Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:42
Վլադիմիր Պուտինը ողջունել է Երևանում անցկացվող հայ-ռուսական ութերորդ տարածաշրջանային ֆորումի մասնակիցներին
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ողջունել է հոկտեմբերի18-19-ը Երևանում անցկացվող հայ-ռուսական ութերորդ տարածաշրջանային ֆորումի մասնակիցներին։...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
ՀՀ ՊՆ ռազմական ոստիկանությունում ամփոփվել են կատարված աշխատանքները
Հոկտեմբերի 16-ին ՀՀ ՊՆ ռազմական ոստիկանությունում անցկացվել է խորհրդակցություն, որի ընթացքում ամփոփվել են 2021թ. անցած ամիսներին կատարված...
Աղբյուր` Panorama.am
20:28
Հրդեհ Սառնաղբյուր գյուղում
Հոկտեմբերի 18-ին, ժամը 15։32-ին Շիրակի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Սառնաղբյուր գյուղի 19-րդ փողոցում այրվում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Վրաստանում վերջին մեկ օրում կորոնավիրուսից մահացել է 42 մարդ
Հոկտեմբերի 18-ին Վրաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսի 2 479 նոր դեպք: Այս մասին տեղեկատվությունը քիչ առաջ թարմացվել է կառավարության կողմից...
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Ավստրիացի և չեխ հիվանդները կբուժվեն Եվրոպայի առաջին անդրսահմանային բժշկական կենտրոնում, որտեղ ժամանակին երկաթե վարագույրն էր
Ավստրիա-Չեխիայի սահմանին բացվել է Եվրոպայի առաջին անդրսահմանային բժշկական կենտրոնը: Այնտեղ, որտեղ ժամանակին երկաթե վարագույրն էր, այժմ բժիշկները...
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Նորվեգիան «Moderna» պատվաստանյութի զգալի խմբաքանակ կտրամադրի Հայաստանին․ Հելեն Սանդ Անդրեսեն
Հոկտեմբերի 18-ին ԱԳ նախարարի տեղակալ Վահե Գևորգյանն ընդունել է Հայաստանի Հանրապետությունում Նորվեգիայի Թագավորության նորանշանակ դեսպան Հելեն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Վերահաստատում մեր կամքն ու վճռականությունը շարունակական պայքարի ճանապարհին․ «Վերածնվող Հայաստան» կուսակցություն
«Վերածնվող Հայաստան» կուսակցությունը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «Երեկ, ի թիվս Հայաստանի Հանրապետության մի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Էդգար Ղազարյանը պարգևատրվել է Ժեշովի համալսարանի մեդալով
ՍԴ աշխատակազմի նախկին ղեկավար Էդգար Ղազարյանը հայտնում է, որ պարգևատրել է «Ժեշովի համալսարանի մեդալ»-ով։ «2021 թվականի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:06
Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում հաղթանակ է տոնել Էրիկ Իսրայելյանը
Արդեն երկրորդ հաղթանակը՝  Էրիկ Իսրայելյանը հաղթեց Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում։ Այս մասին հայտնում է Հայաստանի բռնցքամարտի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Հայաստանի Օմբուդսմանն ընդունել է Ուկրաինայի գործընկերոջը
Խոշտանգումների կանխարգելման ոլորտում Եվրոպայում առաջատարներից համարվող Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի փորձի փոխանակման նպատակով Հայաստան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:58
Պատվիրակությունն իր լիազորությունների շրջանակներում անում է առավելագույնը․ ԿԽՄԿ պատվիրակության ղեկավար
ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանը հոկտեմբերի 18-ին ընդունել է ՀՀ-ում Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:55
Մերկել. Միգրացիայի հետ կապված իրավիճակը տարբերվում է 2015 թվականի ճգնաժամից
Եվրոպայում փախստականների ներկայիս իրավիճակը տարբերվում է 2015 թվականի միգրացիոն ճգնաժամից, ասել է Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը Բելգիայի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Ադրբեջանը մինչ օրս շարունակում է պատանդառության մեջ պահել հայ ռազմագերիների և քաղաքացիական անձանց․ Միրզոյան
Հոկտեմբերի 18-ին ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանն ընդունել է Եվրոպայի խորհրդի (ԵԽ) նախարարների կոմիտեի ժողովրդավարության հարցերով զեկուցողների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Այս շրջանների գրավման մասին լուրերն արծրունական լկտի ստերով գաղտնի էին պահվում հանրությունից․ Պլանավորված պարտություն․ օր 22
YerevanToday-ը ներկայացնում է «Պլանավորված պարտության մասին» հերթական ֆիլմը։ «Պատերազմի 22-րդ գիշերը, համեմատած մյուս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
Պորտուգալիայում բացվել է Գագարինի հուշարձանը
Պորտուգալիայում բացվել է Երկրի առաջին տիեզերագնաց Յուրի Գագարինի կիսանդրին, հուշարձանը հայտնվել է Օեյրաս քաղաքում (Լիսաբոնի շրջան)։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
Պուտինը կոչ է արել չշտապել Թալիբների ճանաչման հարցում
Թալիբների պաշտոնական ճանաչման հարցում շտապելու կարիք չկա, հայտարարել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը: Այս մասին գրում է «ՌԻԱ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Դատախազություն. Դատարան է ներկայացվել ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վերաբերյալ առաջին հայցադիմումը
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան ներկայացվել է ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վերաբերյալ առաջին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:08
Շրջանառվում է «Զանգվածային լրատվության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին ՀՀ օրենքի նախագիծը
Կառավարության կողմից շրջանառության մեջ է դրվել «Զանգվածային լրատվության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Ցեղասպանություն իրականացրած զույգին մենք ման ենք գալիս և հասնելու ենք դատաստանի. Զարուհի Փոստանջյան
«Անցկացվեցին ՏԻՄ ընտրություններ, բայց դրանք ունեին քաղաքական օրակարգ՝ թե արդյո՞ք մենք մերժում ենք թուրքերին և ըմբոստանո՞ւմ ենք թուրքական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:49
Չկա կայուն կառավարում, և ամեն վայրկյան տնտեսությունը կարող է փլուզվել․Դեմիրթաշը Թուրքիայի կառավարման մասին
Թուրքիայի ընդդիմադիր քրդամետ «ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության» (HDP-ԺԴԿ) նախկին համանախագահ Սելահաթթին Դեմիրթաշը, որ 5 տարի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:38
Մարդիկ, ովքեր վրանների փոխարինումը տնակներով դիտարկում են համակարգում անհրաժեշտ աշխատանքների իրականացում, մոլորեցնում են հասարակությանը. Աբրահամյան
«Իսկ ո՞վ է Գեղարքունիքի մարզպետը, որ Զինված ուժերի ամրաշինական աշխատանքների հետ կապված կարող է տեղեկություն հաղորդել, որը կբավարարի ինձ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
Գյումրիում երրորդ արդյունքն է գրանցել Վարդևան Հակոբյանը․ ԱԱԾ պահեստազորի սպաների միություն
Կիրակի կայացած ՏԻՄ ընտրություններում ձայների ավելի քան տասը տոկոս մասնաբաժնով Գյումրիում երրորդ արդյունքն է գրանցել  «ԱԱԾ պահեստազորի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Հին Օլիմպիայում հանդիսավոր պայմաններում վառվել է ձմեռային օլիմպիական խաղերի ջահը
Հին Օլիմպիայում այսօր հանդիսավոր պայմաններում վառվել է Պեկինում 2022թ. անցկացվելիք ձմեռային օլիմպիական խաղերի ջահը: ՀԱՕԿ-ի փոխանցմամբ՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
Ռուսաստանում ողջ համաճարակի ընթացքում գրանցվել է կորոնավիրուսի վարակման առավելագույն դեպք
Ռուսաստանում կորոնավիրուսային վարակի հաստատված դեպքերի թիվը մեկ օրում ավելացել է 34,325-ով․ սա նոր առավելագույնն է համաճարակի սկզբից ի վեր:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Պատերազմից հետո ամբողջը փուլ եկավ. Նարինե Գրիգորյան
«Պատերազմից հետո ընդհանրապես տրամադրված չէի բեմ բարձրանալ, ծանր շրջան էր ու չէիր կարողանում հասկանալ՝ ինչի համար խաղաս, հանուն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:56
Սոս Սարգսյանի անվան Համազգային թատրոնն իր 30-ամյակի առիթվ մի լավ նվեր է ուզում
Սոս Սարգսյանի անվան համազգային թատրոնը սկսել է իր 30-րդ թատերաշրջանը՝ այն նվիրելով Հայաստանի Հանրապետության անկախության 30-ամյակին: Ասուլիսում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
ԱՄՆ նախկին պետքարտուղարը մահացել է կորոնավիրուսից
ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Քոլին Փաուելը մահացել է կորոնավիրուսի հետևանքով առաջացած բարդություններից: Այս մասին գրում է «BBC» -ն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
Ես զարմանում են, թե ինչպե՞ս գյուղացիները չեն գնացել և ծեծել Փաշինյանին. Գևորգ Պետրոսյան
«Սա ավելի մեծ հաղթանակ է քան կարելի է կարծել, այնպես չէ, որ այն միայն Առուշ Առուշանյանի կամ գորիսեցիների հաղթանակն էր, այլ նաև այս երկրի և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:33
ՀՀ ԶՈՒ զինծառայողները մասնակցում են ՀԱՊԿ զորավարժություններին
Հոկտեմբերի 18-ին Տաջիկստանի Հանրապետության զորավարժարաններից մեկում մեկնարկել են ՀԱՊԿ արագ արձագանքման ուժերի «Որոնում-2021»,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
ԱԱԾ. Փելա սար կոչվող տարածքում դիրքային փոփոխություն տեղի չի ունեցել
ԱԱԾ մամուլի կենտրոնը տարածել է հաորդագրություն, որտեղ ասված է. «Ի պատասխան որոշ լրատվամիջոցների կողմից շրջանառվող այն...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը
17:28 09/09/2021

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}