Քաղաքական 17:40 01/12/2020 Հայաստան

1989 թ. դեկտեմբերի 1-ի որոշումից մնացած ինտեգրման գործընթացին նոյեմբերի 9-ին վերջ դրեց Նիկոլ Փաշինյանը

Հեղինակ` Արմեն Վարդանյան

«1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշումից մնացել էր միայն ինտեգրման գործընթացը, որին վերջ տրվեց նոյեմբերի 9-ին՝  պետական դրոշի օրվա կապակցությամբ Նիկոլ Փաշինյանի ստորագրությամբ այն նվիրելով Ադրբեջանին, որով նաև ահավոր հարցականի տակ դրվեց 32 տարվա պայքարին և ավելի քան 30 տարավ Արցախի ինքնուրույն զարգացման գործընթացներին»,- Panorama.am-ի հետ զրույցում հայտնեց «Ընդդեմ իրավական կամայականության» ՀԿ գործադիր տնօրեն, ՀՀ մարդու իրավունքների առաջին պաշտպան Լարիսա Ալավերդյանը՝ ներկայացնելով Հայաստանի և Արցախի միավորման մասին 1989 թվականին ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդի ընդունած որոշման պատմությունը:

Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը 1989թ. դեկտեմբերի 1-ին որոշում են կայացրել Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին: Այդ որոշման համաձայն՝  Գերագույն խորհուրդը ճանաչում էր Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի ինքնորոշման փաստը` հաստատված ԼՂԻՄ-ի մարզային խորհրդի 1988թ. փետրվարի 20-ի և հուլիսի 12-ի նստաշրջանում, ինչպես նաև մարզի բնակչության լիազոր-ներկայացուցիչների 1989թ. օգոստոսի 16-ի համագումարի և Ազգային խորհրդի հոկտեմբերի 19-ի նիստի որոշումներում: Վերամիավորման մասին որոշումը Հայաստանի միակ պատմական իրավական ակտն է, որը սահմանում է ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի փոխհարաբերությունները: Որոշմամբ ԼՂՀ բնակչության վրա տարածվել է ՀՀ քաղաքացիության իրավունքները, իրականացվել է տնտեսական համակարգերի միաձուլում:

Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին որոշումը ընդգրկվել է 1990թ. օգոստոսի 23-ի Անկախության մասին հռչակագրում և ՀՀ Սահմանադրության նախաբանում:

«1989 թ. դեկտեմբերի 1-ի որոշումն ընդունվում էր ՀՀՇ-ի կողմից անհամաձայնութjան, բայց շարժման լայն խավերի ճնշման ներքո: Ես այդ ժամանակ «Արցախ» հայրենակցական միության  ներկայացուցիչն եմ եղել և լավ հիշում եմ նոյեմբերի 30-ի ուշ երեկոն և ամբողջ գիշերը, երբ ամենատարբեր խմբերի ներկայացուցիչները համոզում էին ՀՀՇ-ի ղեկավար կազմին, որ անհրաժեշտ է ընդունել այդ որոշումը»,- նշեց Լարիսա Ալավերդյանը և պատմեց դրա ընդունման նախապատմությունը:

Նրա խոսքով, ՍԻՄ կուսակցության նախագահ Հրանտ Խաչատրյանի գլխավորած պատվիրակությունը գնացել էր Արցախ, հանդիպել նրա ղեկավար Վաչագան Գրիգորյանին և համոզել Արցախի Ազգային խորհրդի անունից վերամիավորման համար դիմել Հայստանին: Լարիսա Ալավերդյանը նկատեց, որ Արցախի դիմումին պատասխանելու օրենքով սահմանված վերջին օրը դեկտեմբերի 1-ն էր և այն արվեց ժողովրդի ճնշման ներքո: 

Շեշտելով, որ այդ որոշումը դեմ էր օրվա իշխանությունների՝ ՀՀՇ-ի համոզմունքներին՝ Լարիսա Ալավերդյանը նշեց. «Պատահական չէ, որ 1990 թվականի հունվարին արդեն Վանո Սիրադեղյանն ասել էր, որ այդ որոշումը շատ ծանր կնստի մեր վրա, մինչև անգամ Բաքվի 3-րդ փուլի ջարդերը բացատրում էր հենց այդ որոշման ընդունմամբ: Դրանից հետո ամբողջովին փոխվել է շարժման տակտիկան  և տրամաբանությունը: Դեռևս մինչև այդ որոշման ընդունումը՝ 1989 թվականի մայիսին, երբ ՀՀՇ-ի հիմնական կազմը դուրս եկավ «Մարտոսկայա տիշինա» (Матросская тишина) բանտից, ԵՊՀ-ում տեղի ունեցավ նրա ակտիվի հավաքը, որտեղ հայտարարեցին, որ ոչ թե պետք է միացում տրամաբանությամբ գնանք, այլ՝ անկախություն-անջատում, այսինքը՝ Արցախի անջատումն Ադրբեջանից»:

ՀՀ առաջին օմբուդսմենի խոսքով, հետագայում այդ փատաթղթի շուրջ բավականին ծանր զարգացումներ են ընթացել, 1992 թվականին ընդունված ԳԽ որոշմամբ սահմանվել է, որ որևէ որոշում Հայաստանի կողմից չի կարող ստորագրվել, եթե չկա Արցախի Հանրապետության համաձայնությունը: Վերջինիս մեջ եղել է նաև կետ, որով առաջարկվել է չեղյալ համարել 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի որոշումը:

«Հետագայում զարգացումները ցույց տվեցին, որ քաղաքական վերնախավն այդ ամբողջ գործընթացը տարավ հենց անջատման տրամաբանության մեջ, այդ առումով կարծես թե հետին պլան մղելով որոշման բուն իմաստը՝ միացյալ Հայաստանի գաղափարը, և դա տեղի է ունեցել դեռ 1989 թվականի մայիսին»,- նկատեց Լարիսա Ալավերդյանը:

Ըստ նրա, դեկտեմբրի 1-ի որոշումից հետագայում բխել է մի շարք կարևոր պրակտիկ գործընթաց՝ տնտեսական, իրավական, ֆինանսական ոլորտներում Արցախի ինտեգրումը Հայաստանին:

«Այսինքն՝ միացումը դե յուրե չի ընթացել այնպես, ինչպես հռչակվել է որոշման մեջ, բայց կիրառական առումով գնացել է Արցախի բոլոր ոլորտների ինտեգրումը Հայաստանի հետ»,- նկատեց Panorama.am-ի զրուցակիցը:

Որպես անջատման գործընթացի փուլ, Լարիսա Ալավերդյանը նշեց 1991 թ. մարտ ամսին՝  անկախության հանրաքվե անցկացնելու Հայաստանի ԳԽ որոշումը: Նա մոլորություն համարեց այն փորձագետների պնդումները, թե Արցախն է սեպտեմբերի 2-ի հռչակագրով անջատվել Հայաստանից, և շեշտեց, որ մարտ ամսին Հայաստանն արդեն որոշում էր ընդունել, որ անցկացնելու էր առանձին հանրաքվե:

«1991 թվականի հանրաքվեով Հայաստանը հռչակել է միայն իր անկախությունը:  Ադրբեջանի կոշտ մոդելով՝  խորհրդային ժամանակահատվածը օկուպացում որակելով դուրս գալը Արցախին թույլ տվեց օրինական հիմքերով՝ 1990 թվականի ԽՍՀՄ օրենքի 3-րդ կետի համաձայն, անցկացնել սեփական հանրաքվեն, ինչը հասցրեց անել ԽՍՀՄ գոյության մինչև վերջին օրը՝ դեկտեմբրի 10-ը»,- հայտնեց Լարիսա Ալավերդյանը:

Իրավապաշտպանը կրկին շեշտեց, որ 1989 թ. դեկտեմբերի 1-ի որոշումից հետո զարգացումները գնացել են բոլորովին այլ տրամաբանությամբ՝ տարբեր հաջողություններով տեղի են ունեցել այն տարածքների բնակեցումը, որոնք երբևէ իրավական առումով չեն պատկանել Արդբեջանին, Արցախի բոլոր ոլորտներն ինտեգրվել են Հայստանի հետ, բայց այդ ընթացքն ընդհատվել է նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությամբ:

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:36
Փաշինյանն ու նրա թիմակիցները սիրում են կրկնել, թե ընդդիմության հայտարարությունները խանգարում են գերիների վերադարձին․ Տիգրան Աբրահամյան
«Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար, Արցախի նախագահի անվտանգության հարցերով նախկին խորհրդական Տիգրան Աբրահամյանը ֆեյսբուքյան իր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:32
Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է միայն մարդատար ավտոմեքենաների համար,ռուսական կողմում կա կուտակված 820 բեռնատար ավտոմեքենա
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Արագածոտնի մարզում «Ամբերդ» բարձր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:29
Արցախում 200 ռուս խաղաղապահներ կրակային պատրաստության զորավարժություն են անցկացրել
 Արցախի Հանրապետությունում   Ռուսաստանի խաղաղապահ զորախմբի զինծառայողները Ստեփանակերտի ուսումնավարժարանում ավարտել են մի շարք...
Աղբյուր` Panorama.am
20:17
Իրանի ԱԳ նախարար Զարիֆը կայցելի Մոսկվա, Բաքու, Երևան և Թբիլիսի
Իրանի արտաքին գործերի նախարար Մոհամադ Ջավադ Զարիֆը ծրագրում է հաջորդ շաբաթ այցելել Բաքու, Մոսկվա, Երևան և Թբիլիսի: «Պլանավորում եմ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:10
Արարտի մարզի ողջ տարածքում ձայնածածկումն ապահովելու համար անհրաժեշտ է 142 էլեկտրաշչակ
Արարատի մարզում 9 նոր շչակ է տեղադրվել, վերանորոգվել է 42-ը: Բնակչության ազդարարումն իրականացվում է լոկալ սկզբունքով: Այս մասին հայտնում է ԱԻՆ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:05
Քննարկվել են հայ ռազմագերիներին Հայաստան վերադարձնելու առնչությամբ ռուսական կողմից գործադրվող ջանքերը․ «Լուսավոր Հայաստան»
«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանը այսօր հանդիպել է Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:03
Մշտապես լինելու է ռեալ վտանգ Սյունիքը տվյալ կետում Հայաստանից կտրելու համար․ Շաքե Իսայան
ԱԺ-ում Կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ընթացքում պատգամավոր Շաքե Իսայանին նույնպես հուզում էր Սյունիքի ճակատագիրը։ Պատգամավորն այս առումով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
ԱՄՆ-ի և Մեքսիկայի սահմանի վարդագույն ճոճանակը ճանաչվել է «Տարվա դիզայն»
«Ակնհայտ է, որ մենք չպետք է պատեր կառուցենք, այլ կամուրջներ է պետք կառուցել»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Դիլիջան-Վանաձոր, Տավուշի մարզի Նոյեմբերյան-Ջուջևան ավտոճանապարհները և Դիլիջանի ոլորանները փակ են բեռնատարների համար
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Արագածոտնի մարզում «Ամբերդ» բարձր...
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
Արցախում ստեղծված իրավիճակը քննարկվել է Ժոնաթան Լաքոտի հետ
Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանն ընդունել է Հայաստանում Ֆրանսիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Ժոնաթան Լաքոտին: Այս մասին հայտնում են Կառավարությունից։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Ինչո՞ւ է կանոնավոր բանակը սյունեցիներին թողել մենակ․ Արտյոմ Ծառուկյանի հարցը՝ Փաշինյանին
ԱԺ-ում Կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ընթացքում «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն  պատգամավոր Արտյոմ Ծառուկյանը Փաշինյանից...
Աղբյուր` Panorama.am
19:28
Եթե Կոնդն էլ փչացնենք 2800-ամյա Երևանը կզկվի զբոսաշրջիկներին ներկայանալի լինելուց ․ Տիգրան Գալստյան
Երևանի Կոնդ թաղամասում, առանց հնագիտական պեղումներ իրականացնելու ու ուսումնասիրելու ինչպե՞ս կարելի է ճարտարապետական նախագծի մրցույթ հայտարարել:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Արցախում քննարկվել է արտաքին քաղաքականության գերակա ուղղություններում ԱԳՆ գործունեությունը
Հունվարի 20-ին Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանը խորհրդակցություն է անցկացրել արտաքին գործերի նախարարության ղեկավար կազմի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:08
Դատարանը քաղաքագետին պարտավորեցրել է հրապարակավ հերքել Յուրի Խաչատուրովի մասին իր ասածները
Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանը քաղաքագետ Ստեփան Գրիգորյանին պարտավորեցրել է 1 ամսվա ընթացքում հերքել 2018 թ. հուլիսի 30-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
44-օրյա պատերազմը ինձ համար անհասկանալի կամ լավ էլ հասկանալի բեմադրություն էր․պատգամավոր
ԱԺ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արայիկ Աղաբաբյան հարց ուղղեց Փաշինյանին․ «Մասնակցել եմ պատերազմական գրեթե բոլոր...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Ի՞նչ ասեմ, Լավրովը ճիշտ էր․ Իրավապաշտպան
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․ «Երեկ առաջարկել էի ուսապարկերի գիտական դասակարգում՝  (1) ինտելեկտուալ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Հունվարի 1-ից ԵԱՏՄ պետություններում բոլոր դեղորայքների գրանցումը իրականացվում է միասնական օրենքներով․ Պուտին
Համաճարակի պայմաններում անհրաժեշտ է արդյունավետ կերպով համակարգել ԵԱՏՄ անդամ երկրների ջանքերը, այդ թվում նաև դեղորայքային շրջանառության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:34
«Նախկինում ոչ մի անգամ այսպիսի ծավալով գերիների վերադարձ տեղի չի ունեցել»
«Հունվարի 11-ին մենք ականատես եղանք, որ դուք, պարո՛ն Փաշինյան, այլևս ընդունակ չեք պաշտպանել ՀՀ շահերը։ Ըստ այդմ, ինչո՞ւ չեք հեռանում՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:34
Վերջը հրաժարական տալո՞ւ եք, թե՞ ոչ․ Ուրիխանյանը՝ Փաշինյանին
«Հարց-պատասխանի ողջ տևողությունը տպավորություն է ստեղծում, որ վարչապետի և կառավարության հրաժարականի հարցը քաղաքական  օրակարգից դուրս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Պետական մարմինների աշխատակիցների միջև կանցկացվի հրաձգության հանրապետական մրցույթ
ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը պետական մարմինների աշխատողների շրջանում առողջարարական ու մարզական աշխատանքները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Դուք իմ հարցի հասցեատերը չեք, խնդրում եմ զբաղեցնել Ձեր տեղը. Անի Սամսոնյանը՝ փոխվարչապետին
«Պարո՛ն Փաշինյան, նոյեմբերի 10-ից հետո, երբ  եռակողմ հայտարարությունն արդեն իրողություն էր, դուք իրականացրել եք եղած ինը կետերից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Ջանջուղազյանը հրաժարվեց պատասխանել՝ արդյո՞ք համահայկական հիմնադրամից նոր գումարներ կփոխանցվեն Կառավարությանը
«Պատերազմի օրերին «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին փոխանցվել է շուրջ 170 մլն դոլար գումար։ Խնդրում եմ ներկայացրեք՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Ավտոճանապարհներին արգելափակվել է 117 տրանսպորտային միջոց
Եղանակային պայմաններով և այլ գործոններով պայմանավորված՝ հունվարի 19-ից 20-ը Երևան քաղաքում, Արագածոտնի, Լոռու, Կոտայքի, Շիրակի և Վայոց ձորի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
Թրամփը լքել է Սպիտակ տունը
Այսօր առավոտյան նորընտիր նախագահ Ջո Բայդենի երդմնակալությունից ժամեր առաջ, Դոնալդ Թրամփը լքել է Սպիտակ տունը: Լենտա.ռու-ի հաղորդմամբ, այս պահը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:39
Ղազինյան. Ավելի ցայտուն օրինակ է Շուշին
«Մեկ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Արթուր Ղազինյանը գրում է. «Ինչու՞ ունեցանք այսքան զոհեր կամ հնարավո՞ր էր խուսափել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Ո՞վ և ինչի՞ վրա հիմնվելով է որոշել երկրի շահի առկայությունը ճանապարհների բացման դեպքում.Արկադի Խաչատրյան
 Կառավարության հետ հարցունպատասխանի ժամանակ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր  Արկադի Խաչատրյանը հարց ուղղեց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:28
Ճանապարհի ու երկաթգծի ապաշրջափակման հարցերով տեսակետներ ենք փոխանակել ռուսական կողմի հետ․ փոխվարչապետ
«Հունվարի 11-ի փաստաթղթից հետո ռուսական «Կոմերսանտ» պարբերականը, հղում կատարելով ադրբեջանական իր աղբյուրներին, գրեց, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
Ի՞նչ ենք մենք հակադրում Ադրբեջանի սպառնալիքներին. պատգամավորը՝ Փաշինյանին
«Պատերազմից հետո Ադրբեջանում հակահայկական ատելության խոսքի հռետորաբանությունն ահագնացել է, կան և՛ սպառնալիքներ, և՛ վտանգներ։ Հարց է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:53
ՄԻՊ. Ադրբեջանի հետ սահմանների որոշման գործընթացը պետք է անհապաղ դադարեցվի
Հայաստանի Մարդու Իրավունքների Պաշտպան Արման Թաթոյանը հայտարաույմ է, որ  Ադրբեջանի հետ Հայաստանի սահմանների որոշման կամ ճշգրտման [ինչ էլ որ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռոբերտ Քոչարյանը ամեն ինչ փորձել է անել իր խորհուրդներով, բայց Արցախի նախագահը նույնիսկ հարկ չհամարեց հանդիպել. Լևոն Քոչարյան
14:52 19/01/2021

Ռոբերտ Քոչարյանը ամեն ինչ փորձել է անել իր խորհուրդներով, բայց Արցախի նախագահը նույնիսկ հարկ չհամարեց հանդիպել. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}