Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

16:00
Հարցում. ԵԱՏՄ վարկանիշը բավականին մեծ անկում է ապրել
Եվրամիության ցուցանիշը բավականին աճ է գրանցել:
Աղբյուր` Panorama.am
15:59
Վարչապետը պաշտոնական այցով կմեկնի Թուրքմենստան
Վարչապետ Կարեն Կարապետյանի գլխավորած կառավարական պատվիրակությունը մարտի 27-ին երկօրյա պաշտոնական այցով կմեկնի Թուրքմենստան: Կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
15:56
Մառա Բաղդասարյանը հայտարարել է, որ լրագրողներն իրենից կերտել են «տականքի» կերպար
«Սկանդալային ավտոաարշավորդուհի Մառա Բաղդասարյանը մամուլի ասուլիսը սկսել է բացատրելով թե ինչու է ԶԼՄ-ների աշխատակիցներին անվանել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:48
Հրդեհ երևանյան դպրոցում, տարհանվել է 330 անձ
Այրվել է ներառական դասասենյակի մանրահատակը:
Աղբյուր` Panorama.am
15:43
Րաֆֆի Հովհաննիսյանը մեղադրում է Ժոզեֆ Դոլին Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու համար
«Միջամտությունն ինքնին, ինչպես նաև Ձեր հաղորդագրության բովանդակությունը, ամոթալի են Եվրոպայի ու ԵԺԿ-ի համար»:
Աղբյուր` Panorama.am
15:35
Արթուր Դավթյանը անցել է մարմնամարզության աշխարհի գավաթի եզրափակիչ
Այսօր և վաղը Դոհայում ընթանում է մարմնամարզության աշխարհի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ փուլը: ՀԱՕԿ-ը հայտնում է, որ երեկ Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:32
«Ելք» դաշինքի լուծումները՝ գիտության և արդյունաբերության կապակցված աշխատանքի համար
Արդյունաբերությունը և գիտությունը պետք է սերտորեն կապված լինեն, ինչը կբերի երկու ոլորտների զարգացմանը: Այս մասին այսօր «Այլընտրանք»...
Աղբյուր` Panorama.am
15:27
ՌԴ-ն արգելել է պանրի որոշ տեսակների ներմուծումը Բելառուսից
Պետական լաբորատո մոնիթորինգի արդյունքներով հայտնաբերվել են Բելառուսից մատակարարվող պանրի տեսակներ, որոնք չեն համապատսխանում Մաքսային միության տեխնիկական կանոնակարգերին:
Աղբյուր` Panorama.am
15:23
Տաթև Աբրահամյանը և Վարուժան Հակոբյանը ԱՄՆ-ի շախմատի առաջնությունում
Ամսվա վերջին՝ մարտի 29-ին, մեկնարկում են ԱՄՆ-ի տղամարդկանց և կանանց առաջնությունները, որին մասնակցում են նաև մեր հայրենակիցներ Տաթև...
Աղբյուր` Panorama.am
15:07
Մեր քայլերն ուղղված են լինելու բիզնեսի համար թափանցիկ դաշտի ապահովմանը. վարչապետ
Կարեն Կարապետյանն ընդունել է Եվրոպական ներդրումային բանկի փոխնախագահին։
Աղբյուր` Panorama.am
15:05
«Շարժա մասթերս» շախմատային միջազգային մրցաշարը՝ ուղիղ եթերով
ԱՄԷ-ի Շարժա քաղաքում այս տարի առաջին անգամ անցկացվում է "Շարժա մասթերս" միջազգային մրցաշարը, որին մասնակցում է նաև Հայաստանը։ Երեկ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:45
Կյանքից հեռացել է ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Վլադիմիր Բարխուդարյանը
Կյանքից հեռացել է վաստակաշատ պատմաբան, հայագիտության բնագավառի ճանաչված կազմակերպիչ, գիտության վաստակավոր գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Վլադիմիր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:37
Հայաստանը հումք արտահանող երկրից պետք է վերածվի ապրանք արտահանող երկրի. «Ելք» դաշինքի ներկայացուցիչ
Գևորգ Գորգիսյանը միաժամանակ նշեց, որ այդ դրույթները կիրակագործվեն միայն այն դեպքում, եթե մենաշնորհների և կոռուպցիայի դեմ պայքար մղվի:
Աղբյուր` Panorama.am
14:33
Բախշյան. Ոչ մի հույս չկա, որ կրթության ֆինանսավորման մեջ պետք է ունենանք ավելացում
«Ամեն տարի պետբյուջեից կրթության ոլորտին տրամադրվող գումարները պակասում են»:
Աղբյուր` Panorama.am
14:28
Gallup. «Ծառուկյան» դաշինքի քարոզարշավը լայնածավալ է, բայց ՀՀԿ-ի միջոցառումներին ավելի շատ մարդ է գնում
Gallup International Association-ի հայաստանյան ներկայացուցչությունը քարոզարշավի ընթացքում իրականացրել է հետազոտություն
Աղբյուր` Panorama.am
14:25
Իսրայելը Ռուսաստանին երբևէ մինչև վերջ չի վստահի. Արա Պապյան
​«Ռուսերեն բառով ասած՝ այդտեղ մեծ «ատկատներ» կան, և նրանք ուղղակի փող են աշխատում»,- ամփոփեց Արա Պապյանը։
Աղբյուր` Panorama.am
14:17
«Տարոն-Ավիա»-ի ինքնաթիռը կկրի սիրված դերասան Մհեր Մկրտչյանի անունը
Ավիաընկերությունը հետագայում թռիչքներ է իրականացնելու Գյումրի-Դոնի Ռոստով-Գյումրի, Գյումրի-Սամարա-Գյումրի ուղղություններով։
Աղբյուր` Panorama.am
14:14
ՍԱՊԾ-ն խախտումների վերաբերյալ գրություն է ուղարկել դատախազություն
«Չի պահպանվել ախտահարված օրգանների և հյուսվածքների վարակազերծման կարգը: Չեն գրանցվել ձուկ, կաթ և մեղր փորձաքննելու դեպքեր՝ նախատեսված կառավարության որոշումներով»:
Աղբյուր` Panorama.am
14:07
Իրանի նախագահը կայցելի Քրդստան նահանգ և Մոսկվա
Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին մարտի 25-ին կայցելի Քրդստան նահանգ,-իրանական «ԻՌԻԲ» լրատվական գործակալությանը տված հարցազրույցում՝...
Աղբյուր` Panorama.am
14:03
Հայաստանն աշխարհի հետ վաղը կնշի «Մոլորակի ժամ»-ը
Հայաստանում «Մոլորակի ժամ 2017»-ը նվիրված է «Մաքուր Հայաստան» գաղափարին
Աղբյուր` Panorama.am
14:00
Վարչապետ. ԱՃԹՆ անդամակցությունը միջոց է, բայց ոչ վերջնանպատակ
«Անհրաժեշտ է ձեռնամուխ լինել հաջորդ փուլի աշխատանքներին, որի արդյունքները պետք է տեսանելի լինեն ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու»:
Աղբյուր` Panorama.am
13:55
Արթուր Դավթյանը՝ զինդատախազին. Այս ոլորտում աշխատանքն առավել զգայուն պետք է լինի
Շեշտվել է զինված ուժերում հանցավորության կանխարգելման ուղղությամբ ակտիվ աշխատանքների անհրաժեշտությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
13:46
Դեսպան Վարդան Տողանյանը հայ-ռուսական հարաբերությունների մասին
«Իզվեստիա» թերթին տված հարցազրույցում ՌԴ-ում Հայաստանի նորանշանակ դեսպան Վարդան Տողանյանը հայտնել է, որ շուտով տեղի է ունենալու...
Աղբյուր` Panorama.am
13:25
Գևորգ Ղազարյան. «Հավաքականի յուրաքանչյուր խաղին նվիրվում եմ 100 տոկոսով»
«Ղազախստանի հավաքականի հետ խաղում ակնկալիքները մեծ են: Ամեն ինչ պետք է անենք` հաղթանակ տոնելու համար»:
Աղբյուր` Panorama.am
13:23
Վարչապետ. Հայ-ռուսական հարաբերություններն ունեն մեծ ներուժ հետագա առաջընթացի համար
«Ես, իհարկե, շահագրգռված եմ, որ այսօր մեր ռուս գործընկերները գտնեն նոր առիթներ, ծրագրեր՝ ներդրումներ կատարելու համար»:
Աղբյուր` Panorama.am
13:18
Հայաստանը շնչի, արտաշնչի՝ 6 տոկոսն էդ ի՞նչ աճ է, որ չապահովի. Վարդան Բոստանջյան
«1990 թվականին պետական կառավարման համակարգի պահպանության ծախսերը կազմում էին 7 տոկոս, իսկ այսօր՝ 21%։ Ինչի՞ եք ճոխ բազկաթոռի վրա նստում, տաբուրետկայի վրա նստեք, ոտքով գնացեք աշխատանքի»
Աղբյուր` Panorama.am
13:03
Կառավարության հետ համագործակցության հիմքերը դրված են. «Օքսֆամ Հայաստան»-ի տնօրեն
«Հաջորդ քայլը կլինի հարաբերությունների ամրապնդումն ու առաջ շարժվելը»
Աղբյուր` Panorama.am
12:57
Հենրիխ Մխիթարյան. «Խաղում եմ, որպեսզի կարողանամ Հայաստան անունը բարձր պահել ամբողջ աշխարհում»
«Ուզում եմ անել հնարավոր ամեն բան, որպեսզի լավ հանդես գամ և հենց դրանով բոլորին ցույց տամ, թե ինչ է նշանակում լինել հայ և ներկայացնել Հայաստանն արտերկրում»:
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հենրիխ Մխիթարյանի բարեգործական այցը Ռ. Յոլյանի անվան Արյունաբանական կենտրոն
19:29 23/03/2017

Հենրիխ Մխիթարյանի բարեգործական այցը Ռ. Յոլյանի անվան Արյունաբանական կենտրոն

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}