Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:35
Դուդուկահար Գևորգ Դաբաղյանի և գերմանացի շրթհարմոնահար Սորեն Բիրքենի համատեղ համերգը՝ Երևանում
Երաժիշտների կատարմամբ կհնչեն հայ և արտասահմանյան հեղինակների ստեղծագործություններ:
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Մյանմայի հնագույն մայրաքաղաքը հնարավոր է դառնա ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ
Հնագույն քաղաքի տարածքում գտնվում է ավելի քան 2000 բուդդայական տաճար և այլ շինություններ:
Աղբյուր` Panorama.am
20:20
Անտոնիո Կոնտեն կորցրել է քունը
Արիստոկրատները Պրեմիեր լիգայում չեն կարողանում իրենց լավ դրսևորել և արդեն 3 խաղ շարունակ նրանց չի հաջողվում հաղթել:
Աղբյուր` Panorama.am
20:13
ԼՂՀ ԱԳՆ ղեկավարի աշխատանքային այցով Բելգիայում է
Այցի շրջանակներում Կարեն Միրզոյանն այսօր Բրյուսելում Հայ դատի գրասենյակում հանդիպել է ՀՅԴ Եվրոպայի Հայ դատի հանձնախմբի ղեկավար Կասպար Կարամպետյանի և կառույցի անդամների հետ։
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Սոս Սարգսյանի հիշատակի օրն է
«Կյանքում ոչինչ անհետ ու անհետևանք չի անցնում»:
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Անդրե Աղասի. «Եթե անգամ ընտանիքով անմարդաբնակ կղզում լինեք, WADA-ն Ձեզ կգտնի»
«Եթե մարզիկը փորձում է խաբել, ճշմարտությունն անպայման ջրի երես դուրս կգա»,- ասել է Անդրե Աղասին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Ասիայից նոր փոփ-հիթը՝ Gangnam Style-ի մրցակից
Մեկ օրում դիտել է ավելի քան 31 միլիոն մարդ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
«Ղարաբաղ-Ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի նիստ՝ Ֆրանսուա Ռոշբլուանի մասնակցությամբ
Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ, «Ղարաբաղ-Ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի ղեկավար Աշոտ Ղուլյանն այսօր  ընդունել է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
Սեպտեմբերի 27-ից կմեկնարկի «Էրեբունի-Երևան 2798» սոցիալական բաղադրիչ-ծրագիրը
Երևանի ծննդյան տարեթվին համապատասխան, թվով 2798 ընտանիքի քաղաքապետարանի կողմից կտրամադրվի համապատասխան աջակցություն:
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Մրցավարի համբերության բաժակը լցվեց
Դրվագներից մեկում մրցավարը կարմիր քարտ է ցույց տվեց ֆուտբոլիստին, որից հետո վերջինս բռունցքներով հարձակվել է մրցավարի վրա և հարվածել նրա դեմքին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:25
Այսօր փորձում ենք դուրս գալ տարեցների շուրջօրյա մեծ հաստատությունների համակարգից. Ա.Ասատրյան
«Վերջին տարիներին կարևորում ենք ոչ միայն դրամական վճարներով սոցիալական աջակցությունը, այլև՝ սոցիալական վերականգնողական ծառայությունների, ցերեկային կենտրոնների, փոքր տների մոդելների կիրառումը»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Խոշոր խանութները՝ կապիտալի արտահոսքի պատճառ
ՀՀ Ազգային ժողովում  «Տեղական տուրքերի և վճարների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
Պարտությունից հետո Էլ-Շաարավին ավտովթարի է ենթարկվել
Իտալիայի առաջնության հերթական տուրում «Տորինոյից» 1:3 հաշվով կրած պարտությունից հետո տուն վերադառնալու ճանապարհին ավտովթարի է ենթարկվել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Twitter-ի նոր գնորդներ կան
Salesforce ծրագրային ապահովման մշակման ընկերությունը և Twitter-ի գնման այլ թեկնածուներ պատրաստ են ավելի քան 16 միլիարդ դոլար տալ գործարքի համար:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Լոթար Մաթեուս. «Պատրաստ ենք Մեսսիին Գերմանիայի քաղաքացիություն տալ»
«Եթե չլիներ Մեսսին, Քրիշտիանուն կլիներ բացառապես լավագույնը: Հիանալի է, որ մենք հնարավորություն ունենք հետևելու այս երկու ֆուտբոլիստների խաղին»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Արոնյանը ոչ ոքի խաղաց Գելֆանդի հետ
Արոնյանը չի կարողացել ստանալ սկզբնախաղային առավելության և խաղի 36-րդ քայլին կողմերը խաղաղ դաշն են կնքել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Նոր մոտեցումների մեկնարկ է. Ա. Հովհաննիսյանը՝ կառավարության կառուցվածքի փոփոխության մասին
«Խորանել, հասնել չգիտեմ մինչև ուր, չեմ կարծում, որ այդքան էլ այս հարցի հետ առնչություն ունի»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
«Ուրարտուն» վստահ հաղթանակ տոնեց ստուգողական առաջին խաղում
Հայկական թիմի կազմում ամենաարդյունավետը Արիզոնա Ռեյդն էր, ով վաստակել է 25 միավոր: 19 միավորով նրան հաջորդել է Արթուր Խաչատուրյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Ճիշտ կլինի սկզբից Կառավարության ծրագիրը հաստատել, հետո ՝ կառուցվածքը. Հրանտ Բագրատյան
ՀՀ Ազգային ժողովի արտահերթ նիստում «Հայաստանի Հանրապետության կառուցվածքի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու օրինագծի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Փոքրիկ արքայազն Ջորջը հրաժարվել է սեղմել Կանադայի վարչապետի ձեռքը
Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ընտանիքն այցելել է Կանադա։ Արքայազն Ուիլիամն ու նրա կինը՝ Քեթրինը երեխաների՝ Ջորջի և Շարլոտայի հետ վայրէջք են կատարել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Ի՞նչ պատժի է արժանացել ՊՍԺ-ի ֆուտբոլիստը` ոստիկանների վրա հարձակվելու համար
Օրյեն պնդում էր, որ իրավապահ մարմիններն իրեն ծեծի են ենթարկել: Վերջիններս էլ փաստում են, որ ֆուտբոլիստը վիրավորել է իրենց և ագրեսիվ վարք է դրսևորել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
Կոմիտասի ծննդյան օրն է
«Կոմիտասը մեր ժողովրդի հպարտությունն է, նրա գործը՝ մեր ազգային անսպառ հարստությունը»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Մարին Լե Պենը խոստացել է Ղրիմը ճանաչել ռուսական տարածք
Ֆրանսիայի ընդդիմադիր «Ազգային ճակատ» կուսակցության առաջնորդ Մարին Լե Պենը հայտարարել է, որ նախագահական ընտրություններում հաղթելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:56
Քլինթոնին ԱՄՆ ընտրություններում աջակցում է աֆրոամերիկացիների 75 տոկոսը
ԱՄՆ նախագահի դեմոկրատ թեկնածու Հիլարի Քլինթոնը էթնիկ փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների շրջանում ձայների ճնշող առավելություն ունի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Մարիո Բալոտելիի մարզաշապիկը նվիրել են Հռոմի Պապին
Մարիոն 2013 թ. հանդիպել է Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսի հետ, երբ վերջինս ընդունել էր Իտալիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականին:
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Գառնեցիները ոստիկանությանը խնդրել են իրենց գյուղում արագաչափ տեղադրել
Եվ ոչ միայն գառնեցիները, նաև՝ երևանցիները, դալարիկցիները ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
ԱԺ-ն առաջին ընթերցմամբ ընդունեց մինչև 200 եվրոյի չափով բեռների ներմուծումը մաքսավճարից ազատելու մասին օրենքի նախագիծը
ՀՀ Ազգային ժողովն այսօր առաջին ընթերցմամբ ընդունեց «Մաքսային կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն և լրացումներ կատարելու...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ձևեք ձեր կառավարությունը ում վրա ոնց ուզում եք. Նաիրա Զոհրաբյան
16:23 26/09/2016

Ձևեք ձեր կառավարությունը ում վրա ոնց ուզում եք. Նաիրա Զոհրաբյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}