Հասարակություն 20:17 25/05/2023 Հայաստան

Շահեն Շահինյան. 1991 թվականի քարտեզ չկա, «դեֆակտո» իրավիճակն է 91-ի քարտեզը՝ պայմանավորված այդ պահին զորքերի դիրքով

Panorama.am-ը զրուցել է գեոդեզիստ-քարտեզագիր, «Էլմա» էլեկտրոնային քարտեզի հեղինակ  Շահեն Շահինյանի հետ։

Panorama.am- Քարտեզագրությունը «Google map»-ի  առաջ գալու հետ պահպանե՞լ է իր լրջությունը։ Նկատի ունեմ, որ «Google map»-ն իր սահմանազատումները ու քաղաքների՝ երկրներին պատկանելն, ամենայն հավանականությամբ, գումարով է ներմուծում համակարգ։

Շահեն Շահինյան-Երբ որ մենք խոսում ենք քարտեզագրության մասին, պետք է տարանջատել քարտեզների տեսակներն ու քարտեզների նպատակները։ «Google map»-ն ընդամենը նավիգացիոն քարտեզ է, նպատակն է մարդկանց տալ մոտավոր  տեղեկություններ կամ պահանջված ճշտության տեղեկություններ։ Տվյալ պարագայում օգտագործվում է տեղորոշման համար, շատ բարձր ճշտություններ չեն պահանջվում։

«Google map»-ը կոմերցիոն ընկերություն է, ով իրականացում է իր աշխատանքները համաձայն տրված մասնավոր պատվերների։ Այսինքն, երբեք չի բացառվում, որ պետության սահմանը կարող է «Google map»-ում փոփոխվել, եթե տրվի համապատասխան գումար։ Դրա օրինակը մեր պատմության մեջ ունենք։ Տեսանք, ինչպես է աշխարհի բազմաթիվ վիճելի տարածքներ «Google map»-ում գծվում որպես վիճելի, իսկ Արցախը երբեք չնշվեց «Google map»-ում որպես վիճելի տարածք։

Panorama.am- Կան հայկական բնակավայրեր, որոնք  նշվում են ադրբեջանական անուններով, Ադրբեջանն իր «ներդրումն» ունի՞։

Շահեն Շահինյան- «Google map»-ի ալգորիթմները պետք է հասկանալ, նրանք ունեն տեղանունների ճշտման տարբեր մեթոդներ։

Օրինակ, եթե Բաքվի կենտրոնում ինչ-որ մի հուշարձան  10 հազար հայ օգտատեր նշի հայկական անունով, ինչ-որ մի պահի այն կփոխի իր անունը և կնշվի հայկական։

Բացի այդ, «Google map»-ն ունի որակավորված օն-լայն մոդերատորներ, որոնք իրենց քաղաքական, ազգային շահերից ելնելով՝ կարող են կեղծիքներ անել։ Ունեցել ենք նմանատիպ դեպքեր, երբ Երևանի կենտրոնում անվանափոխվել էին մի քանի անուններ, դրանք լոկալ մոդերատորների գործողության արդյունքներ էին։

Panorama.am- Ինչպե՞ս տարբերակել քարտեզները, որոնք համապատասխանում են փաստաթղթերին, և քարտեզներ, որոնք սիրողական են, կամ  «գրավված»։

Շահեն Շահինյան-Շատ լավ հարց եք տալիս։ Դա մեծ խնդիր է առաջացնում հասարակության լայն շերտերում, քանի որ ցանկացած լուսանկար ընդունվում է  որպես քարտեզ։ Բայց քարտեզներն ունեն հստակ կանոններ։ Ամեն նկար չէ, որ կարելի է անվանել քարտեզ։ Քարտեզը պետք է ունենա մասշտաբ, կոորդինատային համակարգ և պայմանական նշաններ։ Երբ մեզ հրամցնում են տարբեր ֆոտոշոփով փոխված լուսանկարներ որպես պաշտոնական քարտեզներ, պետք է հասկանալ, որ քարտեզներն ունենում են հստակ օրենքով նախատեսված ձևավորումներ, պաշտոնական քարտեզները լինում են միշտ վավերացված պատկան մարմինների կողմից։

Panorama.am- Որքանո՞վ են քարտեզները հանդիսանում պետական փաստաթուղթ, թե՞ չեն հավակնում դրան։ Այս համատեքստում հիշեցնեմ Նիկոլ Փաշինյանի երեկ արած հայտարարությունը, որ մենք չունենք  «կադաստրի վկայական»։

Շահեն Շահինյան-Քարտեզն ինքնին պետության համար առանձին փաստաթուղթ հանդես գալ չի կարող, այն չի պարունակում ամբողջական ինֆորմացիա այդ փաստաթուղթը լինելու համար։ Քարտեզն իր ֆոտո տեսքով շատ քիչ ինֆորոմացիա է պարունակում, շատ կարևոր է, թե ինչ ինֆորմացիա է պարունակում այդ քարտեզի ետևում կամ այդ քարտեզին կից փաստաթղթերում։ Պետական սահմանի փաստաթղթերում քարտեզը միշտ հանդես է գալիս որպես օժանդակ, աջակցող նյութ հիմնական փաստաթղթի համար։

Քարտեզները չեն հանդիսանում սահմանների վերաբերյալ վերջնական փաստաթղթեր, օժանդակ նյութեր են, որոնք կից են հիմնական փաստաթղթերին։

Ինչ վերաբերում է  հարցի երկրորդ կողմին, առաջին անգամ  լսեցի, որ պետությունը կարող է ունենալ կադաստրի վկայական։ Ենթադրում եմ, որ սա փորձ է իջեցնել շատ պարզունակ մակարդակի այն բարդ՝ «խաղաղության պայմանագիր» կոչված փաստաթուղթը, բայց սա իրենից շատ վատ հետևանքներ է բերում, գոնե ինձ համար։ Երբ որ խոսում ենք կադաստրային փաստաթղթի մասին, միջազգային իրավունքի դաշտում պետք է հասկանանք, թե ով է այդ լիազոր մարմինը։ Այսինքն, արդյոք աշխարհում գոյություն ունի մի մարմին, ով կարող է հարցականի տակ դնել տվյալ պետության գոյությունը, նրա՝ տվյալ վայրում գտնվելը։

Այն թեզը, եթե մենք չունենք այսպես կոչված կադաստրի վկայական, ապա մեր պետության գոյությունը կամ իրավական ուժը փոքր է, ինձ համար խիստ անընդունելի է, աբսուրդի ժանրից է։ Պետության կադաստրային փաստաթուղթը իր ժողովուրդն է, բանակը, տնտեսությունը և այն հասարակությունը, որը պատրաստ է պայքարել իր պետության համար։ Կադաստրային վկայական տերմինը կիրառելի չէ միջպետական հարաբերություններում։

Ադրբեջանը չունենալով իր չորս հարևաններից ոչ մեկի հետ ցամաքային հաստատված վերջնական սահման, իրեն չի հայտարարում կադաստրային վկայական չունեցող պետություն։ 

Panorama.am- Ամենաշատը Հայաստանի ո՞ր թվականի քարտեզն եք հավանում։

Շահեն Շահինյան-Դուր գալը մասնագիտական կատեգորիա չէ, բավական արխիվային քարտեզներ կան, որոնք ինձ դուր են գալիս։  Բայց քարտեզը պետք է ունենա իրավական հիմք և պետք է այդ քարտեզում արտացոլված սահմանը պահելու պետական ներուժ լինի։ Իրավական տեսանկյունից մենք  բավականին ուժեղ դիրքեր ունենք 1926-32 թվականների քարտեզների, անգամ ուժեղ դիրքեր ունենք Առաջին հանրապետության սահմանների դեպքում։ Բայց եթե մենք հիմա դիտարկում ենք  սահմանազատման պրոցեսը նախկին խորհրդային միության վարչատարածքային սահմանների տեսանկյունում, ապա, իմ կարծիքով,  իրավական ուժ պետք է ունենա 1926-32 թվականների քարտեզները և դրանցով պետք է ընթանա այս պրոցեսը։

Panorama.am- Ինչո՞վ են յուրահատուկ 1991 թվականի քարտեզները, որոնց վկայակոչում է Նիկոլ Փաշինյանը։

Շահեն Շահինյան-1991 թվականի քարտեզ գոյություն չունի։ 1991 թվականին Խորհրդային միության քարտեզներ այլևս չէին հրապարակվում, իսկ Հայաստանի անկախ հանրապետության քարտեզները ներքին էին, քանի որ չի եղել միջսահմանային բանակցություն Ադրբեջանի հետ, այդ քարտեզները չեն թարմացվել։

Մեր վերլուծությունները ցույց են տալիս, երբ պետական մարմինները խոսում են 1991 թվականի քարտեզների վերաբերյալ, ապա խոսք է գնում 1991  թվականի «դեֆակտո» իրավիճակի վերաբերյալ, այսինքն որտեղ այդ պահին կանգնած են եղել  հայկական ու ադրբեջանական զորքերը, ապա այդ փաստով պետք է ֆիքսվի սահմանը։ 1991 թվականի քարտեզ ասելով կարող ենք հասկանալ միայն այդ «դեֆակտո» իրավիճակը, միջպետական հաստատված քարտեզ չի եղել այդ ժամանակ։

Սա մեր մասնագիտական վերլուծության արդյունքում արված ենթադրություն է, քանի որ չունենք  պաշտոնական հայտարարություն պետական մարմիններից։ 

Panorama.am-Քարտեզագրության ոլորտում ում դիրքե՞րն են ավելի ամուր, մե՞ր, թե՞ մեր թշնամի երկրի, եթե սեղանին դնենք տարբեր թվականների քարտեզներ, ո՞ւմ դիրքերն ավելի հստակ կլինեն։

Շահեն Շահինյան-Եթե նմանատիպ համեմատության  անենք, մեր դիրքերն ավելի ամուր կլինեն, բայց  պետք է հասկանալ, որ քարտեզագիրները  միայն իրենցով ոչինչ չեն կարող անել, նրանց թիկունքում պետք է լինի ամուր բանակ, հմուտ դիվանագետներ։ Մի բան է քարտեզագիրը սեղանի վրա  ապացուցի որ, այո, այսպես է քարտեզը, մեկ այլ բան է դրան տալ դիվանագիտական ձևակերպում և միջպետական փաստաթղթի տեսք։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

23:50
Փլուզվել է Հոբարձի գյուղի կամուրջը
Հորդառատ անձրևների հետևանքով փլուզվել է Լոռու մարզի Ստեփանավան համայնքի կազմի մեջ մտնող Հոբարձի բնակավայրի կամուրջը։  Բնակիչներին...
Աղբյուր` Panorama.am
23:40
ՆԳՆ. Լոռու և Տավուշի մարզերում տարբեր բնակավայրերից տարհանվել է 269, փրկվել` 120 մարդ
Մայիսի 26-ին տեղատարափ անձրևից Լոռու և Տավուշի մարզերում Դեբեդ, Աղստև և Տաշիր գետերի վարարման հետևանքով առաջացած դեպքերի, պատահարների վերաբերյալ թարմացված տեղեկատվություն
Աղբյուր` Panorama.am
23:31
ԱՆ-ն աղետի գոտում գտնվող բնակչությանը հորդորում է չօգտագործել ջուրը, եթե նկատվում է հոտի և գույնի փոփոխություն
ՀՀ առողջապահության նախարարությունը աղետի գոտում գտնվող բնակչությանը հորդորում է վարակիչ հիվանդություններից, հատկապես աղիքային վարակներից,...
Աղբյուր` Panorama.am
23:04
Դավիթ Սարգսյանը մեղադրվում է Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի տրանսպորտային միջոցները թուրքերին չթողնելու մեջ. փաստաբան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Աջափնյակ-1» նստավայրում  դատավոր Մարտին Արզումանյանը քննում...
Աղբյուր` Panorama.am
22:57
Վաղը ժամը 8-ից միայն Լոռի և Տավուշ գնացող ճանապարհներն են բաց մնալու, մնացած բոլոր փակվելու են. Բագրատ սրբազան
«Դուք և ձեր ղեկավարն է եղել, որ Ազատ գյուղում մոխրացած 15 տղաների, մեր զինվորների մարմինները դեռ չգտնված, Իջևանում խրախճանք էիք անում՝ նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
22:40
Երևանի տարբեր վայրերից մոտ 360 տ անձրևաջուր է հեռացվել
Մայիսի 26-ին, ժամը 08։40-ից Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում ահազանգեր են ստացվել Երևան քաղաքի տարբեր վարչական շրջաններում հորդառատ...
Աղբյուր` Panorama.am
22:29
Հայաստանում գետերի ջրի մակարդակը նվազում է
Ժամը 20։00-ի դրությամբ առավոտյան 8։00-ին դիտված մակարդակի համեմատ դիտվել է ջրի մակարդակի նվազում. Դեբեդ գետի ավազանում 80 սմ-ով (ջրի ելքը 386...
Աղբյուր` Panorama.am
22:24
Մայիսի 26-ին կյանքի հետ անհամատեղելի վնասվածքներ է ստացել ՊՆ N զորամասի զինծառայող. ՀՀ ՊՆ
ՀՀ Պաշտպանության նախարարությունից հայտնում են. «Մայիսի 26-ին դեռևս չպարզված հանգամանքներում կյանքի հետ անհամատեղելի վնասվածքներ է...
Աղբյուր` Panorama.am
22:12
ՌԴ ԱԻՆ-ը Հայաստանին օգնություն է առաջարկել
Ռուսաստանի արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը Հայաստանին օգնություն է առաջարկել ջրհեղեղների հետևանքների վերացման համար։ Այդ մասին տելեգրամյան...
Աղբյուր` Panorama.am
21:41
Անհրաժեշտության դեպքում կգործեն ուղղաթիռներ. ՔՊ-ական պատգամավոր
ՔՊ-ական պատգամավոր Արեն Մկրտչյանը գրում է. «Ախթալայի կամուրջի փլուզման հետևանքով կապը կտրված է Ախթալա, Շամլուղ, Մեծ Այրում, Ճոճկան,...
Աղբյուր` Panorama.am
21:34
Այս պահին մեր հայրենիքի հյուսիսային հատվածը խոցված է. Բագրատ սրբազան
«Այս պահին հաստատվեց, որ երեք զոհ ունենք աղետի գոտում։ Մեկ րոպե լռությամբ հարգենք մեր զավակների հոգիների խաղաղությունը»,-կառավարական...
Աղբյուր` Panorama.am
21:19
Վերադառնում ենք Հանրապետության հրապարակ. Բագրատ Սրբազան
«Այս պահին Դեմիրճյան փողոցով վերադառնում ենք Հանրապետության հրապարակ, որպեսզի վաղվա մեր հստակ գործողությունների մասին միասին խոսենք,...
Աղբյուր` Panorama.am
21:17
Սուրեն Պետրոսյանն իշխանության ներկայացուցիչներին հորդորեց պատվով կատարել իրենց ընտրությունը
«Ավելի սքանչելի տեսարան չեմ տեսել»,-ասաց բեմահարթակ բարձրացած Սուրեն Պետրոսյանը՝ դիմելով երթի մասնակիցներին։ Նա նշեց, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:46
Աղետի գոտում կա երեք զոհ. ՆԳՆ
Ըստ օպերատիվ իրավիճակի՝ ժամը 19.30-ի դրությամբ որոնողափրկարարական և անհետաձգելի վթարավերականգնողական աշխատանքները շարունակվում են, որոնց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:37
Դուք արդեն նախկին եք դարձել, հրավիրում եմ ներկայի հետ հանդիպման.Բագրատ Սրբազանը՝ Փաշինյանին
«Նիկոլ Փաշինյան, այս վայրկյանից սկսած հանդիպելու բաց և քննարկելիք թեմա ունենք միասին»,-հայտարարեց Բագրատ Սրբազանը՝  երթով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:19
Բագրատ Սրբազան. Թույլ չտալ, որ մեր շարքերում ինքնահրկիզվող, աղմուկ-աղաղակող մարդիկ լինեն
Բագրատ Սրբազանի առաջնորդությամբ հազարավոր մարդիկ այս պահին կառավարական ամառանոցների մոտ են։ Արքեպիսկոպոսը մարդկանց հանդարտության,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Հեղեղումների հետևանքով ինտերնետ և հեռախոսային կապը գործում է խափանումներով
Հեղեղումների արդյունքում ինտերնետ և հեռախոսային կապը գործում է խափանումներով։ Այս մասին հայտարարում է ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Վնասվել է Ստեփանավան համայնքի ձախափնյա հատվածը և Տաշիր քաղաքը սնուցող գազատարը
Լոռու մարզպետարանից հայտնում են, որ հորդառատ անձրևների հետևանքով Ստեփանավանի տարածաշրջանում՝ Ձորագետի կիրճում, վնասվել է Ստեփանավան...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Ես իմ կյանքը զոհաբերել եմ, նախադեպ կա՞, որ արքեպիսկոպոսը հայտնվի իմ կարգավիճակում. Բագրատ Սրբազան
«Ես իմ կյանքը զոհաբերել եմ։ Նախադեպ կա՞, որ արքեպիսկոպոսը հայտնվի իմ կարգավիճակում։ Ունե՞ք։ Չէ, չունեք։ Հայաստանում»,- դեպի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Խաղատնից հեռացվել է 15 տ անձրևաջուր
Մայիսի 26-ին, ժամը 15։49-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքում խաղատուն է ջրալցվում․...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
Այն ո՛չ շնորհավորելիք, ո՛չ էլ ուրախանալու առիթ է. Բագրատ Սրբազան
«Այս իշխանությունները ստախոս են, ինչու ակտիվացրեցին հատկապես սահմանապահ գյուղերում տների հատկացման ծրագիրը, պարզ է պատասխանը՝ բոլորին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:24
Քաղաքացիները շարժվում են դեպի կառավարական ամառանոց, որտեղ ոստիկանական բազմաթիվ ուժեր են կենտրոնացած
Հանրապետության հրապարակում հանրահավաքի ավարտից հետո քաղաքացիները Տավուշի թեմ  առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի առաջնորդությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:17
39 շաբաթական հղին տարհանվել է Ախթալայից, այնուհետև ամենագնացով տեղափոխվել բուժկենտրոն. ԱՆ
39 շաբաթական հղին տարհանվել է Ախթալայից, այնուհետև Ալավերդու բժշկական կենտրոնից ընդառաջ  ուղարկված ամենագնացով տեղափոխվել բուժկենտրոն։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
ՔԿ. Հանցավոր բոլոր ոտնձգությունների բացահայտման, պատասխանատվության ենթարկելու հարցում դրսևորվելու է հետևողականություն
ՀՀ քննչական կոմիտեն հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է.  «Հանրապետությունում իրականացվող բողոքի ակցիաների ընթացքում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
Մարիա Զախարովա. Անկեղծորեն ցավակցում ենք եղբայրական հայ ժողովրդին
Հայաստանում ռուս դիվանագետները կապի մեջ են տեղական իշխանությունների հետ՝ երկրի հյուսիսային շրջաններում մոլեգնող աղետի հետևանքով տուժածներին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
Այս պահի տվյալներով կա 2 զոհ, 2 անհայտ կորած. նախարար
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը «Լուրեր»-ի հետ զրույցում հայտարարել է, որ Դեբեդ գետի վարարման...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Մի շարք բնակավայրերում բնակչության անվտանգության նկատառումով դադարեցված է ջրամատակարարումը. «Վեոլիա Ջուր»
Աղստև գետի վարարման և հունից դուրս գալու հետևանքով ևս խնդիրներ են առաջացել ջրամատակարարման համակարգում: Այս մասին հայտնում է «Վեոլիա...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Գործելու ենք օրենքի պահանջներով և իրավական դաշտում բոլոր հնարավոր միջոցներով. Բագրատ Սրբազանը՝ վարչապետի թեկնածու դառնալու իրավական գործընթացի մասին
Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը Հանրապետության հրապարակից անդրադարձավ նաև իր՝ վարչապետի թեկնածու դառնալու իրավական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Վաղը ժամը 8-ից սկսած լինելու ենք հրապարակներում. Բագրատ Սրբազան
«Այսօր մեր գործողությունները միտված են լինելու վաղն առավոտյան ժամը 8-ին հրապարակներում, նախաշնծված վայրերում մեր գործողություններով ստիպել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
Տավուշում փլուզվել է 1 բնակելի տուն, ջրալցվել են 44 տուն, 2 հյուրանոց, 18 հասարակական և այլ նշանակության օբյեկտներ
Ժամը 17.00-ի դրությամբ փրկարարական աշխատանքներ են իրականացնում ՆԳՆ փրկարար ծառայության 30 մարտական հաշվարկ, ներգրավված է 324 փրկարարական...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Բաղձալի հաղթանակը շատ մոտ է. Բագրատ Սրբազան
17:22 26/05/2024

Բաղձալի հաղթանակը շատ մոտ է. Բագրատ Սրբազան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}