Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:05
Նախագահ Սերժ Սարգսյանը՝ «Ազգ-բանակ» գաղափարախոսության մասին
«Մենք Ղարաբաղում ազգ-բանակ էինք, որովհետև վտանգը մեծ էր: Մեր ժողովուրդն ամեն ինչ արեց, որ մենք չկորցնենք Ղարաբաղը, պաշտպանենք մենք...
Աղբյուր` Panorama.am
22:05
Նախագահն արձագանքել է հողեր հանձնելու մասին խոսակցություններին
Նախագահ Սերժ Սարգսյանը զորացրված զինծառայողների  հետ հունվարի 20-ին կայացած հանդիպման ընթացքում «ախմախություն» է որակել առանց...
Աղբյուր` Panorama.am
21:57
Սերժ Սարգսյան. «Մեր առաջնագիծն ամբողջությամբ տեսադիտարկվում է»
«Գիշերային տեսանելիության սարքերի խնդիրն այսօր ամբողջովին լուծված է»,-զորացրված զինծառայողների հետ հանդիպմանն ասել է  նախագահ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:54
Նախագահ. Շփման գծում խաղաղապահ ուժեր տեղակայելու շուրջ բանակցություններ երբեք չեն ընթացել
«Ղարաբաղա-ադրբեջանական շփման գծում խաղաղապահ ուժեր տեղակայելու շուրջ բանակցություններ չեն ընթանում: Երբեք այդպիսի բանակցություններ չեն...
Աղբյուր` Panorama.am
21:54
Նախագահը համոզված է, որ սահմանադրական փոփոխությունները բանակի մարտունակության վրա միայն դրական են ազդելու
Պարտադիր զինվորական ծառայության ընթացքում խիզախությամբ աչքի ընկած երիտասարդները  հանրապետության նախագահի հետ  հանդիպմանը ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:51
Նախագահ Սարգսյան. Արցախցիներն իրենք պետք է որոշեն, թե ինչ կարգավիճակով են ուզում ապրել
Զորացրված զինծառայողների հետ Դիլիջանում կայացած   հանդիպմանը նախագահ Սերժ Սարգսյանը կրկնել է իր դիրքորոշումը՝  առնչվող ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:45
Նախագահ Սերժ Սարգսյանը նշել է այն երեք սկզբունքները, որոնցով պետք է առաջնորդվի Հայաստանը ՝ սպառազինություն ձեռքբերելիս
Ծառայության ընթացքում խիզախությամբ աչքի ընկած զինծառայողների հետ հանդիպման ընթացքում նախագահ Սերժ Սարգսյանն անդրադարձել է Ադրբեջանի ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:03
Ծեծկռտուք Թուրքիայի «իգական» մեջլիսում
Թուրքիայի սահմանադրական բարեփոխումների քննարկումը մեջլիսում վեր է ածվել կին պատգամավորների միջև ծեծկռտուքի: Այս մասին հայտնում է ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Երևանում վաղը սպասվում է թույլ ձյուն
Երևանում վաղը ցերեկը կգրանցվի -4- -6 աստիճան ցուրտ, նախորդ օրերի -9- -10-ի փոխարեն:
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Բասկետբոլի մարզիչը սեղմում է թվացյալ մրցակիցների ձեռքը
Նրա թիմի և «Ռայդեր Բրոնկսի» մրցավեճը սկանդալային ավարտ է ունեցել:
Աղբյուր` Panorama.am
19:43
Էշլի Վագներ. «Եթե որևէ մեկն ինձ հարցնի իմ տարիքի մասին, կդադարեմ խոսել»
«Ես արդեն հոգնել եմ այդ մասին խոսակցություններից»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
Ռոման Պոլանսկուն ժյուրիի նախագահ նշանակելը բողոքի ալիք է բարձրացրել
Ակտիվիստները կոչ են արել բոյկոտել կինոմրցանակների հանձնման արարողությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Չերչիլի կիսանդրին վերադարձվել է Սպիտակ տան Ձվաձև սրահ
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Ձվաձև սրահ է վերադարձել Ուինսթոն Չերչիլի կինսադրին, որն այնտեղից հեռացվել էր 2009 թվականին նախկին նախագահ Օբամայի կողմից:
Աղբյուր` Panorama.am
19:25
ՀՀ նախագահ. Չի կարելի բզկտել մեր ժողովրդին և չի կարելի մարդկանց հանել իրար դեմ
Սերժ Սարգսյանը հանդիպում է ունեցել ՀՀԿ 16-րդ համագումարի երիտասարդական հավաքի մասնակիցների հետ
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Բելգիայի խորհրդարանը հրաժարվել է զրկել պատգամավորներին անվճար ալկոհոլից
1990 թվականից բելգիացի պատգամավորները խորհրդարանի շենքում կարող են անվճար գարեջուր և գինի օգտագործել: Դա արվել է, որպեսզի խորհրդարանականներն աշխատանքի ընթացքում չգնան սրճարաններ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Գաբրիել Սարգսյանը մեկնարկել է հաղթանակով
Իրանի Ռեշտ քաղաքում մեկնարկել է շախմատի «Խազարի գավաթ» միջազգային մրցաշարը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Եվրահանձնաժողովը համաձայնել է երկարացնել սահմանային վերահսկողությունը ԵՄ-ում. Welt
Եվրահանձնաժողովը որոշում է ընդունել թույլատրելու Գերմանիային և ԵՄ այլ երկրների երկարացնելու վերահսկողությունը պետական սահմաններին։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
«Բանանցը» տարին սկսեց հաղթանակով
Արթուր Ոսկանյանը խաղալու հնարավորություն է տվել իր տրամադրության տակ եղած բոլոր ֆուտբոլիստներին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Վինուսին «գորիլա» անվանած մեկնաբանը պատժվել է
«Եթերի ժամանակ Դագ Ադլերը պետք է կոռեկտ լիներ իր արտահայտություններում»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
Թբիլիսին միացել է Թրամփի դեմ կանանց երթին
«Կառուցեք կամուրջներ, ոչ թե պատեր»
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Մխիթարյանը մեկնարկային կազմում է
Մանկունյանցիները հրապարակել են մեկնարկային կազմը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:36
Կառավարությունը մասնավոր հատվածի հետ գործակցությամբ մշակում է Գյումրու զարգացման ծրագիրը
Վարչապետ Կարեն Կարապետյանն ընդունել է Հայաստանում Իտալիայի պատվավոր հյուպատոս Անտոնիո Մոնտալպոյին:
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Շնորհավորանքներ Մխիթարյանին` աշխարհի տարբեր անկյուններից
Նրանք որոշել են իրենց սիրելի ֆուտբոլիստի ծննդյան իրադարձությունից անմասն չմնալ և շնորհավորել, մաղթանքներ հղել ու… երգել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:24
Կարեն Կարապետյան. Մենք պետք է ունենանք գրագետ ֆերմեր և զինվոր
Հոգեբանության ու մտածելակերպի փոփոխությունը գլխավոր խնդիրներից մեկն է:
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
«Մանչեսթեր Յունայթեդի» շնորհավորանքը` Հենրիխ Մխիթարյանին
«Մանչեսթեր Յունայթեդը» տեսահոլովակ է պատրաստել` յուրօրինակ կերպով շնորհավորելով իր կիսապաշտպանին:
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
Վանում պետության կողմից նշանակված կառավարիչը հեռացրել է հայերեն ցուցանակները
Թուրքերեն, քրդերեն, անգլերեն և հայերեն ցուցանակներն ավելի վաղ տեղադրվել էին՝ հաշվի առնելով Արտամետի տուրիստական նշանակությունը:
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տեղի ունեցավ «ԵԼՔ» դաշինքի անդրանիկ համաժողովը
16:44 21/01/2017

Տեղի ունեցավ «ԵԼՔ» դաշինքի անդրանիկ համաժողովը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}