Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:35
Ռիո Ֆերդինանդը՝ Հենրիխ Մխիթարյանի մասին
«Ռեշֆորդն ու Հենրիխ Մխիթարյանն ամենաակտիվն էին 2-րդ խաղակեսում և փոխեցին «Մանչեսթեր Յունայթեդի» խաղը»,- ասել է Ֆերդինանդը:
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Կայծակի հարվածից Նորվեգիայում 320-ից ավելի եղջերու է սատկել
Նորվեգիայի հարավում գտնվող Հարդանգերվիդա ազգային պարկում կայծակի մեկ հարվածից 323 եղջերու է սատկել: Լուրը գրում է «Ռիա նովոստի»-ն:...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Թուրքական զինված ուժերը Սիրիայում 10 գյուղ են ազատագրել ահաբեկիչներից. Գլխավոր շտաբ
Թուրքական բանակը Սիրիայում «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման 20 օբյեկտների ուղղությամբ հարվածներ է հասցրել և աջակցել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Շատվանի բնակչին վրաերթի ենթարկելու և փախչելու դեպքով քրգործ է հարուցվել
ՀՀ քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային քննչական վարչությունում հարուցվել է քրեական գործ՝ Շատվան գյուղի 75-ամյա բնակչին վրաերթի ենթարկելու...
Աղբյուր` Panorama.am
20:20
Ռուսաստանի լողի հավաքականն Օլիմպիադայից առաջ մարզվել է ռազմական բազայում
Ռուսաստանի սինխրոն լողի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Տատյանա Պոկրովսկայան պատմել է, որ իր սաները մարզվել են ռազմական բազայում:
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Երեք օրում՝ 27 ՃՏՊ
3 մարդ զոհվել է
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
ԿԽՄԿ նախագահի կոչը՝ Անհայտ կորածների միջազգային օրվան ընդառաջ
Օօգոստոսի 30-ի՝ Անհայտ կորածների միջազգային օրվան ընդառաջ, Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի (ԿԽՄԿ) նախագահ Պետեր Մաուրերը կոչ է արել...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Օլիմպիական խաղերի մեդալակիրները ստացան Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի օրհնությունը
Մրցանակակիր մարզիկները, իրենց հերթին, խորին շնորհակալություն են հայտնել ընդունելության և, մասնավորապես, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կողմից հայ մարզիկների նկատմամբ մշտապես ցուցաբերվող ուշադրության համար:
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Հայաստանի չեմպիոնն այս անգամ հանդես կգա հիմնական կազմով
«Ալաշկերտ» ֆուտբոլային թիմը երկրորդ միջազգային ընկերական խաղը կանցկացնի և դարձյալ կհանդիպի Հայաստանում ուսումնամարզական հավաք անցկացնող և իր երկրի առաջնությանը նախապատրաստվող Իրաքի «Զախո» թիմի հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Մահացել է աշխարհահռչակ մեքսիկացի երգիչ Խուան Գաբրիելը
Կալիֆորնիայում  66 տարեկան հասակում մահացել է աշխարհահռչակ մեքսիկացի  կոմպոզիտրոր, երաժշտական պրոդյուսեր և երգիչ Խուան Գաբրիելը: Այդ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:35
Արսեն Ջուլֆալակյան. «Չկա ոչ մի երաշխիք, որ ամեն ինչ ճիշտ անելու դեպքում արդյունքը կլինի դրական»
Հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի անդամ Արսեն Ջուլֆալակյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրառում է կատարել, որտեղ խոսել է սպորտի անկանխատեսելիության մասին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:28
Սաակաշվիլին Կիևի համերգասրահը համարում է անհարմար «Եվրատեսիլ»-ի անցկացման համար
Նրա պնդմամբ, Օդեսան ավելի հարմար է «Եվրատեսիլ-2017» երգի միջազգային մրցույթի անցկացման համար:
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
Օլիմպիական խաղերի մեդալակիրները` Մայր Աթոռում
Այսօր Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում Մայր Աթոռի դիվանապետ Գերաշնորհ Տ. Արշակ եպիսկոպոս Խաչատրյանն ընդունել է օգոստոսի 5-ից 21-ը Բրազիլիայում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Ադրբեջանցի փորձագետները բանկերին մեղադրում են գերշահույթներ ստանալու մեջ
Ադրբեջանցի փորձագետները կարծում են, որ ադրբեջանական բանկերը որոշել են ֆինանսական շուկայում ստեղծված իրավիճակից օգտվելով հավելյալ շահույթներ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
«Ուրարտուն» հոկտեմբերի 6-ին առաջին խաղը կանցկացնի Երևանում
Երևանի «Ուրարտու» բասկետբոլային ակումբը Ռուսաստանի առաջնությանը 2016-2017 թթ. մրցաշրջանի առաջին հանդիպումը կանցկացնի Երևանում՝ հոկտեմբերի 6-ին մրցելով «Ռյազանի» հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
Սեֆիլյանի և «Սասնա ծռերի» քրեական գործերը միացնելու իմաստն անհասկանալի է. Փաստաբան
Վերաքննիչ քրեական դատարանը այսօր մերժեց պաշտպանական կողմի բողոքը Ժիրայր Սեֆիլյանի կալանքի ժամկետի երկարացման որոշման վերաբերյալ: Դռնփակ դատական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
Անկարա. Ոչ ոք չի կարող Թուրքիային թելադրել, թե ինչպիսի ահաբեկիչների դեմ պայքարի
Հայտարարել է Թուրքիայի ԵՄ հարցերով նախարար Օմար Չելիկը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Երիտասարդ ըմբիշները մեկնարկում են աշխարհի առաջնությունում
Ֆրանսիայի Մայկոն քաղաքում օգոստոսի 30-ից սեպտեմբերի 4-ը կկայանա ըմբշամարտի աշխարհի երիտասարդական առաջնությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Հալեպում հայազգի զինծառայող է զոհվել
Օրեր առաջ սիրիական բանակի հայազգի զինծառայող 24-ամյա Հարութ Մանուկ Պաղտոյանը զոհվել է:
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Առարկայացանկի առաջնահերթությունները բխելու են երկրի առջև ծառացած խնդիրներից. ԿԳ նախարար
«Մեր երկիրը պետք է կարողանա ինքն իրեն պաշտպանել, որի համար պետք է ունենանք ուժեղ և հզոր բնական գիտություն»,-այս մասին նշել է ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Գաբրիել Ղազարյան. «Սա քառամյա օլիմպիական փուլի ընթացքում կատարված մեծ աշխատանքի արդյունք է»
ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար Գաբրիել Ղազարյանն ուրախ է, որ Հայաստանը 20-ամյա ընդմիջումից հետո դարձյալ նվաճել է օլիմպիական ոսկե մեդալ:
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Արցախի վարչապետը հանձնարարել է ուժեղացնել վերահսկողությունը հավի մսի և ենթամթերքի շուկայում
Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարության սննդի անվտանգության պետական ծառայության պետ Լևոն Սարգսյանն այսօր տեղի ունեցած...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Տիգրան Հարությունյանը և Կարեն Մովսիսյանը հաղթողից զիջեցին կես միավորով
Մեր շախմատիստներից Տիգրան Հարությունյանը և Կարեն Մովսիսյանը հաղթողից հետ են մնացել կես միավորով և գրավել են համապատասխանաբար 12-րդ և 13-րդ հորիզոնականները:
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Դատարանը ցույց տվեց, որ Հայաստանը ՌԴ-ին գործընկեր երկիր է. Միրոնովի կինը՝ որոշման մասին
Ասաց՝ ամուսնուն լավ են վերաբերվել և թույլ են տվել նույնիսկ սնունդ փոխանցել, այն էլ՝ խորոված
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
Հռոմի Պապն ու Ցուկերբերգը հանդիպել են
Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսը հանդիպել է «Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցի հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգի և նրա կնոջ Պրիսցիալա Չանի հետ: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:22
Չեմ կարծում, թե Բակո Սահակյանը տենչացել ու տենչում է նախագահության երրորդ ժամկետին. Գեղամ Բաղդասարյան
«Բակո Սահակյանը այն մարդը չէ, կոպիտ ասած, պաշտոնի մեռած մարդ չէ»
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
«Հայաստան» հիմնադրամը հիմնանորոգել է Նալբանդյան գյուղի դպրոցը
Այսօր, նոր ուսումնական տարվա շեմին, Արմավիրի մարզի Նալբանդյան գյուղում բացվել է համայնքի հիմնովին վերանորոգված դպրոցը՝ խորհրդային ժամանակներին...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

«Պատմություններ ճանապարհից». Բացվեց Դավիթ Հակոբյանի անհատական ցուցահանդեսը
19:42 29/08/2016

«Պատմություններ ճանապարհից». Բացվեց Դավիթ Հակոբյանի անհատական ցուցահանդեսը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}