Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:45
Մալխաս Ամոյանը՝ ըմբշամարտի Եվրոպայի պատանեկան առաջնության չեմպիոն
Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմում շարունակվում է ըմբշամարտի Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունը: Հուլիսի 23-ին մրցագորգ էին դուրս եկել հունահռոմեական...
Աղբյուր` Panorama.am
21:43
Նիկոլ Փաշինյանը՝ Վիտալի Բալասանյանի հայտարարության մասին
«Ելույթս ուզում եմ սկսել գոնե ինձ համար այն կարևոր արժեքից, որ մենք իրար հետ ստեղծել ենք այն պահին, երբ թվում է, թե  նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:33
Հաշմանդամություն ունեցող ընտանիքները մրցեցին 6 մրցաձևում
 «Լավագույն մարզական ընտանիք» մրցույթին մասնակցում էին նաև հաշմանդամություն ունեցող ընտանիքները, որոնց թիվն այս տարի 22-ն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
ՊՊԾ գնդի տարածքում զինված խմբի անդամը օդ կրակեց
Արցախի հերոս, Արցախի ԱԺ պատգամավոր Վիտալի Բալասանյանը զայրացավ, դիմեց լրագրողներին, որ հատկացված տարածքից այն կողմ չանցնեն:
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Օդի ջերմաստիճանը կնվազի
3-4 աստիճանով
Աղբյուր` Panorama.am
19:59
Սերժ Սարգսյանը հրահանգել է իրավապահներին` ուժ չկիրառել. Բալասանյան
«Ես տղաներին ասել եմ՝ նրանք, ովքեր զենք կօգտագործեն, կրելու են համապատասխան պատիժը»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Հուլիսի 25-ի հոսանքազրկումների մասին
Կհոսանքազրկվեն Երևանի մի քանի փողոցներ, Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Շիրակի մի քանի համայնքներ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:43
Վեր ես դնում զենքդ այստեղ, գնում ենք. Զինված խմբի անդամի հայր
«Ես խնդրում եմ որպես ծնող: Լավ մտածի, թե ինչ ես անում»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
Վիտալի Բալասանյան. «Սասնա ծռերի» անդամները պետք է զենքերը վայր դնեն
«Դա մեր բոլորի պահանջն է, մեր ժողովրդի պահանջն է, դա իշխանությունների պահանջը չի»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Բասկետբոլի մինչև 16 տարեկանների թիմը կպայքարի 7-րդ տեղի համար
Բասկետբոլի Հայաստանի մինչև 16 տարեկանների ազգային թիմը Եվրոպայի առաջնության C դիվիզիոնի հերթական խաղում մրցել է Մալթայի ընտրանու հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:33
Օլանդն ու Մերկելը քննարկել են հարձակումները Ֆրանսիայում և Գերմանիայում
Համակարծիք են, որ անհրաժեշտ է ավելի սերտ համագործակցել նրանց դեմ պայքարում, ովքեր ուզում են բաժանել մարդկանց և ահաբեկչություն սերմանել ազգերի միջև:
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Մադեյրայի օդանավակայանն անվանափոխվել է Ռոնալդուի անունով
Պորտուգալիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի և Մադրիդի «Ռեալի» հարձակվող Քրիշտիանու Ռոնալդուի անունով կկոչվի Մադեյրայի օդանավակայանը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Պարգևատրվել են բազմազգ զորավարժությանը մասնակցած բուժծառայողները
Հուլիսի 23-ին ՀՀ ՊՆ վարչական համալիրում պարգևատրվել են մարտի 29-ից ապրիլի 22-ը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում անցկացված...
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Բալասանյան. Հողերը հանձնելու մասին Սերժ Սարգսյանը որևէ քննարկում չի արել
«Ես անձամբ հարց եմ տվել՝ պարոն նախագահ, կա՞ որևէ ուժ, պետություն, մարդ, որը Ձեզ վրա ճնշում է գործադրում կամ պարտադրում, ինքը ասել է՝ ոչ ու չի լինելու»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:12
Նավթի համաշխարհային գները նվազում են
Լոնդոնի և Նյու Յորքի բորսաներում ավարտված էլեկտրոնային առևտրի արդյունքներով նավթի համաշխարհային գները նվազում են: Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Հարուցվել է քրեական գործ՝ ոստիկանների կողմից գործադրված բռնությունների և պաշտոնեական դիրքի չարաշահման փաստերով. ՀՔԾ
Ոստիկանները խոչընդոտել են նաև լրագրողների մասնագիտական օրինական գործունեությանը և փաստաբանների լիազորությունների իրականացմանը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Թե ինչպես մուրաբան դարձավ գոլի պատճառ
Ամերիկյան «Մինյեսոտա Յունայթեդ» թիմի դարպասապահ Սեմի Նջոկը դարձել է զավեշտալի գոլի հեղինակ` գնդակը խաղի մեջ մտցնելու փոխարեն սեփական դարպասն ուղարկելով:
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
Վիտալի Բալասանյան. Ժիրայր Սեֆիլյանն ու զինված խմբի անդամների մի մասը չեն պահանջում Ս.Սարգսյանի հրաժարականը
«Ես պաշտոնապես կարող եմ ասել, որ կես ժամ առաջ Ժիրայր Սեֆիլյանն ասաց՝ ես հրաժարվում եմ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականի պահանջից»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Լուսանկարիչը ճամփորդել է երեք տարի՝ արևի ճառագայթները որսալու համար
Նրա տեսքը,  հնարավորություն է տալիս ժպտալ միլիոնավոր մարդկանց, այն ջերմացնում է, ոգեշնչում է: Եւ ահա ֆրանսիացի լուսանկարիչ Beboy-ն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Հրապարակվել են «Գահերի խաղը» սերիալի զավեշտալի կադրերը
«Գահերի խաղը» (Game of Thrones) հայտնի սերիալի հեղինակները հրապարակել են 6-րդ սեզոնի նիկարահանման հրապարակում տեղի ունեցած զավեշտալի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
ՈՒԵՖԱ-ն հրապարակել է Միշել Պլատինիին փոխարինող թեկնածուների անունները
ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքը հայտնել է այն 3 թեկնածուների անունները, ովքեր հավակնում են զբաղեցնել ՈՒԵՖԱ-ի նախագահի պաշտոնը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Ի՞նչ է ասել Մոուրինյոն Ուեյն Ռունիին
30-ամյա անգլիացին նշել է, որ առանձնազրույց է ունեցել պորտուգալացի մասնագետի հետ և Մոուրինյոն իրեն բացատրել է, թե հաջորդ մրցաշրջանում խաղային ինչ դիրքում է տեսնում նրան:
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
«Սասնա ծռեր»-ը հերքեցին հանձնվելու մասին լուրը
«Ես հորդորում եմ վերջ տալ անձնական և կուսակցական նպատակներով պրոցեսը օգտագործելու փորձերին»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
Թուրքիայում ձերբակալվել է Գյուլենի զարմիկը
Տեղեկատվություն, թե ինչում է մեղադրվում Գյուլենի ազգականը, և այլ մանրամասներ դեռևս հայտնի չեն:
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Քաբուլում զոհերի թիվն աճում է
60 զոհ, 207 վիրավոր:
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Սավչենկոն հավակնում է դառնալ Ուկրաինայի բռնակալ նախագահը
Բռնատիրությունը կարող է դիտարկվել որպես անցումային փուլ
Աղբյուր` Panorama.am
17:39
Սամուել Սևյանը միանձնյա գլխավորում է աղյուսակը
5-րդ տուրից հետո մրցաշարն առաջին անգամ ունեցավ միանձնյա առաջատար. աղյուսակը գլխավորում է Սամուել Սևյանը, ով իր ակտիվում գրանցել է 3,5 միավոր:
Աղբյուր` Panorama.am
17:28
Հոբելյանական համերգ՝ նվիրված Հարություն Թոփիկյանի տարեդարձին
Ելույթ է ունենալու Երևանի պետական կամերային երգչախումբը:
Աղբյուր` Panorama.am
17:20
«Մանչեսթեր Յունայթեդը» ներկայացրել է նոր մրցաշրջանի մարզահագուստը
Առաջին անգամ թիմը նոր մարզահագուստով խաղադաշտ դուրս կգա Պեկինում, որտեղ հուլիսի 25-ին ընկերական հանդիպում կանցկացնի «Մանչեսթեր Սիթիի» հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Երևանում կեսարյան հատումով զույգ երեխա ունեցած ծննդկան է մահացել
Երևանի «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնում այս գիշեր 44-ամյա ծննդկան է մահացել, որն այնտեղ էր տեղափոխվել...
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}