Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
Վաղը նշվելու է Բարեկենդան Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի պահոց տոնը
Բարեկենդանը պահքին նախորդող կիրակին է, որը նվիրված է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի մասունքները գտնելու գյուտին
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Ճանապարհատրանսպորտային 11 պատահար՝ 1 օրվա ընթացքում
Ոստիկանության օպերատիվ հաղորդագրությունների ամփոփագրերի համաձայն` հունիսի 22-ից 23-ը հանրապետությունում արձանագրված մարմնական վնասվածք հասցնելու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Ընդլայնված նիստ՝ գլխավոր դատախազությունում
ՀՀ գլխավոր դատախազությունում տեղի է ունեցել կոլեգիայի ընդլայնված  նիստ, որը վարել է ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանը: Դատախազության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Մակրոնն ու Շվարցենեգերն բնապահպանական հարցեր են քննարկել
Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հանդիպել է դերասան և Կալիֆորնիայի նախկին նահանգապետ Առնոլդ Շվարցենեգերին։ «Գազետա.ռու»-ն գրում է,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:29
Եղանակի պատճառով Մոսկվայում վտանգի «դեղին» աստիճան է հայտարարվել
Ռուսաստանի հիդրոմետ ծառայությունը Մոսկվայի բնակիչներին նախազգուշացրել է հունիսի 25-ին սպասվող եղանակային վտանգի «դեղին» աստիճանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Հովհաննես Բաչկովը՝ Եվրոպայի չեմպիոն
Բաչկովի ոսկին Հայաստանի միակ մեդալն է Եվրոպայի առաջնությունում։
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
Նավթի գներն աճել են
Լոնդոնի և Նյու Յորքի բորսաներում էլեկտրոնային առևտրի արդյունքներով նավթի համաշխարհային գներն աճել են։ Գազետա.ռու-ի փոխանցմամբ՝ Նյու Յորքի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Ջոնի Դեփը ներողություն է խնդրել Թրամփին սպանելու մասին կատակի համար
Ամերիկացի դերասան Ջոնի Դեփը ներողություն է խնդրել Դոնալդ Թրամփին սպանելու վերաբերյալ իր խոսքերի համար, գրում է «Լենտա.ռու»-ն՝ հղում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Պլանային ջրանջատում Սպիտակում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ պլանային աշխատանքներով պայմանավորված, հունիսի ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:51
Տափերական գյուղի մանկապարտեզում հրդեհ է բռնկվել
«Չեմ կարող ասել, թե հրդեհի բռնկման պատճառն ինչն է: Որևէ մեկը չի տուժել»,- ասաց գյուղապետը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Մեսի. Չեմ կարող ասել, որ Չինաստան տեղափոխվելն անհնար է
«Բարսելոնա»-ի հարձակվող Լիոնել Մեսին խոսել է երբևէ Չինաստանում խաղալու հնարավորության մասին։  Գրում է Sports.ru-ն՝ նշելով, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Ավտովթարից տուժած 8 զինծառայողները գտնվում են Մուրացանի հոսպիտալում
Մատուցվում է անհրաժեշտ բժշկական օգնություն
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Հունիսի 26-ին որոշ համայնքներում հոսանքազրկումներ կլինեն
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ ս/թ հունիսի 26-ին` պլանային և վերանորոգման...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Եգիպտացի լրագրողները խնդրել են իրենց տանել Ծիծեռնակաբերդ
«Լավ տեղյակ էին Հայոց ցեղասպանության մասին»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Անընթեռնելի դարձրած համարանիշներով ավտոմեքենաների վարորդները կտուգանվեն 200 հազար դրամի չափով. ՃՈ
ՀՀ Ճանապարհային ոստիկանությունը շարունակում է նախազգուշացնել՝ անընթեռնելի համարանիշներով ավտոմեքենաների վարորդները պտժվելու են։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Գերմանիայում զանգվածային ծեծկռտուքի ժամանակ տուժել է 15 ոստիկան
Կռվել են ֆուտբոլասերներն ու միգրանտները
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
«Բարսելոնան» շնորհավորել է Մեսիին 30-ամյակի առթիվ
«Ծնունդդ շնորհավոր, Լեո»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
«Երևանյան տարեգրություն» աբստրակտ կտավը՝ ավազից, տուֆի փոշուց, հող ու ջրից
«Երևանյան ամառ 2017» եռամսյա միջոցառումների ծրագրով մայրաքաղաքի Մարտիրոս Սարյանի անվան պուրակում անցկացվել է «Երևանյան...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Խիստ վերահսկողության տակ պահել բժշկական հանձնաժողովների աշխատանքը. Վիգեն Սարգսյան
Անառողջ երիտասարդների զորակոչը բացառելու, միևնույն ժամանակ՝ կեղծ հիվանդությունների և քրեորեն պատժելի այլ արարքների միջոցով զորակոչից խուսափողներին հայտնաբերելու նպատակով:
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Երևանում վաղը ջերմաստիճանը կհասնի +33-ի
Հանրապետության տարածքում հունիսի 25-29-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ։ Քամին հարավ-արևմտյան՝ 3-8 մ/վ: Օդի ջերմաստիճանն աստիճանաբար...
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
«Ռոսիա 1»-ը ֆիլմ է ցուցադրելու ականավոր հետախույզ Գոհար Վարդանյանի մասին
Ֆիլմը մի փոքր գաղտնազերծում է Վարդանյանների ընդհատակյա կյանքը:
Աղբյուր` Panorama.am
16:57
«Լրագրողներ առանց սահմանների». Ադրբեջանում լրագրողների նկատմամբ բռնաճնշումներն ու հնարովի մեղադրանքները նորմ են դարձել
«Լրագրողներ առանց սահմանների» հեղինակավոր կազմակերպությունը դատապարտում է Ադրբեջանում լրագրողների նկատմամբ իրականացված ճնշումները,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:48
Հայաստանում ցեմենտի արտադրությունը նվազել է, գաջինը՝ աճել
ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալներով՝ Հայաստանում նվազել են որոշ  շինանյութերի արտադրության ծավալները:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:39
Որևէ զինծառայողի կյանքին վտանգ չի սպառնում. ՊՆ մամուլի խոսնակ
Այսօրվա ավտովթարի հետ կապված՝ որևէ զինծառայողի կյանքին վտանգ չի սպառնում։ Այս պահին, բացի մեկ զինծառայողից, բոլորը գտնվում են Մուրացանի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:28
Մոսուլում վիրավորված ֆրանսիացի լրագրողը մահացել է
Նա վիրավորվել էր հունիսի 19-ին Իրաքում ռումբի պայթյունից:
Աղբյուր` Panorama.am
16:19
Լոնդոնում տարհանվել են հինգ բարձրահարկ շենքերի բնակիչներ
Հրդեհային անվտանգություն ապահովելու նպատակով։
Աղբյուր` Panorama.am
16:04
Լոռու մարզում Դինքի անունը կրող անտառում եղևնի է տնկել Ռաքել Դինքը
Նա խոստացել է հնարավորության սահմաններում առավել հաճախ լինել այստեղ:
Աղբյուր` Panorama.am
15:48
Հայաստանում պլանշետների արտադրությունը 92.1%-ով նվազել է. ԱՎԾ
ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում 2017 թվականի հունվար-ապրիլին  արտադրվել է  55 պլանշետ,...
Աղբյուր` Panorama.am
15:37
Գերագույն ռադայի հացադուլ հայտարարած փոխխոսնակը հոսպիտալացվել է
«Մենք նրանք ուղղակի ստիպեցինք գնալ»:
Աղբյուր` Panorama.am
15:29
Կարեն Ասրյանի 10-րդ հուշամրցաշարում գրոսմայստերական նորմ է սահմանված
Ջերմուկում ընթանում է Կարեն Ասրյանի անվան շախմատի 10-րդ հուշամրցաշարը, որին մասնակցում է 92 շախմատիստ 13 երկրից, այդ թվում 21 գրոսմեյստեր:...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Կարայան. Խոստացած ներդրումների 37-40 տոկոսն արդեն կատարված է
16:22 23/06/2017

Կարայան. Խոստացած ներդրումների 37-40 տոկոսն արդեն կատարված է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}