդեհի հետևանքով տասնվեց մարդ վիրավորվել է։ «ՌԻԱ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:11
Ֆրանսիան կորոնավիրուսի համընդհանուր արգելափակումը երկարաձգում է.France 24
Ֆրանսիան կորոնավիրուսի համընդհանուր արգելափակումը երկրում երկարաձգում է երկրորդ անգամ, ինչը նշանակում է, որ այն կգործի ապրիլի 15-ից հետո։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
10:06
Ավտոճանապարհներին կատարվում են ընթացիկ ամառային սպասարկման աշխատանքներ
Ճանապարհների պահպանման և սպասարկման գարուն-ամառ-աշուն ժամանակաշրջանում (ապրիլի 1-ից մինչև նոյեմբերի 15-ը) ՀՀ տարածքային կառավարման և...
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
Ապրիլի 24-ին Հայոց Ցեղասպանության նվիրված բոլոր միջոցառումները Լոս Անջելեսում չեղարկվել են
Հաշվի առնելով ներկայիս Կորոնավիրուս համաճարակից ստեղծված իրավիճակը, Լոս Անջելեսի Միացյալ Մարմինը, Միացյալ Հայ Երիտասարդները և Հայոց...
Աղբյուր` Panorama.am
09:52
ԱՀԿ. «Հանգստանալու ժամանակ չկա». Եվրանյուզ
Հանգստանալու ժամանակը չէ. չնայած Իտալիայից և Իսպանիայից համեմատաբար դրական լուրերին, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
09:45
«Մուլտի Գրուպ Կոնցեռն» ՍՊ Ը գլխավոր տնօրենի դեմ հարուցված քրգործն ուղարկվել է դատախազություն
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և գործը դատարան ուղարկելու միջնորդությամբ Քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում քննվող...
Աղբյուր` Panorama.am
09:42
«Հրապարակ». Արցախում այս օրերին անդորր է, քարոզարշավ չկա
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Չնայած հայաստանյան իշխանության սորոսական փայատերերն Արցախում երկրորդ փուլին ընդառաջ որոշակի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:39
«Ժողովուրդ». Հարցաքննվել է ԿԸՀ նախագահ Տիգրան Մուկուչյանը
«Ժողովուրդ» օրաթերթը գրևում է․ «ՍԴ նախագահ Հրայր Թովմասյանի և նրա սանիկ՝ Նորայր Փանոսյանի կողմից պաշտոնեական...
Աղբյուր` Panorama.am
09:36
«Փաստ».Արցախում բողոքի ակցիան իրականացվում էր հայաստանյան իշխանության սորոսական թևի հրահրմամբ
«Փաստ» թերթը գրում է. «Ինչպես հայտնի է, մարտի 31-ին Արցախում տեղի ունեցան խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններ։ Առավել...
Աղբյուր` Panorama.am
09:33
«Ժողովուրդ». Փոփոխություններ՝ Սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի աշխատանքներում
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Արտակարգ դրության և կորոնավիրուսի համաճարակի տարածման հանգամանքով պայմանավորված՝ փոփոխություններ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:30
«Հրապարակ». Իշխանությունը կրկին ՊԵԿ-ին «քսի» է տվել Ծառուկյանի բիզնեսների վրա
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «ԲՀԿ ղեկավար Գագիկ Ծառուկյանը խիստ հրահանգել է թիմին` այս լարված իրավիճակում հնարավորինս խուսափել...
Աղբյուր` Panorama.am
09:27
«Ժողովուրդ». Կառավարությունը շարունակում է ՄԻԵԴ-ի վճռով գումարներ վճարել
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Հայաստանի կառավարությունը շարունակում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների...
Աղբյուր` Panorama.am
09:24
«Փաստ». «Ալեքս տեքստիլի» աշխատակիցները խնդիրնե՞ր ունեն աշխատավարձերի ստացման հետ կապված
«Փաստ» թերթը գրում է. ««Փաստ» թերթը «Ալեքս տեքստիլի» աշխատակիցներից ահազանգեր է ստացել, որ խնդիրներ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:21
«Հրապարակ». Դիտորդներն ում նկատմամբ են կողմնակալ և ում նկատմամբ՝ անկողմնակալ
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Նշել էիք, որ արցախյան ընտրությունների դիտորդների մասով ասելիք ունեք, որ նրանք ոչ միշտ են եղել...
Աղբյուր` Panorama.am
09:13
«Մոսկվայի օդանավակայանում մնացած ՀՀ քաղաքացիներն ահանզանգում են` ՀՀ կառավարությունը չի թույլատրում իրենց վերադարձը»
«Իրավական ուղի» ՀԿ համահիմնադիր, Արցախի նախկին ՄԻՊ Ռուբեն Մելիքյանը ֆեյսբուքյան իր էջում ահազանգում է. «Մոսկվայի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:06
Ավագ հինգշաբթի
Առավոտյան եկեղեցիներում մատուցվում է Ս. Պատարագ: Կատարվում է Ոտնլվայի արարողություն:
Աղբյուր` Panorama.am
09:00
Փաստահավաք խումբ. Կարևոր է հրապարակայնացնել առանձին փաստեր, որոնք իշխանությունը փորձել է թաքցնել հասարակությունից
COVID-19 Հայաստան. փաստահավաք խումբը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որտեղ ասված է. «COVID-19 Հայաստան» Փաստահավաք խումբը մինչ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:09
Էրդողանը զանգել է Պոլսի Հայոց Պատրիարքին
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը պատրաստակամություն է հայտնել Հայաստանին դեղորայքի հարցում օժանդակություն ցուցաբերել, գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:56
Չինաստանից Հայաստան է ժամանում բժշկական պարագաներով և սարքավորումներով բեռնված ինքնաթիռը
Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոնը տեղեկացնում է, որ  բժշկական պարագաների և սարքավորումների խմբաքանակը տեղափոխող ինքնաթիռը շուտով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:38
Բջնիում հայտնաբերվել է տեխնիկայի գործադրմամբ բացված մոտ 300 մետր ճանապարհ.ԲԸՏՄ
2020 թվականի ապրիլի 6-ին Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի Կոտայքի ՏԲ աշխատակիցները Կոտայքի մարզի, Չարենցավան համայնքի, Ալափարս...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Բակո Սահակյանն անցկացրել է նոր կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարին նվիրված խորհրդակցություն
Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանն ապրիլի 8-ին անց է կացրել խորհրդակցություն` նվիրված նոր կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
Apple-ը հիմնադրամ կստեղծի անկախ արտիստներին օգնելու համար
Apple ընկերությունը ավելի քան 50 միլիոն դոլարանոց հիմնադրամ կստեղծի կարանտինի ժամանակ անկախ արտիստներին օգնելու համար: Ընկերությունը նրանց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Լեզվի կոմիտեն կոչ է անում պահպանել «Լեզվի մասին» օրենքի պահանջները
Հայաստանի Հանրապետությունում հայտարարված արտակարգ դրության պայմաններում պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինները վերափոխել են...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Քննարկվել են սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծմանն ուղղված նոր առաջարկություններ և գաղափարներ
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում շարունակվել են կորոնավիրուսի հետևանքով առաջացած սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
ԱԱՏՄ-ն պատրաստ է արագ արձագանքել քաղաքացիների հարցերին
ՀՀ առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմինը (ԱԱՏՄ) տեղեկացնում է, որ  ԱԱՏՄ լիազորությունների շրջանակում գտնվող խնդրով կարելի է դիմել...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Կամ մեզ սնանկացնելու են, կամ նորից դիմելու են Արժույթի միջազգային հիմնադրամին. Փայլան
Թուրքիայի ընդդիմադիր քրդամետ «Ժողովուրդների դեմոկրատական» կուսակցության (HDP-ԺԴԿ) Դիարբեքիրի շրջանից ընտրված խորհրդարանի (մեջլիս)...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
«Sony»-ն ներկայացրել «PlayStation 5»-ի նոր խաղադաշտը
«Sony»- ն թվիթերյան իր էջում ներկայացրել է «PlayStation 5»-ի նոր հեռակառավարման վահանակը, որը կոչվում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:47
Լոռու մարզում մի շարք ապրանքատեսակների գները բարձրացել են.ՏՄՊՊՀ
ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը հրապարակել  է  մարզպետարանների հետ համագործակցությամբ Կոտայքի և Լոռու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Ձեր պատասխանից է կախված նիստին մասնակցելու` նախագահ Սարգսյանի որոշումը. Ս.Սարգսյանի գրասենյակ
ՀՀ երրորդ նախագահի գրասենյակն այսօր պատասխան գրություն է ուղարկել 2016թ. ապրիլին ծավալված ռազմական գործողությունների հանգամանքները...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Աղտոտված օդի պայմաններում կորոնավիրուսն ավելի վտանգավոր է. gazeta.ru
Կեղտոտ օդը կարող է մեծացնել COVID-19- ի հետևանքով մահվան վտանգը, կարծում են Միացյալ Նահանգների գիտնականները, փոխնցում է...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան
15:50 29/02/2020

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}