Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

21:58
Արցախում ամփոփվել է հանրաքվեին մասնակցության ցուցանիշը
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում այսօր առավոտյան մեկնարկած Սահմանադրական հանրաքվեն ավարտվել է.  ժամը 20:00-ին ընտրատեղամասերի դռները...
Աղբյուր` Panorama.am
21:52
Է. Նալբանդյանն ու Ֆ. ‪‎Մոգերինին անդրադարձել են ՀՀ Նախագահի` Բրյուսել կատարելիք այցի նախապատրաստական աշխատանքներին
Նրանք քննարկել են ՀՀ-ԵՄ միջև իրավական նոր փաստաթղթի շուրջ բանակցությունների ընթացքը՝ երկուստեք հույս հայտնելով, որ մոտ ապագայում հնարավոր կլինի եզրափակել բանակցությունները։
Աղբյուր` Panorama.am
20:39
Վրաց պատրիարքը վերադարձել է հայրենիք
Նա Գերմանիայում էր, որտեղ վիրահատվել էր:
Աղբյուր` Panorama.am
20:35
Հայաստանի բոլոր ավտոճանապարհները բաց են
Ժամը 20:00-ի դրությամբ, միջպետական և հանրապետական նշանակության բոլոր ճանապարհներին առանց տեղումների եղանակ է:
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Գիտնականներն ուզում են կրկնել Նանսենի նավարկությունը Հյուսիսային բևեռի շուրջ
Յուրահատկությունն այն է, որ նավն ինքնուրույն պետք է լողա սառույցների հետ, անձնակազմը չպետք է ուղղորդի:
Աղբյուր` Panorama.am
20:26
Ութ տարվա ազատազրկման է դատապարտվել՝ Փարիզի թանգարանից հայտնի նկարիչների կտավների գողության համար
Պաբլո Պիկասո, Անրի Մատիս, Ժորժ Բրակ, Ամադեո Մոդիլիանի, Ֆերնան Լեժե
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Սերգեյ Մովսեսյանը հաջող է հանդես գալիս Բունդեսլիգայում
Նրա ակումբն իր երկու մրցախաղերը նույնպես ավարտել է հաղթանակով և շարունակում է միանձնյա գլխավորել մրցաշարային աղյուսակը:
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
ՄԱԿ-ը հայտարարել է Հարավային Սուդանում սովի մասին
ՄԱԿ-ը վերջին վեց տարվա ընթացքում առաջին անգամ է հայտարարել զանգվածային սովի մասին:
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Սիրիական բանակը կոչ է արել Հալեպի բնակիչներին վերադառնալ իրենց տները
Շրջաններում բանակի ստորաբաժանումները համագործակցում են համապատասխան մարմինների հետ՝ ապահովելու անհրաժեշտ պայմանները, որպեսզի մարդիկ վերադառնան իրենց բնակավայրերը»:
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
Բուենոս Այրեսի Ազգային թատրոնի գլխավոր տնօրեն է նշանակվել Ալեխանդրո Տանտանյանը
Նա մասնակցել է ավելի քան 60 միջազգային տարբեր փառատոների` արժանանալով բազմաթիվ մրցանակների։
Աղբյուր` Panorama.am
20:09
Օքսֆորդի համալսարանը առաջին անգամ կարող է արտասահմանյան մասնաճյուղ բացել
Օքսֆորդի համալսարանն իր 700-ամյա պատմության ընթացքում առաջին անգամ կարող է մասնաճյուղ բացել Մեծ Բրիտանիայի սահմաններից դուրս: Telegraph-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Սաուդյան Արաբիայում երկրի պատմության մեջ առաջին անգամ անցկացվել է Comic Con
Կրոնական գործիչները փառառոնն անվանել են «սատանայի պաշտամունք»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:57
Արցախի նախագահը կարևորել է արտերկրից ժամանած պատվիրակությունների դիտորդական առաքելության նշանակությունը
... ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման, տարբեր երկրներում Արցախի մասին ճշմարտացի տեղեկությունների ներկայացման և երկկողմ հարաբերությունների զարգացման տեսանկյուններից:
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
ՊԵԿ. Բեռնատարի թաքստոցներից հայտնաբերվել է շուրջ 350 շիշ չհայտարարագրված օղի
Ռուսաստանից Հայաստան տեղափոխվող «Ռոզա-Անի» ՍՊԸ-ին պատկանող բեռի զննման ժամանակ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Գնդակոծել են Լիբիայի վարչապետի ավտոշարասյունը
Բոլոր մեքենաները զրահապատ են եղել ու ոչ ոք չի տուժել:
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Չեխ դիտորդը տպավորված է Լեռնային Ղարաբաղով
Չեխ գրող-ակտիվիստ Յանա Հրադիլկովան, ով դիտորդական առաքելություն է իրականացնում արցախյան սահմանադրական հանրաքվեի շրջանակներում, հիանալի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:39
Հայտնաբերվել է խոշոր չափերի հասնող թմրամիջոց և «Մակարով» ատրճանակ
Առգրավվածն ուղարկվել է փորձաքննության:Կատարվում է քննություն:
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
Դիտորդները դրական են գնահատում ԼՂՀ-ում ընթացող հանրաքվեի ընթացքը
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում մեկնարկած Սահմանադրական հանրաքվեի ընթացքին հետևող դիտորդները այս պահի դրությամբ դրական են գնահատում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:35
Հայ հեծանվորդները պատրաստվում են կարևոր ստուգատեսերի
Հայ հեծանվորդները Երևանում նախապատրաստվում են մրցաշրջանի գլխավոր մեկնարկներին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Վարդան Օսկանյանի որդուն մեղադրանք է առաջադրվել
Քննիչի որոշմամբ նրանց նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Անտառապետին մեղադրանք է առաջադրվել
Պետության օրինական շահերին էական վնաս պատճառելու համար
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Անցած երեք ամիսների ընթացքում մարվել է գյուղացիների հանդեպ «Աշտարակ կաթ»-ի պարտքերի շուրջ 65 տոկոսը
​«Այժմ Հայաստանում ներդրումներ իրականցնելու համար բարենպաստ պայմաններ են»,- ասել է ամերիկահայ գործարար Արա Ասատրյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Երիտասարդ ձյուդոյիստները որոշեցին հաղթողներին
Մասնակցել են 14 մարզադպրոցների և մարզական ակումբների 83 մարզիկներ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
Առանց Արցախի մասնակցության հիմնահարցի կարգավորումը հնարավոր չէ. Է.Նալբանդյան
«Դա շատ լավ հասկանում են ու դրա մասին խոսում են միջնորդները։ Ադրբեջանական կողմը պարզապես ձևացնում է, թե իբր չի հասկանում՝ ջայլամի քաղաքականություն իրականացնելով»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Բաց դռների շրջանակում փետրվարի 23-­ից մարտի 25-­ը մարզերում անվճար բժշկական հետազոտություններ կանցկացվեն
Յուրաքանչյուր մարզում կազմակերպության ստորաբաժանումները կկատարեն նախնական գրանցումներ:
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
«Ֆիրդուսի գավաթի» խաղարկությունում առաջատարները երկուսն են
Հրայր Սիմոնյանն իր ակտիվում գրանցել է 7.5 միավոր, իսկ Հովհաննես Գաբուզյանը՝ 7:
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
2017թ. հունվարին Հայաստանում տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է 6.5%-ով
Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ 2017 թվականի հունվարին Հայաստանի տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը (ՏԱՑ)...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Հանդիպել են նախարարը, ՔԿ պետն ու փաստաբաների պալատի նախագահը
Նրանք հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ:
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Աբովյանում դանակահարության հետևանքով 4 մարդ տեղափոխվել է բժշկական կենտրոն
ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչության Աբովյանի քննչական բաժնում քննություն է տարվում՝ պարզելու Աբովյան քաղաքում գործող...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Ընտրություններ Արցախում. Ժամը 17.00-ի դրությամբ հանրաքվեին մասնակցել է 65439 քաղաքացի
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում այսօր առավոտյան մեկնարկած Սահմանադրական հանրաքվեին ժամը 17.00-ի դրությամբ մասնակցել է 65.439 մարդ կամ...
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}