Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

14:00
Հանրապետությունից արտահանվել է 5788 տոննա թարմ պտուղ-բանջարեղեն
Փետրվարի 8-ի դրությամբ Հայաստանի Հանրապետությունից ընդհանուր առմամբ արտահանվել է 5788 տոննա թարմ պտուղ-բանջարեղեն` նախորդ տարվա նույն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:42
Կարեն Գրիգորյանի և Հովհաննես Գաբուզյանի ելույթները Իրանում
Երկուսն էլ 9 հնարավորից վաստակեցին 7 միավոր և կիսեցին 3-10-րդ հորիզոնականները:
Աղբյուր` Panorama.am
13:31
The Telegraph. Բրիտանական զորքերը Հորդանանում պատրաստվում են Ռուսաստան-ՆԱՏՕ հնարավոր կոնֆլիկտին
Հորդանան արդեն ուղարկվել է 300 միավոր ռազմական տեխնիկա: 2001թ-ից ի վեր սա կլինի բրիտանական զորքերի կողմից իրականացվող ամենալայնամասշտաբ զորավարժությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
13:26
Նոբելյան դափնեկիրները կհյուրընկալվեն Հայաստանում
Սա աննախադեպ հնարավորություն է
Աղբյուր` Panorama.am
13:20
«Սանիտեկ». Տեղումների դադարից հետո 48 ժամվա ընթացքում ամբողջապես մաքրված կլինեն գլխավոր ճանապարհները
Դժվարանցանելի ճանապարհահատվածներ նկատելիս տեղեկացնել այդ մասին ընկերության թեժ գծի աշխատակիցներին՝ զանգահարելով 8090 հեռախոսահամարով:
Աղբյուր` Panorama.am
13:13
The Guardian. Գինիներ գինու բնօրրանից. Հայաստան և Վրաստան
Հոդվածագիրը նկատում է, որ ավանդական գինեգործության տեխնոլգիաների հետ միասին հայ գործարարը իր գինին հնացնելու համար օգտագործում է նաև կարաս (կճուճներ):
Աղբյուր` Panorama.am
13:00
ԱԱԾ-ն երկակի ստանդարտներ է կիրառում Վահան Շիրխանյանի նկատմամբ. Փաստաբան
Շիրխանյանը տրոմբի խնդիր ունի ոտքի երակներում
Աղբյուր` Panorama.am
12:54
Հրաձգության հավաքականն սկսում է հավաքը Երևանում
«Մեր այս հավաքի հիմնական և առաջնային նպատակը Եվրոպայի վարկանշային առաջնությանը լավ նախապատրաստվելն է»:
Աղբյուր` Panorama.am
12:44
Այսօրվա պայմաններում պետք է ստեղծել էլեկտրոնային բառարաններ. Մանուկյան
Կարևոր է ոչ միայն անվտանգ համացանց ունենալու խնդրի վրա ուշադրության դարձնել, այլ նաև էլեկտրոնային հայատառ բառարանների ստեղծման:
Աղբյուր` Panorama.am
12:37
Արման Խաչատրյան. Հայաստանը ռուսական մեծ շուկային կարող է առաջարկել սննդարդյունաբերության ընդգրկուն տեսականի
Մոսկվայում մեկնարկուկ է «Պրոդ Էքսպո-2016» միջազգային ցուցահանդեսը:
Աղբյուր` Panorama.am
12:25
Վրաստանը փորձելու է հավասարակշռել հարաբերությունները հարևանների, Արևմուտքի ու Ռուսաստանի հետ. վրացագետ
Ըստ վրացագետի՝ Հայաստանը պետք է ուշի ուշով հետևի վրաց-ամերիկայն և վրաց ռուսական զարգացումներին և տարբեր մակարդակներում:
Աղբյուր` Panorama.am
12:20
Ջևան Չելոյանցն առնչություն չի ունեցել «Ուլիս» ակումբի հետ
Ջևան Չելոյանցը «Բանանց» ակումբի հովանավորն է ու իր ներդրումները և կառավարման փորձը կիրառում է հենց այդ ակումբում:
Աղբյուր` Panorama.am
12:12
Պետդումայում առաջարկել են չեղարկել Թուրքիայի հետ 1921թ Մոսկվայի պայմանագիրը
Անկարան պետք է հասկանա, թե ինչ գին կարժենա իր համար հակամարտության լարումը:
Աղբյուր` Panorama.am
12:10
Հայաստանում գործող «Մելլաթ» ու Իրանի «Սադերաթ» բանկերը 5 մլն. եվրո արժողությամբ պայմանագիր են կնքել
«Նախորդ տարի Իրանից Հայաստան արտահանումը կազմել է 120 մլն. դոլար, ակնկալում ենք, որ տնտեսական հարաբերություններն առաջիկայում կաշխուժանան»:
Աղբյուր` Panorama.am
12:06
Վահան Տերյանն անընդհատ մեզ հետ է. Առուշան Հակոբյան
«Պետք չէ գովել Տերյանին, ուղղակի պետք է կարդալ»:
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
Վրաստանում ավելի հայամետ քաղաքականություն կտեսնենք. Էրոյանց
«Որքան հնարավորություն ստեղծվի ռուս-վրացական հարաբերությունների բարելավման համար, այնքան նաև հայկական գործոնի ազդեցությունը կմեծանա»,-հավելեց Ալիկ Էրոյանցը:
Աղբյուր` Panorama.am
11:50
Մի քանի փաթիլ ձյուն, ու Երևանում երթևեկությունն էլի կաթվածահար վիճակում է
Այս համատեքստում ուշագրավ է, որ քաղաքապետարանը տնտեսվարողներին ու ոչ թե քաղաքի մաքրության համար պատասխանատու ընկերությանն ուղղված հորդորով է հանդես գալիս:
Աղբյուր` Panorama.am
11:33
Արտարժույթների փոխարժեք՝ ՀՀ բանկերում
Ներկայացնում ենք փետրվարի 8-ին ՀՀ բանկերի կողմից գնվող և վաճառվող արտարժույթների փոխարժեքները: ՀՀ բանկերի կողմից սահմանված փոխարժեքների...
Աղբյուր` Panorama.am
11:25
Ս. Կարայան. Ավելի քան 30 հայաստանցիներ կարող են ընդգրկվել ԵԱՏՄ Հանձնաժողովի աշխատակազմում
Հավասար ներկայացվածության սկզբունքը ապահովվել էր միայն ԵԱՏՀ կոլեգիայի կազմում, որտեղ 2015 թվականից նշանակվել էին Հայաստանի Հանրապետության երեք քաղաքացիներ:
Աղբյուր` Panorama.am
11:04
Burberry-ն կրճատում է ցուցադրությունների թիվը
Ըստ այդ, նոր հավաքածուների ցոցադրությունը կկայանա տարին երկու անգամ՝ սեպտեմբերին ու փետրվարին:
Աղբյուր` Panorama.am
10:45
Ընտանի կենդանիներ պահելու թույլտվություն չունեցողներին փաստորեն տուգանք է սպառնում
«Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի 113-րդ հոդվածով նախատեսված է տուգանքի նշանակում 5000-10000 դրամի չափով:
Աղբյուր` Panorama.am
10:30
Բեմում կարծես դառնում եմ մի ամբողջ ազգի հավաքական կերպար. Նարե Արղամանյան
Տարեկան 50-60 համերգ աշխարհի լավագույն բեմերում, «Բյոզենդորֆեր» դաշնամուրային բրենդի գովազդային դեմքը, ... Ավստրիաբնակ դաշնակահարուհին պատմում է ծրագրերի, զգացողությունների մասին:
Աղբյուր` Panorama.am
10:13
Ճաքած ապակիով մարդատար ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել Մոսկվայում
Airbus A330 ինքնաթիռում եղել է 240 ուղևոր, անձնակազմի 10 անդամ:
Աղբյուր` Panorama.am
10:06
Հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է շուրջ 1500 կրակոց. ԼՂՀ ՊՆ
ՊԲ առաջապահ զորամասերը պատասխան գործողությունների դիմում են միայն խիստ անհրաժեշտության դեպքում:
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
Ֆիլմի նկարահանումները վախեցրել են լոնդոնցիներին
Բեմադրված պայթյունը տեղի է ունեցել Լոնդոնի կենտրոնում՝ կամուրջի վրա, որը փակ է եկել պատահական անցորդների համար:
Աղբյուր` Panorama.am
09:53
Իրանը պատրաստ է հինգ անգամ մեծացնել Հայաստան արտահանվող գազի ծավալները
Կանխատեսվում է, որ առաջիկա երկու տարվա ընթացքում ավարտին կհասցվի Հայաստան-Իրան 400 կՎ լարման երրորդ էլեկտրահաղորդման գծի կառուցումը
Աղբյուր` Panorama.am
09:46
Հայաստանը դատապարտում է Հյուսիսային Կորեայի կողմից բալիստիկ հրթիռի արձակումը. ՀՀ ԱԳՆ
ԿԺԴՀ-ի արարքը բուռն քննադատության է արժանացել միջազգային հանրության կողմից
Աղբյուր` Panorama.am
09:35
Հայաստանից մեկնողների թիվն ավելացել է
Թռիչքների ու վայրէջքների ընդհանուր թիվն օդանավակայանում հունվարին կազմել է 680` 2015թ-ի 727-ի դիմաց:
Աղբյուր` Panorama.am
09:24
Սկսվում է Մեծ պահքը
Պահքի շրջանում օգտագործում են բացառապես բուսական ծագում ունեցող սննդամթերք: Պահքի ընթացքում հրաժարվում են ոչ միայն որոշակի կերակուրներից, այլև մոլի սովորություններից, ստախոսությունից և այլ մեղքերից:
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}