Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

21:26
ԼՂՀ միջազգային ճանաչումը միայն թույլ կտա վերջ դնել Ադրբեջանի փորձերին՝ ոչնչացնել Արցախն ու նրա ժողովրդին. ԼՂՀ ԱԳՆ
ԼՂՀ ԱԳՆ հայտարարություն է տարածել, որում մասնավորապես նշված է. «25 տարի առաջ՝ 1991 թ․ ապրիլի 30-ին, Գետաշեն և Մարտունաշեն գյուղերի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
2016թ. առաջին եռամսյակում հանրապետություն է ժամանել 1միլիոնից ավել զբոսաշրջիկ
Ըստ ստացված հաշվետվությունների տվյալների և հետազոտությունների արդյունքում ձևավորված փորձագիտական գնահատումների, 2016թ. առաջին եռամսյակում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Մայիսի 1-ին Երևանում կկայանա Yerevan Spring Run բարեգործական վազքի մրցույթը
Երևանի քաղաքապետարանի աջակցությամբ Երևանի կիսամարաթոնի թիմի և «Հայ մայրեր» ՀԿ հետ համատեղ մայիսի 1-ին մայրաքաղաքում կանցկացվի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Մայիսի 2-ի հոսանքազրկումների մասին
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ մայիսի 2-ին` պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
Միշել և Բարաք Օբամաները թվիթերում մարտահրավեր են նետել արքայազն Հարրին
ԱՄՆ առաջին տիկին Միշել Օբաման իր թվիթերյան էջում տեսանյութ է հրապարակել՝ նվիրված Invictus Games հաշմանդամ զինծառայողների սպորտային մրցումներին:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
2015թ-ին Մտավոր սեփականության գործակալությունը տվել է գյուտի 81 արտոնագիր
2015թ. ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության մտավոր սեփականության գործակալություն է ներկայացվել 115 գյուտի և 55 օգտակար մոդելի հայտ, որոնցից 167-ը`...
Աղբյուր` Panorama.am
19:29
Լոռու, Տավուշի, Սյունիքի առանձին հատվածներում հնարավոր է կարկուտ
Հանրապետության տարածքում` մայիսի 1-ին, 3-5-ին առավելապես օրվա երկրորդ կեսին և գիշերվա առաջին կեսին շրջանների մեծ մասում, 2-ին‵ Լոռիում,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
2016 թ-ի առաջին եռամսյակի ամենախոշոր հարկատուները
ՀՀ կառավարության առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեն հրապարակել է 2016 թվականի հունվար-մարտ ամիսներին Հայաստանի 1000 խոշոր հարկ վճարողների և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Երևանում փրկարարները արգելափակված վերելակներից դուրս են բերել քաղաքացիներին
Այսօր, ժամը 08.19-ին ԱԻՆ փրկարար ծառայություն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Դավթաշեն 1-ին թաղամասի թիվ 36 շենքի վերելակը խափանվել է (1-րդ և 2-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Կենդանաբանական այգու 2016 թ.-ի տարեշրջանի պաշտոնական բացումը՝ Մայիսի 1- ին
«Հարգելի այցելուներ, մայիսի 1-ին Երևանի կենդանաբանական այգում տեղի կունենա միջոցառում` նվիրված Կենդանաբանական այգու 2016 թ.-ի տարեշրջանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:12
Իտալական նավը Լիբիայի ափերին փրկել է 26 փախստականի
Իտալական բառնատար նավը Միջերկրական ծովի Լիբիայի ափերին փրկել է 26 փախստականների: Գրում է «Ինտերֆաքսը»՝ հղում անելով Daily Mail-ին:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Վան դեր Սար. «Ռոնալդուն անհավանական արդյունքներ է գրանցում»
«Դեռ «Մանչեսթեր Յունայթեդում» էր նա շատ տաղանդավոր, բայց հիմա որակական հատկանիշներով ավելի լավն է դարձել»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
2015թ-ին գրանցվել է 1488 ապրանքային նշան
2015թ. ազգային ընթացակարգով Մտավոր սեփականության գործակալություն է ներկայացվել ապրանքային նշանի գրանցման 1895 հայտ (1340-ը` ազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
Չարնի. Իսկ Իսրայելը դրոններ կվաճառե՞ր Հիտլերին
Մենք` հրեաներս, տարիներ շարունակ վիրավորել ենք հայ ժողովրդին` պաշտոնապես չճանաչելով ցեղասպանությունը
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Աչքերի ականապայթյունային վիրավորում ստացած զինծառայողներից մեկն այսօր վիրահատվել է
Հակառակորդի հրետակոծության հետևանքով Արցախում աչքերի ականապայթյունային վիրավորում ստացած զինծառայողներից մեկն այսօր վիրահատվել է Ս.Վ. Մալայանի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Բոլոր մուտքերը դեպի Բաղդադ արգելափակվել են
Բոլոր մուտքերը դեպի Իրաքի մայրաքաղաք Բաղդադ արգելափակվել են: Այս մասին գրում է «Գազետա.ռու»-ն՝ հղում անելով Իրաքի Ներքին գործերի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Անդրե Աղասին ցուցադրական հանդիպում կանցկացնի
Այս հանդիպումը կհիշեցնի հեռավոր 1996 թ.-ը, երբ նույնպես Ատլանտայում տեղի ունեցած Օլիմպիական խաղերի թենիսի մրցաշարի եզրափակչում մրցեցին այս երկու թենիսիստները:
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Կայացել է Պատանի քիմիկոսների համահայկական վեցերորդ մրցաշարը
Ի՞նչ եղանակներով կարելի է ստանալ արհեստական ալմաստ, նյութի կառուցվածքի ի՞նչ առանձնահատկության շնորհիվ է ի հայտ գալիս մետաղական փայլը, ինչպե՞ս է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Երուսաղեմում վառվել է Սուրբ կրակը
Երուսաղեմի Տիրոջ սուրբ գերեզմանի տաճարում հազարավոր հավատացյալներ ամբողջ աշխարհից ականատես են եղել Սրբագործ կրակի իջնելուն: Սուրբ կրակը հայտնվել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
2016թ-ի հունվար-մարտին Հայաստանին տրամադրված մարդասիրական օգնության ծավալների 31.7%-ը ԱՄՆ-ից է
Ըստ ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի կողմից տրամադրած բեռնամաքսային հայտարարագրերի տվյալների, 2016թ. հունվար-մարտին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Հայաստանում 2015թ-ին աշխատավայրերում դժբախտ պատահարի հետևանքով զոհվել է 5 մարդ
Ըստ ՀՀ կազմակերպություններում աշխատանքային գործունեության ընթացքում ժամանակավոր անաշխատունակության, դժբախտ պատահարների և վնասվածքների վերաբերյալ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:48
«Օղակ» գործողությունը պետական ահաբեկչության դրսևորում էր. 25-րդ տարելիցն է
«Օղակ» (Кольцо) գործողությունը, որը խորհրդային իշխանությունների կողմից գործադրվեց Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության դեմ, պետական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Երաժշտության միջոցով ցանկանում ենք խնդրել մարդկանց՝ դադարեցնել պատերազմները. «Խաղաղություն մոլորակին»
«Եկեք միասին երգենք, քանի որ տարածված կարծիք կա, երբ երգում են միասին, ապա չեն կրակում»
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Ասպիրանտուրան առաջին հերթին պետք է ծառայի երկրի շահերին. Արմեն Ճուղուրյան
Ասպիրանտուրան հայեցակարգային լուրջ փոփոխության կարիք ունի: Այսօր լրագրողների հետ հանդիպմանը նման դիտարկում արեց տնտեսագիտության դոկտոր,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Զոհված և հաշմանդամ զինծառայողների ընտանիքներին ցուցաբերվող պետական աջակցության ցանկ
ԼՂՀ կառավարության մամուլի քարտուղար Արտակ Բեգլարյանն իր կայքում ներկայացրել զոհված եւ հաշմանդամություն ունեցող զինծառայողների ընտանիքներին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
Կստեղծվի Պաշտպանության նախարարության և ՏՏ ձեռնարկությունների համագործակցության համալիր ծրագիր
Ապրիլի 29-ին ՀՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը հանդիպել է Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության և ՏՏ ոլորտի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Ռանյերի. «Թույլ տվեք մեզ լինել հանգիստ»
Մայիսի 1-ին «Օլդ Տրաֆորդում» կայանալիք խաղում հաղթելու դեպքում «Լեստերը» կարող է ժամանակից շուտ նվաճել չեմպիոնի կոչումը:
Աղբյուր` Panorama.am
16:42
«Զինված ուժերի սպառազինությունը ի զորու է կատարելու իր առջև դրված խնդիրները թե խաղաղ, թե պատերազմական ժամանակաշրջանում»
Սեյրան Օհանյանը կարևորել է ուշադրություն դարձնել ռազմական տեխնիկայի ճիշտ շահագործման հարցերին
Աղբյուր` Panorama.am
16:26
Աշխատանքային ստվերը հայաստանյան աշխատաշուկայում 49% է կազմում. Բորիս Խառատյան
«Մենք նախատեսել էինք մայիսի 1-ին երթ անցկացնել, բայց հիմա կարծում ենք, որ այդ երթը չի համապատասխանի ստեղծված իրավիճակին»,-այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
16:16
Լողի Հայաստանի առաջնության ժամանակ թարմացվեց 1977 թ. ռեկորդը
Մրցումային երրորդ օրը դելֆին լողաձևի 50 մետրում գրանցվել է Հայաստանի ևս մեկ ռեկորդ, որի հեղինակը Մոնիկա Վասիլյանն է: Նա տարածությունը հաղթահարել 0.30,71 վայրկյանում:
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Մասնագետ. Աշխատանքային օրենսգրքում անհարթություն կա կոլեկտիվ աշխատանքների և 24-ժամյա ռեժիմի հետ կապված
12:59 30/04/2016

Մասնագետ. Աշխատանքային օրենսգրքում անհարթություն կա կոլեկտիվ աշխատանքների և 24-ժամյա ռեժիմի հետ կապված

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}