Տնտեսություն 09:00 10/09/2019 Հայաստան

Դավիթ Պիպոյան. 100 տոկոսով անվտանգ շահագործման մասին խոսելը նշանակում է ոլորտին չտիրապետել

ԳԱԱ էկոլոգանեոսֆերային ինստիտուտի սննդի ռիսկերի գնահատման կենտրոնը տարիներ շարունակ հետազոտություն է իրականացրել՝ պարզելու Հայաստանի լեռնահանքային  շրջաններում աճեցված պտուղ-բանջարեղենի աղտոտվածությունը ու մարդու առողջության վրա դրա թողած ազդեցությունը։

Կենտրոնի ղեկավար, սննդագիտության դոկտոր Դավիթ Պիպոյանը Panorama.am-ի հետ զրույցում, վկայակոչելով հետազոտությունների արդյունքները, հիշեցրեց, որ Հայաստանի Հանրապետության հանքալեռնային շրջաններում կա ծանր մետաղների միգրացիա դեպի սննդի շղթա։

Կենտրոնի մասնագետները հետագայում՝ 5-6 տարի շարունակ մանրակրկիտ կերպով ուսումնասիրել են, թե տարբեր լեռնահանքային շրջաններում աճեցված պտուղ-բանջարեղեններն ինչպիսի աղտոտվածության մակարդակ ունեն և ինչպիսի ազդեցություն են թողնում մարդու օրգանիզմի վրա։

«Աղտոտվածության մակարդակն ու մարդու օրգանիզմի վրա թողած ազդեցությունը պահանջում է միջազգայնորեն հաստատված ռիսկի գնահատման մեթոդաբանությունը»,-բացատրում է գիտնականը։

Նա մանրամասնում է, քանի որ ծանր մետաղները մարդու առոջության վրա թողնում են քրոնիկ ազդեցություն, կարևորվում է այդ սննդի օգտագործման հաճախականությունը և քանակը։

«Օրինակ, Սյունիքում մեր իրականացրած հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ծանր մետաղներով ամենաաղտոտված սնունդը կանաչեղեն է, բայց մարդու առողջության վրա կանաչեղենը շատ ավելի ցածր ազդեցություն է թողնում, քան լոբին, կարտոֆիլը, որովհետև դրանք ավելի հաճախ ու ավելի մեծ քանակությամբ են օգտագործում»,-ասաց Պիպոյանը։
Հիշեցնենք, որ Սյունիքում է գտնվում Արծվանիկի պոչամբարը,   գիտնականի ահազանգին ավելի վաղ Panorama.am-ն անդրադարձել էր։

Ինչ վերաբերում է Ամուլսարում հանքի շահագործման դեպքում հնարավոր հետևանքներին, ապա կենտրոնի ղեկավարն ընդգծում է՝ սա էլ խնդրահարույց է։

«Տարիներ շարունակ գոյություն ունեցող խնդիրները թաքցվում են։ Մենք իրականացրել ենք քաղցկեղածին ու ոչ քաղցկեղածին հետազոտություն, հայտնաբերել ենք սննդի մեջ քաղցկեղածին էլեմենտների քաղցկեղածին մակարդակներ։ Մասնավորապես, մեր հետազոտությունները տպագրվել են հեղինակավոր միջազգային ամսագրերում։  Սյունիքում իրականացրած մոլիբդենի ռիսկի գնահատում աշխատանքը հենք է ընդունվել Եվրոպայի սննդի անվտանգության լիազոր մարմնի կողմից մոլիբդենի անվտանգության վերաբերյալ պաշտոնական կարծիքի մեջ»,-հետազոտությունների լրջությունը գնահատելու համար հիշեցրեց Պիպոյանը՝ միաժամանակ ընդգծելով, որ Հայաստանում պատկան մարմիններից որևէ մեկը՝ գյուղատնտեսության, առողջապահության նախարարությունները, սննդի անվտանգության պետական մարմինը  երբևիցե չեն արձագանքել իրենց ահազանգած որևէ խնդրի մասին։

Նրա խոսքով, պատկան մարմինները մշտապես մի պատասխան ունեն՝ շատ դժվար է հիվանդությունները պայմանավորել ինչ-որ բանով առանց համապատասխան հետազոտությունների։

«Իսկ ո՞վ է ձեզ խանգարել իրականացնել այդ հետազոտությունները։ Քանի տարի է ահազանգում ենք այս խնդիրների մասին նաև սննդի անվտանգության համատեքստում։ Նույնիսկ եթե մարդկանց աճեցրած պտուղ բանջարեղենը նախատեսված չէ շուկայահանման համար, պետությունը պետք է քայլեր ձեռնարկի այդ սնունդը սեփական կարիքների համար օգտագործող քաղաքացիների անվտանգության ապահովման համար»,-ընդգծեց նա։

Կենտրոնի ղեկավարը պնդում է՝ Ամուլսարի հանքի շահագործումն ազդելու է ողջ հանրապետության վրա։

«Հանքավայրը հարուստ է առաջին և երկորդ կարգի վտանգավորության տոքսիկ նյութերով, որոնք շատ արագ մոբիլիզացվելու ենք, հենց որ սկսեն սարը քանդել։ Ակտիվ ներգրավելու են երկրաքիմիական կազմի մեջ, դառնալով դոմինանտ իրենց տոքսիկության շնորհիվ։ Կապանի, Քաջարանի բոլոր սուլֆիդային հանքավայրերում մենք այդ խնդիրն ունենք, ես չեմ ասում, որ դա միայն Ամուլսարի խնդիրն է։ Բայց քանի որ հանքավայրին ձեռք չեն տվել, հանքանյութն իր բնական վիճակում է, այսինքն տարրերը «քնած» վիճակում են հանքանյութի մեջ։ Հենց որ սկսենք քանդել, դրանք աղտոտելու են ամեն ինչ՝ հող, ջուր, բուսականություն, հիմնական հանքային տարրերը հետին պլան են մղվելու, քանի որ սրանք ավելի ագրեսիվ են։ Եվ հիշենք, որ բնությունը ծանր մետաղներից ինքնամաքրման հատկություն չունի։ Եվ այս ազդեցությունը լինելու է երկարատև քրոնիկ հիվանդությունների տեսքով՝ կանցերոգեն, մուտագեն և այլն»,-հնարավոր հետևանքները ներկայացնում է սննդագետը։

Պիպոյանը պնդում է, նման շրջաններում պետք է իրականցվի պտուղ-բանջարեղենի ռիսկի գնահատում։

«Մեր կողմից տարիներ շարունակ  իրականացրած հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, ռիսկը առկա է՝  և քաղցկեղածին, և ոչ քաղցկեղածին»,-ընդգծեց նա՝  ավելացնելով, որ այս կառավարության օրոք էլ շարունակում է ոտնահարվել «Սննդամթերքի անվտանգության մասին» օրենքը»։

Նա  հիմնավորում է՝ վերջին մեկ ու կես տարվա ընթացքում ջանք չպահանջող, ընդամնեը երկու տողանոց որոշումը՝ ռիսկի գնահատման մասին կառավարությունն ընդունել չկարողացավ։


«Հիմա այդ նույն կառավարությունը այդ փոքրիկ խնդիրները, որոնց լուծումը չի պահանջում ռեսուրս, ֆինանսներ, չի կարողանում լուծել, այսօր ասում է՝ հենց հանքը շահագործենք, կստուգենք։ Հենց սա է խնդիրը։ Մի կառավարություն, որը մեկ ու կես տարի չի կարողանում որոշում ընդունել, հնարավորություն ուներ այդ հանքերում հետազոտություն իրականացներ, իմ կողմից միամտություն կլինի ասել ու մտածել, որ ռսիկերի գնահատման մասին որոշման համար խոչընդոտներ կան, միգուցե կառավարությունը չի՞ ուզում, որ ռիսկերն անաչառ գնահատվեն ու հաղորդակցվեն գիտական կենտրոնի կողմից»,-ասաց Պիպոյանը։

Ինչ վերաբերում է Փաշինյանի այն հայտարարությանը, թե ընկերությունը հայտարարել է 100 տոկոսանոց անվտանգ շահագործման մասին, ապա գիտնականը նշում է՝  նման եզրույթ գոյություն չունի։

«Տարրական օրինակ եմ բերում, մի բոստան, այգի մշակելն անգամ անվտանգ չէ։ Տնամերձ այգին նույնիսկ մշակելիս օգտագործում ենք թունաքիմիկատ, հարևաններին եթե հարցնեք, դրանց կիրառման ժամանակ մի քանի մարդ հասցնում է թունավորվել՝ կամ սրսկողը կամ նրան օգնողը։ Բնության մեջ 100 տոկոսանոց անվտանգ հասկացություն գոյություն չունի, ո՞նց կարող է լեռնահանքային շրջանը, թթու դրենաժի գոյացմամբ հանքի շահագործմանը ասել զրո տոկոս վտանգ։ Դա արդեն խոսում է ոլորտին բառիս բուն իմաստով չտիրապետելու մասին»,-ընդգծեց նա։

 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

18:28
Եգիպտոսում լաստանավ է խորտակվել, կան զոհեր
Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրեից հյուսիս Նեղոս ափին խորտակվել է շինարարական ընկերության աշխատակիցներին տեղափոխող լաստանավը, ինչի հետևանքով զոհվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:26
Լոռիում դի է հայտնաբերվել
ՆԳՆ Փրկարար ծառայությունից հայտնում են. «Փետրվարի 25-ին, ժամը 10։24-ին Լոռու մարզային փրկարարական վարչության ճգնաժամային կառավարման...
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
Երևանից և մարզերից 20 ուսուցիչ արժանացավ «Աշխարհացույց»-ի մենթորական ծրագրի հավաստագրին
«Աշխարհացույցի մենթորության կրթաթոշակ 2023» ծրագրի առաջին շրջանավարտներն փետրվարի 24-ին ստացան հավաստագրեր։ Կրթական եզակի  այս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:04
Պակիստանի և Ադրբեջանի միջև 1,6 միլիարդ դոլար արժողությամբ ռազմական գործարք է կնքվել
«Իրանցի լրագրողի օրագիրը» Telegram ալիքը հայտնել է Պակիստանի և Ադրբեջանի միջև 1,6 միլիարդ դոլար արժողությամբ ռազմական գործարքի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:17
Քաղաքագետը զգուշացրել է Վրաստանում նոր հեղափոխության վտանգի մասին
Վրաստանում բողոքի ցույցեր կարող են սկսվել 2024 թվականի աշնանը նշանակված խորհրդարանական ընտրությունների ֆոնին: Այդ մասին զգուշացրել է քաղաքագետ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:36
Զեփյուռ Բրուտյանը հանդիմանել է ամուսնու նախկին կնոջը
Պավել Պրիլուչնիի կինը՝ դերասանուհի Զեփյուռ Բրուտյանը, կարծում է, որ ամուսնու նախկին կինը՝ Ագատա Մուչենիչեն, երեխաներին օգտագործում է գովազդի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:04
Հանրապետությունում 4-5 աստիճանով կցրտի
Երևանում փետրվարի 25-ի ցերեկը քաղաքի առանձին հատվածներում հնարավոր է թույլ և կարճատև տեղումներ, սպասվում է քամու ուժգնացում 16-19մ/վ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:22
Կարծում եմ՝ Նիկոլը պարզապես շտապեց և զգացմունքային հայտարարություն արեց. Լուկաշենկոն՝ ՀԱՊԿ-ում Հայաստանի գործողությունների սառեցման մասին
Մինսկը ՀԱՊԿ-ից Երևանի դուրս գալու մասին հայտարարություններ չի ստացել, հետևաբար երկիրը պետք է մնա կազմակերպության անդամ։ ՏԱՍՍ-ի փոխանցմամբ, ասել...
Աղբյուր` Panorama.am
13:12
Ըստ նախնական վարկածի՝ զինվորը մահացել է ծառայակցի կողմից արձակված կրակոցից
Armlur.am-ին հասած բացառիկ տեղեկությունների համաձայն՝ ըստ նախնական վարկածի՝ զինվորը մահացել է ծառայակցի կողմից արձակված կրակոցից։Այս պահին...
Աղբյուր` Panorama.am
12:44
Լուկաշենկոն հայտարարել է 2025 թվականին ընտրություններին մասնակցելու իր մտադրության մասին
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հայտարարել է 2025 թվականին կայանալիք նախագահական ընտրություններին մասնակցելու իր մտադրության մասին և...
Աղբյուր` Panorama.am
12:09
Լիահույս եմ, որ համատեղ ջանքերով կարող ենք հասնել Հայաստանի և Քուվեյթի միջև փոխադարձ հարգանքի. Փաշինյան
Նիկոլ Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձներ է հղել Քուվեյթի Պետության էմիր շեյխ Միշալ Ալ-Ահմադ Ալ-Ջաբեր Ալ Սաբահին և նախարարների խորհրդի նախագահ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:04
Բաքվի բարբարոսական վարչախումբը հստակ հրահանգ է իջեցրել Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի տեղանունները պաշտոնապես չկիրառել. Վարդան Ոսկանյան
Իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը գրում է. «Որևէ կասկած չկա, որ Բաքվի բարբարոսական վարչախմբի բոլոր կառուցակարգերը հստակ հրահանգ ունեն...
Աղբյուր` Panorama.am
11:55
Հրազդանում վթարի հետևանքով 1 հոգի տեղում մահացել է, 2 հոգի տեղափոխվել են բժշկական կենտրոն
Փետրվարի 25-ին, ժամը 02:45-ի սահմաններում Հրազդան-Հանքավան ավտոճանապարհին՝ Արտավազ գյուղի 1-ին փողոցում, Nissan Tiida-ն դուրս է եկել երթևեկելի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:26
ՌԴ-ում մեկնարկել են նախագահական ընտրությունների վաղաժամ քվեարկությունները
Ռուսաստանի դժվարամատչելի և հեռավոր վայրերում նախագահական ընտրությունների վաղաժամ քվեարկությունը կսկսվի փետրվարի 25-ին։ Այդ մասին հայտնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
09:53
Հրազենային վիրավորման հետևանքով մահացել է ՊՆ N զորամասի զինծառայողը
ՀՀ ՊՆ-ից հայտնում են. «Փետրվարի 24-ին՝ ժամը 17:55-ի սահմաններում, դեռևս չպարզված հանգամանքներում (նախնական տվյալներով` հրազենային...
Աղբյուր` Panorama.am
09:19
Ֆուտբոլի եվրոպական առաջնությունների փետրվարի 25-ի խաղացանկը
Ֆուտբոլի Անգլիայի, Իսպանիայի, Իտալիայի, Գերմանիայի եւ Ֆրանսիայի առաջնություններում փետրվարի 25-ին կշարունակվեն հերթական տուրերի հանդիպումները։...
Աղբյուր` Panorama.am
09:07
Հայաստանում փետրվարի 25-ի առավոտյան դրությամբ մի քանի քաղաքներում ձյուն է տեղում, կան փակ ավտոճանապարհներ
Փրկարար ծառայությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Մինչև մարտի 5-ը ճանապարհի վերանորոգման աշխատանքներով...
Աղբյուր` Panorama.am
22:47
Իշխանյան. Ռուսաստանի հետ թշնամանալը հիանալի նվեր է Ադրբեջանին
Լրատվամիջոցները գրում են, որ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին մարտի 4-ին կժամանի Հայաստան: Իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանն անդրադառնալով...
Աղբյուր` Panorama.am
22:42
Բարի գալուստ ՀՅԴ մեծ ընտանիք. Իշխան Սաղաթելյան
Այսօր Պռոշյանի «Զորաց» պանթեոնում կայացած երդման և խոստման արարողությանը ընթացքում շուրջ 6 տասնյակ երիտասարդներ անդամակցեցին ՀՅԴ...
Աղբյուր` Panorama.am
22:06
Վահագն Դավթյան` օղակների բրոնզե մեդալակիր
Եվրոպայի փոխչեմպիոն Վահագն Դավթյանը բրոնզե մեդալ նվաճեց Գերմանիայի Կոտբուս քաղաքում ընթացող սպորտային մարմնամարզության աշխարհի գավաթի...
Աղբյուր` Panorama.am
21:57
Կարեն Խաչանովը՝ Դոհայի մրցաշարի հաղթող
Հայազգի թենիսիստ Կարեն Խաչանովը դարձել է Դոհայում ընթացող ATP-250 կատեգորիայի մրցաշարի հաղթող։ Եզրափակչում աշխարհի 17-րդ ռակետը մրցել է ATP-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
21:22
Նավալնիի մարմինը հանձնել են մորը
Ալեքսեյ Նավալնիի մարմինը փոխանցել են նրա մորը՝ Լյդումիլա Նավալնիին։ Այդ մասին, ըստ BBC-ի ռուսական ծառայության, հայտնել է Նավալնիի խոսնակ Կիրա...
Աղբյուր` Panorama.am
20:56
Գորայք-«Զանգեր» կոչվող հատվածում ձյուն է
Փրկարար ծառայությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Մինչև մարտի 5-ը ճանապարհի վերանորոգման աշխատանքներով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:53
Աշոտյան. Արձանագրենք, որ որքան ուշացնում ենք Նիկոլին հեռացնելը, այնքան շատանում են մեր կորուստները
ՀՀԿ փոխնախագահ, քաղբանտարկյալ Արմեն Աշոտյանը կալանավայրից պատասխանում է ֆեյսբուքյան օգտատերերի՝ ուղղված հարցերի։ 168.am-ի փոխանցմամբ, ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Կրակոցներ՝ Երևանի էլիտար շենքերից մեկի բակում
Այսօր՝ փետրվարի 24-ին, կրակոցներ են հնչել Երևանում։ Shamshyan.com-ի փոխանցմամբ, ժամը 17։25-ի սահմաններում ՀՀ ներքին գործերի նախարարության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Կոստանդնուպոլսի Հայոց Պատրիարքը այցելել է Ղազարավանի կանանց մենաստան
Այսօր Արագածոտնի թեմում հյուրընկալվել է Կոստանդնուպոլսի Հայոց Պատրիարք Ամենապատիվ Տեր Սահակ արքեպիսկոպոս Մաշալյանը: Հայտնում են Արագածոտնի թեմի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:39
Ֆրանսիայի դեսպան. Հայաստանը ոչ մեկի հետնաբակը չէ
«Հայաստանը ոչ մեկի հետնաբակը չէ, այլ բարեկամ ու ժողովրդավար երկիր, որի ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը Ֆրանսիան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Լիմոնաջուրն օգնո՞ւմ է նիհարել
Լիմոնաջրի օգտագործումը դժվար թե օգնի նիհարելուն, բայց ջրի օգտագործումը կարող է օգնել քաշի նվազմանը։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:07
Ինչպես կարելի է բարելավել սրտի առողջությունը միջին տարիքում
Նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ անկանոն քունը կապված է միջին տարիքի մարդկանց սրտանոթային առողջության վատթարացման հետ։ Health.com-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:46
Տիգրան Աբրահամյան. Այսօր հերոսի հայրը ծանր վիճակում հիվանդանոցում է
ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Տիգրան Աբրահամյանը գրում է. «Մի քանի օր առաջ էի անդրադարձել այն փաստին, որ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Մայր Աթոռը մնում է այդ կարծիքին․ Մուշեղ եպիսկոպոս Բաբայանը՝ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջի մասին
13:42 24/02/2024

Մայր Աթոռը մնում է այդ կարծիքին․ Մուշեղ եպիսկոպոս Բաբայանը՝ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջի մասին

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}