Օրվա թեմա 08:00 24/04/2016 Հայաստան

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս իրականացվեց Հայոց ցեղասպանությունը

Ի՞նչ է Հայոց ցեղասպանությունը

Օսմանյան կայսրությունում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրագործված հայ բնակչության կոտորածներն անվանում են Հայոց ցեղասպանություն:

Այդ կոտորածներն իրագործվեցին երիտթուրքական կառավարության կողմից Օսմանյան կայսրության տարբեր շրջաններում:

Միջազգային առաջին արձագանքն այս իրադարձություններին 1915թ. մայիսի 24-ի Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի համատեղ հայտարարությունն էր, որտեղ հայ ժողովրդի նկատմամբ կատարված բռնությունները բնորոշվեցին որպես «հանցագործություն մարդկության և քաղաքակրթության դեմ»: Կողմերը կատարված հանցագործության համար պատասխանատու էին համարում թուրքական կառավարությանը:

Ինչո՞ւ իրագործվեց Հայոց ցեղասպանությունը

Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, երիտթուրքական կառավարությունը, ջանալով պահպանել թուլացած Օսմանյան կայսրության մնացորդները, որդեգրեց պանթուրքիզմի քաղաքականությունը, այն է, հսկայածավալ Թուրքական կայսրության ստեղծումը, որը պետք է տարածվեր մինչև Չինաստան, իր մեջ ներառելով Կովկասի, Միջին Ասիայի բոլոր թյուրքալեզու ժողովուրդներին: Ծրագիրը նախատեսում էր բոլոր ազգային փոքրամասնությունների թյուրքացում: Հայ բնակչությունը դիտվում էր որպես գլխավոր խոչընդոտ այս ծրագրի իրականացման ճանապարհին:

Թերևս Հայոց ցեղասպանությունը ծրագրավորված էր դեռ 1911-12 թթ., սակայն երիտթուրքերը որպես հարմար առիթ օգտագործեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը` այն իրագործելու համար:

Որքա՞ն է Հայոց ցեղասպանության զոհերի թիվը

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Օսմանյան կայսրությունում ապրում էին երկու միլիոնից ավել հայեր: Շուրջ մեկուկես միլիոն հայ սպանվեց 1915-1923թթ. ժամանակահատվածում, իսկ մնացածները`  կամ բռնի մահմեդականացվեցին, կամ էլ ապաստանեցին աշխարհի տարբեր երկրներում:

Ցեղասպանության իրագործման մեխանիզմը

Ցեղասպանությունը մարդկանց որևէ խմբի կազմակերպված բնաջնջումն է` նրանց հավաքական գոյությանը վերջ դնելու հիմնանպատակով: Հետևաբար, ցեղասպանության իրագործման համար անհրաժեշտ է կենտրոնացված ծրագրավորում և իրագործման ներքին մեխանիզմներ, ինչն էլ ցեղասպանությունը դարձնում է պետական հանցագործություն, քանի որ միայն պետությունն է օժտված այն բոլոր ռեսուրսներով, որոնք կարելի է օգտագործել այս քաղաքականությունն իրականացնելու համար:

1915թ. ապրիլի 24-ին սկիզբ առած ձերբակալություններով (հիմնականում Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում) և դրան հետևած հարյուրավոր հայ մտավորականների ոչնչացումով, սկսվեց հայ բնակչության բնաջնջման առաջին փուլը: Հետագայում աշխարհասփյուռ հայերը ապրիլի 24-ը սկսեցին նշել որպես Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր:

Հայոց ցեղասպանության իրագործման երկրորդ փուլը` մոտ 60.000 հայ տղամարդկանց զորակոչն էր թուրքական բանակ, որոնք հետագայում զինաթափվեցին ու սպանվեցին իրենց թուրք զինակիցների կողմից:

Ցեղասպանության երրորդ փուլը նշանավորվեց կանանց, երեխաների, ծերերի ջարդով ու տեղահանությամբ դեպի Սիրիական անապատ: Տեղահանության ընթացքում հարյուր հազարավոր մարդիկ սպանվեցին թուրք զինվորների, ոստիկանների, քրդական ու չերքեզական ավազակախմբերի կողմից: Շատերը մահացան սովից ու  համաճարակային հիվանդություններից: Հազարավոր կանայք ու երեխաներ ենթարկվեցին բռնության: Տասնյակ հազարավոր հայեր բռնի մահմեդականացվեցին:

Վերջապես, Հայոց ցեղասպանության վերջին փուլը` մասսայական տեղահանությունների և հայ ազգի դեմ իր իսկ հայրենիքում իրագործած զանգվածային բնաջնջումների  բացարձակ ժխտումն է թուրքական կառավարության կողմից: Չնայած Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման շարունակական գործընթացին` Թուրքիան  ամեն կերպ պայքարում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման դեմ, այդ թվում օգտագործելով պատմության նենգափոխումներ, քարոզչական տարբեր միջոցներ, լոբբինգ և այլն: 

Ցեղասպանություն տերմինը 1944թ. շրջանառության մեջ է դրել հրեական ծագումով լեհ իրավաբան, պրոֆեսոր Ռաֆայել Լեմկինը: Լեմկինի ընտանիքը հրեական Հոլոքոսթի զոհերից էր, եւ այս տերմինով նա ցանկանում էր նկարագրել ու սահմանել սպանությունների ու բռնությունների նացիստական համակարգված քաղաքականությունը, ինչպես նաեւ 1915թ. Օսմանյան կայսրությունում հայերի դեմ իրագործված վայրագությունները:

1948թ. դեկտեմբերի 9-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպությունը ընդունեց «Ցեղասպանության հանցագործության կանխման և դրա համար պատժի մասին» կոնվենցիան, ըստ որի ցեղասպանությունը սահմանվում է որպես միջազգային հանցագործություն և ստորագրող պետությունները պարտավորվում են կանխել, ինչպես նաև պատժել ցեղասպանություն իրականացնողներին:

Նյութը՝ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական կայքից



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:32
Նոր Նորքի քրեական հետախույզները թմրամիջոցների իրացման դեպքեր են բացահայտել
Ոստիկանության Նոր Նորքի բաժնի քրեական հետախուզության բաժանմունքի ծառայողները ծավալուն օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում...
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Արմավիրի Քաղաքային մարզադաշտը վերաբացվել է
Երկարամյա դադարից հետո Արմավիրում կրկին կանցկացվեն ֆուտբոլային ամենաբարձր մակարդակի հանդիպումներ, ընդ որում՝ ինչպես տեղական նշանակության, այնպես...
Աղբյուր` Panorama.am
20:17
Կանանց ԱԱ Հայաստան-Նորվեգիա հանդիպումն անավարտ է մնացել մառախուղի պատճառով
Նոյեմբերի 30-ին կայացել է Կանանց ԱԱ-2023 ընտրական փուլի Հայաստան-Նորվեգիա հանդիպումը: Ինչպես տեղեկացնում է ՀՖՖ մամուլի ծառայությունը, ուժեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
ԱՄՆ դեսպանատունը հրապարակել է պատմական լուսանկար՝ հայ-ամերիկյան հարաբերությունների ուշագրավ դրվագներով
ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատունը պատմական փաստեր է հրապարակել՝ հայ-ամերիկյան հարաբերությունների վերաբերյալ։ «Հայ-ամերիկյան գործընկերության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:55
ՄԻԵԴ-ը հրապարակել է «Դերենիկ Մկրտչյանը և Գայանե Մկրտչյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով վճիռը
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) հրապարակել է «Դերենիկ Մկրտչյանը և Գայանե Մկրտչյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով վճիռը,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:48
ԵՄ-ում կորոնավիրուսի «Օմիկրոն» շտամով վարակվածների մոտ լուրջ բարդություններ չեն գրանցվել
Եվրամիությունում հայտնաբերվել է կորոնավիրուսի «Օմիկրոն» նոր շտամի առնվազն 44 կրող, որոնցից ոչ մեկը լուրջ բարդություններ չի ունեցել,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
Լուկաշենկոն կայցելի Ղրիմ
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն «Ռիա Նովոստի» գործակալությանը տված հարցազրույցում ասել է, որ մտադիր է այցելել Ղրիմ, կա...
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Օդի ջերմաստիճանը հյուսիսային շրջաններում կնվազի 10-12, Արարատյան դաշտում կբարձրանա 8-10 աստիճանով
Մայրաքաղաքում դեկտեմբերի 2-5-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ: Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնի փոխանցմամբ՝ դեկտեմբերի 1-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:17
Երբ գործը հասնում է իրական քայլեր ձեռնարկելու մասին, իշխանությունը հազար պատճառ է հնարում․ Տիգրան Աբրահամյան
ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանը գրում է․ «ԱԺ պաշտպանության և անվտանգության հանձնաժողովի այսօրվա նիստում քննարկվում էր օրինագիծ, որը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
Թբիլիսիի քաղաքային դատարանում ընթանում է Սաակաշվիլիի գործով հերթական դատական նիստը
Թբիլիսիի քաղաքային դատարանում ընթանում է Վրաստանի երրորդ նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիի նոյեմբերի 7-ի գործով հերթական դատական նիստը։ Jnews-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Կենտուկիից լրագրողը ճանաչվել է ԱՄՆ-ի ամենագեղեցիկ աղջիկ
Կենտուկիի լրագրող Էլ Սմիթը ճանաչվել է «Միսս ԱՄՆ-2021» մրցույթի հաղթող և այժմ երկիրը կներկայացնի «Միսս Տիեզերք-2021»...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
Հրդեհ Էջմիածին քաղաքում
Նոյեմբերի 30-ին, ժամը 11։34-ին Արմավիրի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Էջմիածին քաղաքի Հակոբ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Եվրոպան և Ֆրանսիան պետք է աջակցեն հայ ժողովրդին․ Ֆրանսիայի Սենատ
Ֆրանսիան պետք է իրեն արժանվույնս դրսևորի՝ հայերի սրտում ծնված հույսերի հանդեպ, մատնանշում է Ֆրանսիայի Սենատը Twitter-ի իր միկրոբլոգում։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Պոլսի հայոց պատրիարքության կրոնական ժողովի ատենապետ է ընտրվել Զավեն քահանա Պչաքճյանը
Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքության Կրոնական ժողովի ատենապետ Թաթուլ ծայրագույն վարդապետ Անուշանի մահվանից հետո, ատենապետ է ընտրվել քահանա Զավեն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
Առաջին ալիքը վերսկսում է «Поле чудес»-ը նոր ձևաչափով
Ռուսական «Առաջին ալիքը» որոշում է կայացրել փակել «Поле чудес» շոուն և այն վերաթողարկել արդեն նոր ձևաչափով, հայտնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Ի՞նչ կամ ո՞ւմ փողերով է նշվել իրենց պետության անկախության 30-ամյակը․ Աղվան Վարդանյան
Հայաստան դաշինքը տարածել է պատգամավոր Աղվան Վարդանյանի անդրադարձը՝ ՀՀ անկախության 30-ամյակի շրջանակում իրականացված ծախսերի վերաբերյալ։ Նա,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցները Եվրախորհրդի օրակարգում են
Թուրքական պատկան մարմինները արդեն 4 տարի կալանքի տակ գտնվող թուրք հասարակական գործիչ և գործարար Օսման Քավալային շարունակում են կալանքի տակ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:57
Ամերիաբանկը մեկնարկում է «Դարձիˊր փոփոխությունը» ուսանողական մրցույթ. գլխավոր մրցանակը 3 միլիոն ՀՀ դրամ
Ամերիաբանկը, մշտապես կարևորելով երիտասարդների ներուժն ու նորարար գաղափարների ներդրումն ու զարգացումը, Visa-ի հետ հայտարարում է «Դարձիˊր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Թեթև մարդատար մեքենաների համար այլընտրանքային ճանապարհի բացարձակ անանցանելիությունը դարձել է ընտանիքների բաժանման պատճառ․ ՄԻՊ
ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը հայտնում է, որ այսօր փաստահավաք աշխատանքներ են իրականացրել Սյունիքի մարզի Սրաշեն, Ներքին Հանդ և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:44
Պետք է վերականգնվի այն խաթարված հեղինակությունը, որը ձևավորվել է «Հայաստան» հիմնադրամի հանդեպ. Արծվիկ Մինասյան
«Եթե կան այդպիսի անձինք, որոնք փորձել են, կամ մտադիր են եղել, կամ գործադրել են ջանքեր մսխելու «Հայաստան» հիմնադրամի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Լիպարիտ Սիմոնյան. ԲԴԽ-ն դարձավ պատժիչ մահակ
Դատավոր Զարուհի Նախշքարյանին ԲԴԽ կողմից խիստ նկատողություն հայտարարելը փաստաբան Լիպարիտ Սիմոնյանի տպավորությամբ քաղաքական երանգ է պարունակում։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:32
«Ամբերդ» արգելոցը փակ կլինի այցելուների համար
«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը տեղեկացնում է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Կորոնավիրուսի «Օմիկրոն» շտամը հայտնաբերվել է 20 երկրներում
Փորձագետները դեռ չեն որոշել, թե որքանով է վտանգավոր կորոնավիրուսի նոր շտամը, սակայն այն ակտիվորեն տարածվում է։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:08
Առնո Բաբաջանյանի ստեղծագործությունների ջազային մշակումները կներկայացվեն Yerevan Jazz Fest-ի շրջանակում
Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոնը և Ջազի հայկական ասոցիացիան  «YEREVAN JAZZ FEST 2021» միջազգային 7-րդ ջազ փառատոնի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Վաղը Հրազդանի Միկրոշրջանում ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարի վերացման աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ....
Աղբյուր` Panorama.am
16:53
ԵԱԶԲ. Հայաստանը կարող է դառնալ կարևոր տարանցիկ հանգույց Հյուսիս-Հարավ-ին միանալու շնորհիվ
Եվրասիական զարգացման բանկը գնահատել է Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքի ներուժը բացվելիք հնարավորությունների համատեքստում։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Հունվարի 1-ից ջրի սակագինը կթանկանա
ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը սահմանեց «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ի կողմից բաժանորդներին խմելու ջրի մատակարարման և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:40
Երկրի առաջին դեմքերի անվճար բուժօգնությունը նաև ազգային անվտանգության հարց է. Անահիտ Ավանեսյան
«Սա արտառոց միջոցառում չէ, և բազմաթիվ երկրներ արդեն իսկ կիրառում են, տրանսպորտից, հանրային սննդի վայրերից և այլ ծառայություններից օգտվելու...
Աղբյուր` Panorama.am
16:23
Կրիայի թունավոր միս ուտելուց հետո յոթ մարդ մահացել է
Տանզանիայի Պեմբա կղզում թունավոր կրիայի միս ուտելուց հետո յոթ մարդ է մահացել այդ թվում՝ երեք տարեկան մեկ երեխա: Եվս երեքը դեռ հիվանդանոցում են:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:11
Սոչիում Պուտին-էրդողան և Ալիև-Էրդողան հանդիպում էր. Լարիսա Ալավերդյան
«Այս կեղտոտ տեխնոլոգիաները, որոնք գործադրվում են, հստակ բնութագրում են այն կողմին, որն ավելի շատ դաժան է, քան խիզախ, ավելի շուտ անօգնական...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Սահմանագծումն ու սահմանազատումը չպետք է լինեն՝ ի հեճուկս Արցախի կարգավիճակի խնդրին. ՀՅԴ
12:49 29/11/2021

Սահմանագծումն ու սահմանազատումը չպետք է լինեն՝ ի հեճուկս Արցախի կարգավիճակի խնդրին. ՀՅԴ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}