Մշակույթ 09:51 11/05/2020 Հայաստան

Սարյանի ու Զարդարյանի անհետացած գործերի մասին

Օրերս ՀՀ քննչական կոմիտեն տեղեկատվություն էր տարածել, որ 2018-2019թթ. ընթացքում «Ցուցահանդեսային կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի ֆոնդերում թանգարանային առարկաների առկայության ստուգման արդյունքում պարզվել էր, որ բացակայում են երկու մշակութային առանձնակի արժեք ներկայացնող՝ Մարտիրոս Սարյանի «Հայաստան» գեղանկարի էսքիզը և Հովհաննես Զարդարյանի «Վերածնունդ» եռանկարը: Դեպքի առթիվ 2019թ. ապրիլի 3-ին հարուցվել էր քրեական գործ՝  գողություն, առանձնակի արժեք ունեցող առարկաներ հափշտակել, պաշտոնեական անփութություն հատկանիշներով։ 2020թ. մայիսի 7-ին կատարված քննչական գործողության արդյունքում հայտնաբերվել և առգրավվել էին առանձնակի արժեք ներկայացնող աշխատանքները: Նախաքննությունը շարունակվում է:

Panorama.am-ը արվեստաբան, կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության «Մշակութային արժեքների փորձագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի նախկին տնօրեն Լիլիթ  Սարգսյանից հետաքրքրվեց, թե ինչ նկարների մասին է խոսքը։ Նա նշեց, որ այդ գործերն անձամբ չի տեսել, դրանք տեսնելը գրեթե անհնար էր. օրինակ, Սարյանի եռանկարի երկու հատվածները չկան, միայն մեկ հատվածն է մնացել, Զարդարյանի աշխատանքը շատ վատ վիճակում է, քայքայված, ֆիզիկապես վնասված։ Միայն Սարյանի ու Զարդարյանի ժառանգների պատմելով գիտի, թե ինչ գործեր են դրանք, ինչ վիճակում են եղել։

Լ. Սարգսյանի ներկայացմամբ, այդ գործերը պահվել են Ցուցահանդեսային կենտրոնում. «Այդ կենտրոնը խորհրդային ամբողջատիրական մշակույթի վառ արտահայտությունն էր, մի հիմնարկ, որտեղ պահվում էին արվեստագետների ստեղծագործությունները, որոնք կատարված էին պետական պատվերով։ Ըստ էության, պահոց էր։ Դրականն այն էր,  որ խորհրդային ժամանակ խրախուսվում էր, որ արվեստը, մշակույթը տարածվեր մարզերում, գյուղերում և հաճախ այդ պահոցներից գործեր էին ընտրվում, այս կամ այն առիթով տարբեր գյուղերի մշակույթի տներում ցուցադրում, հետո հետ բերվում կամ ուղարկվում էին Խորհրդային միության երկրներ և արտերկիր ցուցադրության։

Բոլորս շատ լավ գիտենք, որ անկախության ձեռք բերումից հետո խորհրդային ժառանգության ալան-թալան է տեղի  ունենում։  Այդ ալան-թալանը մեծապես նաև մշակույթին էր վերաբերում, տեր չկար, ողջ ենթակառուցվածքը քայքայված էր։ Ըստ էության, ցուցահանդեսային կենտրոնի տնօրենների անբարեխղճության հետևանքով անհետացել են շատ գործեր, գուցե անգամ վաճառվել և արտահանվել, որի մասին, սակայն, հստակ տեղեկություններ դեռ չկան

Ճիշտ նախաձեռնություն էր, եթե չեմ սխալվում նախորդ իշխանությունների ժամանակ, որ Ցուցահանդեսային կենտրոնը, որպես չգործող հիմնարկ, լուծարեցին, մնացած գործերը տեղափոխեցին Ազգային պատկերասրահի բալանս, ֆիզիկապես էլ տեղափոխեցին, որ պատշաճ պայմաններում պահվեն, քանի որ այնտեղ պայմանները շատ վատն էին, անմխիթար վիճակ էր, հոգ տանող չկար, իսկ կտավները փխրուն են, խոնավությունից, ջերմաստիճանի տատանումից քայքայվում են»։

Խոսելով այդ երկու գործերի մասին, արվեստաբանն ասաց, որ հսկայական չափսերի եռանկարներ էին։

«Մարտիրոս Սարյանինը՝ մասնակցությամբ Հենրիկ Սիրավյանի,էսքիզ է եղել, իսկ գործն Առնո Բաբաջանյանի համերգասրահի նախասրահի ապակենկարն է։ Սարյանի աշխատանքը երեք մասերից է բաղկացած եղել։ Ինչպես վկայում է վարպետի թոռնուհի և Սարյանի տուն-թանգարանի տնօրեն Ռուզան Սարյանը, երեք մասերից երկուսն անհետացած են, վնասված կտորները, որոնք մնացել են, կենտրոնական մասից են։


Հովհաննես Զարդարյանի ստեղծագործության վերաբերյալ դստեր՝ նկարչուհի Անահիտ Զարդարյանի հետ եմ խոսել։ «Վերածնունդ» է կոչվում, տարածված թեմա էր խորհրդահայ կերպարվեստում, արտահայտում էր վերածննդի գաղափարը, որ վերածնվում էր Խորհրդային Հայաստանը, զարգանում էր։  Հովհաննես Զարդարյանը բավական ազատամիտ նկարիչ էր, թեպետ խորհրդային արվեստի կարկառուն դեմքերից մեկն էր։ Դստեր  վկայությամբ, նա չէր սիրում պետպատվեր անել, չի ցանկացել այս պատվերն անել»,- պատմեց Լ. Սարգսյանը։

Panorama.am-ի հետ զրույցում Անահիտ Զարդարյանն ասաց, որ իր հայրիկին պատվիրել էին նկարը 1971 թվականին Սովետական միության հիմնադրման 50-ամյակի առիթով։

«Հայրս հրաժարվեց այդ պատվերից։ Ես և ամուսինս՝ Ռոբերտ Այվազյանը, նոր էինք ավարտել, ասացինք, որ ընդունի այդ պատվերը, մեզ ներգրավի աշխատանքներում, մեծ ծավալի գործ է, միասին կանենք, մեզ ուղղություն կտաս։ Սկսեցինք միասին էսքիզներ անել։ Նա մեզ ազատություն էր տալիս, նաև առաջարկներ անում։ Մեջտեղի հատվածը հայրս էր անում, կին էր պատկերված ձեռքերը բարձրացրած, վերածնունդն էր խորհրդանշում։ Մի կողմը բերրիության խորհուրդն էր արտահայտում՝ կանացի ֆիգուր, ծառեր, բերքահավաք, ես էի անում, մյուս հատվածը նվիրված էր գիտությանը, ամուսինս էր անում։ Այն ներկայացվեց Մոսկվայում ցուցադրության մեր երեքի անվան տակ։ Վերադարձվեց Հայաստան, տարել էին պահոց։ Այլևս ոչ մի տեղեկություն չունեիք այս նկարի մասին»,- պատմեց նա։

Լիլիթ Սարգսյանն ասաց, որ քրեական գործից մանրամասներ չգիտի, իր համար էլ հասկանալի չէ, թե բուն քրեական տարրն այստեղ որն է, ինչ կողոպուտի մասին է խոսքը, կոնկրետ որ ֆոնդերում են հայտնաբերվել։ Հույս ունի, որ հետագայում, երբ քննությունն ավարտվի,  կհրապարակվի տվյալներ։
Մեծ արվեստագետների այս երկու աշխատանքներին մշակութային առանձնակի արժեքի կարգավիճակ են տրվել հենց այն ժամանակ, երբ «Փորձագիտական կենտրոնի» տնօրենը եղել է Լիլիթ Սարգսյանը։

«Անցյալի տարի, երբ «Փորձագիտական կենտրոնի» տնօրենն էի, քննչականի պահանջով մշակույթի նախարարությունից շտապ գործ ստացանք՝  Ցուցահանդեսային կենտրոնի այն գործերը, որոնք դեռ կային, մնացել էին այս կամ այն վիճակով, ցուցակով տրամադրվեց մեզ, որպեսզի գնահատեինք ու արժևորեինք, պարզեինք, արդյոք  այդ գործերի մեջ կան ազգային արժեքի նշանակություն ունեցող աշխատանքներ։ Բացառիկ մշակութային արժեք կատեգորիա  կա, դրանք անձեռնմխելի գործերն են, պետք է պահվեն։ Այդ հսկայական ցուցակի մեջ կային տարբեր որակի գործեր՝ ակնհայտ խորհրդային խալտուրայից մինչև հետաքրքիր արժեքավոր գործեր։ Գնահատում էինք լուսանկարների հիման վրա, որոնք շատ հաճախ անմխիթար վիճակում էին։  Կենտրոնի փորձագետների համար սա շարքային պետպատվերով արվող գործ էր, որևէ ֆինանսական շահ էլ չունեին։ Փորձագետներն աչքի անցկացելով՝ որոշեցին, որ ոչ մի արժեքավոր բան չկա այդ ցուցակում։  Որպես արվեստաբան՝ ուշադիր ու սրտի ցավով նայեցի, հասկացա, որ առնվազն այս երկու գործերը՝ նախ Սարյանին ու Զարդարյանին էին պատկանում, նաև՝ իրենց պատմական նշանակությամբ, հետաքրքրությամբ,  պետք է բացառիկ արժեքի կարգավիճակ ստանան։ Ես պնդեցի, որպեսզի տրվի այդ կարգավիճակը և տրվեց։ Եթե մենք դա չանեինք, միջին, որոշակի գեղարվեստական արժեքի կարգավիճակ տրվեր, այս ամբողջ պատմությունը չէր լինի, ամենյան հավանակությամբ, այս երկու մոնումենտալ գործերի մասին էլ ոչինչ չէինք իմանա»,- ասաց արվեստաբան Լիլիթ Սարգսյանը։

Լուսանկարները՝ Քննչական կոմիտեի պաշտոնական կայքից։ 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:46
ԱՀԿ. Համավարակը բացասաբար է անդրադառնում ոչ վարակիչ հիվանդությունների բուժման վրա
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) կողմից հրապարակված ուսումնասիրության համաձայն, կորոնավիրուսի համավարակը բացասաբար է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
«Էրեբունի» ԲԿ-ում 5,6 կգ քաշով երեխա է ծնվել. նա ընտանիքի 6-րդ երեխան է
«Էրեբունի» ԲԿ-ում 5 կգ 600 գ քաշով երեխա է ծնվել։ Այս մասին հայտնում են բժշկական կենտրոնից։  ««Էրեբունի»...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
Հրդեհ՝ Արգել գյուղի չշահագործվող դպրոցում
Հունիսի 1-ին, ժամը 15։55-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Արգել գյուղի «Հայփոստի» մոտակայքում՝...
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Քանի դեռ ունենք հնարավորություն չգնալ խստագույն սահմանափակումների, կգնանք այդ ճանապարհով.վարչապետ
Մեր ռազմավարությունը մնում է հետևյալը, քանի դեռ ունենք հնարավորություն՝ չգնալ խստագույն սահմանափակումների, ընդհանրապես տոտալ փակումներին, մենք...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Վաղն ունենալու ենք տեղական արտադրության թեստերի առաջին խմբաքանակը. Ավինյան
Կորոնավիրուսի դեմ պայքարի տրամաբանությունը կառուցվել է փուլային ռազմավարությամբ և համավարակի տարածման տարբեր փուլերում ունեցել ենք որոշակի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
«Հարսնաքարի» նախկին տնօրենի կողմից ընկերության գույքը հափշտակելու փաստի առթիվ հարուցվել է քրգործ. Մակինյան
Ռուբեն Հայրապետյանի ընտանիքին պատկանող «Հարսնաքար» համալիրի նախկին տնօրեն Հայկ Շահնազարյանի կողմից ընկերության առանձնապես խոշոր...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Վրաստանում 2020 թ-ի առաջին 4 ամիսների ընթացքում հանցանքները զգալիորեն նվազել են
Վրաստանի կառավարության փոխանցմամբ, նախորդ տարվա համեմատ, ընթացիկ տարվա առաջին 4 ամիսների ընթացքում հանցանքները զգալիորեն նվազել են (-16,3%): Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:44
Հունիսի 1-ի դրությամբ Գեղարքունիքում հաստատվել է կորոնավիրուսի 3 նոր դեպք
Հունիսի 1-ի դրությամբ Գեղարքունիքի մարզում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 3 նոր դեպք, կա 8 ապաքինված: Այս մասին իր ֆեյսբուքյան էջում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
Ծանր վիճակում է գտնվում կորոնավիրուսով վարակված 440, ծայրահեղ ծանր՝ 50 քաղաքացի. Թորոսյան
Պարետատան նիստից հետո տեղի ունեցած ճեպազրույցի ընթացքում ՀՀ առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը հայտարարեց, որ իր կանխատեսումներն իրականացան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Զոհրաբ Մնացականյանն ու Ուենդի Մորթնին պատրաստակամ են նոր լիցք հաղորդել հայ-բրիտանական հարաբերություններին
Բրիտանական կողմի նախաձեռնությամբ հունիսի 1-ին տեղի է ունեցել ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի տեսազրույցը ՄԹ Եվրոպական հարևանության և Ամերիկայի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:24
Թուրքիայում 20-ամյա երիտասարդ է սպանվել քրդական երաժշտություն լսելու համար
Մայիսի 31-ին Անկարայում 20-ամյա երիտասարդ է սպանվել ավտոմեքենայում քրդական երաժշտություն միացնելու պատճառով, գրում է ermenihaber-ը: ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Իմ սխալը չկրկնեք. Նիկոլ Փաշինյան
«Իմ, Աննայի և մեր երեք աղջիկների մոտ կորոնավիրուսի թեստը դրական է եղել: Ակնհայտ է, որ ես ինչ-որ տեղ հակահամաճարակային կանոնների պահպանման...
Աղբյուր` Panorama.am
19:07
Վրաստանում արգելքները հանվում են, վարակի դեպքերը շատանում
Վերջին մի քանի օրվա ընթացքում Վրաստանում արձանագրվում է կորոնավիրուսով վարակի դեպքերի կտրուկ աճ: Եթե 1 շաբաթ առաջ վարակի դեպքերը չէին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Հոլանդացի լուսանկարիչը վերստեղծել է Նապոլեոնի դեմքը
Ամստերդամից անկախ լուսանկարիչ Բաս Ուտերվայկը մոդելավորել է ֆրանսիացի կայսր Նապոլեոն Բոնապարտի դեմքը գրեթե լուսանկարչական ճշգրտությամբ։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
ՄՕԿ-ի կառուցվածքում աշխատող կանանց թիվը հասել է 47,7%-ի
Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի (ՄՕԿ) նախագահ Թոմաս Բախը հեռավար խորհրդակցություններ է  անցկացրել կազմակերպության  անդամների հետ։ ՀԱՕԿ-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Սկորսեզեն մեկուսացման մասին ֆիլմ է նկարահանել
Բրիտանական BBC Two ալիքով Lockdown Culture BBC նախագծի շրջանակում օրեր առաջ կայացել է  հայտնի ռեժիսոր Մարտին Սկորսեզեի կարճամետրաժ ֆիլմի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Ռուս գործարարների «Հերմես» ակումբը ֆինանսական աջակցություն է տրամադրել «Բարի մամա» ՀԿ-ին
Երեխաների իրավունքների պաշտպանության օրվա կապակցությամբ Հայաստանի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության առևտրային ներկայացուցչությունը՝ ռուս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Պաշտոնեական անփութությո՞ւն, լիազորությունների չարաշահո՞ւմ, թե՞ իշխանության յուրացում. ՀՅԴ
Հանրությունը այլևս չի զարմանում քաղաքական իշխանության կողմից Սահմանադրությունն ու օրենքները խախտելու դեպքերի մասին լսելիս: Սակայն անբացատրելի է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Հույներ դրոշ են կախել մզկիթից՝ ի պատասխան Ստամբուլի Սբ․Սոֆիայի տաճարում Ղուրանի ընթերցանության
Մայիսի 29-ին օսմանյան սուլթան Մեհմեթ Ֆաթիհի (Նվաճող) կողմից Կոստանդնուպոլսի գրավման 567-րդ տարեդարձի կապակցությամբ Ստամբուլի Սբ․ Սոֆիայի (Այա...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Կենսաթոշակների և նպաստների հետ կապված ժամկետները կրկին երկարաձգվել են
Հաշվի առնելով Հայաստանում նոր կորոնավիրուսի տարածման տեմպերը և նպատակ ունենալով կանխել Սոցիալական ապահովության ծառայության տարածքային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:13
Ազատազրկված անչափահասներին տրվել են ավարտական վկայականներ
«Աբովյան» և «Արմավիր» ՔԿՀ-ում պահվող ազատազրկված  9-րդ  դասարանի հանրակրթական հիմնական ծրագրերն ավարտած ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Արամ Սարգսյան. Հայաստանը պետք է դիմի տարբեր երկրների՝ մասնագիտական խմբեր այստեղ գործուղելու խնդրանքով
Հայաստանի Դեմոկրատական կուսակցության նախագահ Արամ Սարգսյանը մի քանի առաջարկներ է ներկայացրել, որոնք ըստ նրա, պետք է կատարվեն  ստեղծված...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Քննչական մարմիններն ինչո՞ւ են հապաղում և որտեղ է թաղված շան գլուխը. Աննա Կոստանյան
«Ցանկանում եմ հույս հայտնել, որ իրավապահ մարմինները կառաջնորդվեն բացառապես երեխայի շահի պաշտպանությամբ և առաջնահերթությամբ և զերծ են...
Աղբյուր` Panorama.am
17:58
Մանկապարտեզներում թերություններ են հայտնաբերվել
Կորոնավիրուսի (Covid19) տարածումը կանխարգելելու նպատակով՝ հունիսի 1-ի վաղ առավոտից ՀՀ քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
Ամենահաճախակի խախտումները՝ գեղեցկության սրահներում, դեղատներում և ստոմատոլոգիական կենտրոններում․ ԱԱՏՄ
ՀՀ առողջապահական և աշխատանքի տեսչականմարմնի մասնագետներն այսօր ստուգայցեր են իրականացրել մայրաքաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանում։ Այս աշխատանքները...
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
Սպանության մեղադրանքով հետախուզվողը կալանավորված է
Ոստիկանության ծառայողների բացատրական աշխատանքի արդյունքում ոստիկանության Նոր Նորքի բաժին ինքնակամ ներկայացել է սպանության և ապօրինի կերպով զենք,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
«Թումանյան» կայարանից մինչև Բագրատաշենի անցակետ կատարվում են ասֆալտապատման աշխատանքներ
Մ6, Վանաձոր-Ալավերդի-Վրաստանի սահման միջպետական ավտոճանապարհի վերականգնման և բարելավման ծրագրի շրջանակներում «Թումանյան» կայարանից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Հանրային նշանակության տարբեր վայրերում կատարվել է 1168 վարակազերծում
ԱԻՆ-ը շարունակում է իրականացնել ամենօրյա վարակազերծման գործընթացը հանրապետության մարզերում և Երևանում: ԱԻ նախարարության հաղորդմամբ, հունիսի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Մեր հնգյակը՝ առաջին 100-ի ցանկում
Շախմատի միջազգային ֆեդերացիան  /ՖԻԴԵ/  հրապարակել է դասակարգման նոր  աղյուսակը։ Հայաստանի ազգային հավաքականի առաջատար Լևոն...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյան. Հայաստանում մարդը պետք է լավ ապրի, սա է իմ երազանքը
18:36 30/05/2020

Արթուր Վանեցյան. Հայաստանում մարդը պետք է լավ ապրի, սա է իմ երազանքը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}