Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:30
Օդի ջերմաստիճանն էապես չի փոխվի
Հանրապետության տարածքում` հոկտեմբերի 21-25-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ: Քամին` հարավ-արևմտյան՝ 3-8 մ/վ: ԱԻՆ պաշտոնական կայքից...
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Հայաստանը ԼՂ հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորմանն այլընտրանք չի տեսնում. Արա Բաբլոյան
ՀՀ ԱԺ նախագահ Արա Բաբլոյանի գլխավորած պատվիրակությունն այսօր Վարշավայում հանդիպել է Լեհաստանի Հանրապետության Սեյմի մարշալեկ Մարեկ Կուհչինսկու հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
20:21
Ռուսաստանի գյուղնախը Թուրքիայից լոլիկի ներկրումը վերսկսելուն է պատրաստվում
Դեկտեմբերի 30-ից կվերսկսի թուրքական սմբուկի և նռան ներկրումը:
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Վայոց ձորում 2017 թ. 8 ամիսներին զբոսաշրջիկների թիվը հասել է 28200-ի
Վայոց ձորի մարզպետը վարչապետին է ներկայացրել հանձնարարականների կատարման ընթացքը։
Աղբյուր` Panorama.am
20:09
Ստեփանակերտում կայացել է «Դադիվանք» ֆիլմի առաջնախաղը
Ֆիլմի սցենարի հեղինակն է Ռիտա Շարոյանը, ռեժիսորը՝ Ավետիս Պետրոսյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
20:03
Պայթյուն՝ Քաբուլի մզկիթում
Մահապարտ-ահաբեկչի մասնակցությամբ երկրորդ պայթյունը տեղի է ունեցել աֆղանական Գուր նահանգում:
Աղբյուր` Panorama.am
20:01
Կայացել է տեսչական բարեփոխումների համակարգման խորհրդի նիստը
Վարչապետ Կարապետյանը հանձնարարել է Արդարադատության նախարարությանը լրացուցիչ ուսումնասիրել ներկայացված փաթեթները:
Աղբյուր` Panorama.am
19:58
Հայաստանը կարևորում է ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների խորացումը. ՀՀ նախագահ
Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Լեհաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Վիտոլդ Վաշչիկովսկուն:
Աղբյուր` Panorama.am
19:55
Ցույց Հունաստանում՝ Օջալանի ազատ արձակման համար
Ցույցի մի շարք մասնակիցներ բերման են ենթարկվել:
Աղբյուր` Panorama.am
19:47
Վալոնիայի խորհրդարանում ստեղծվել է Արցախի հետ բարեկամության խումբ
Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանը Բրյուսել քաղաքում այցելել է Վալոնիայի խորհրդարան, որտեղ հանդիպել է պատգամավորների հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Ծանրորդ Կարուշ Ղուկասյանը դարձել է Մ 23 տարեկանների Եվրոպայի չեմպիոն
Հայ ծանրորդը երկամարտում գրանցել է 359 կգ արդյունք:
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
Զապորոժյեի կենտրոնում պայթյուն է տեղի ունեցել
Տուժածների մասին տեղեկություններ չկան։
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Երեխաների նկատմամբ կատարված հանցագործությունների 139 քրգործ՝ տարվա առաջին կիսամյակում
ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահի հանձնարարությամբ՝ ՀՀ ՔԿ-ում ներդրվել է երեխաների նկատմամբ կատարված հանցագործությունների վերաբերյալ ՀՀ ՔԿ վարույթում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Հայտարարություն՝ ԵՄ-ՀՀ ստորագրվելիք համաձայնագրի վերաբերյալ
«Գործընկերություն հանուն բաց հասարակության» նախաձեռնությունը ողջունում է ԵՄ-ՀՀ ստորագրվելիք Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի տեքստի հրապարակումը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Արտաշատում ՀՀԿ-ական թեկնածուն՝ առանց մրցակցի
Արարատի մարզկենտրոն Արտաշատի քաղաքապետի ընտրություններում  ինքնաառաջադրված Արտակ Սարգսյանն ինքնաբացարկ է հայտնել:  Նա անկուսակցական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
«ՀՀ-ի և Բելառուս միջև առևտրաշրջանառության ծավալները չեն համապատասխանում երկու պետությունների իրական ներուժին»
Սուրեն Կարայանի գլխավորած պատվիրակությունը գտնվում է Բելարուսի մայրաքաղաք Մինսկում:
Աղբյուր` Panorama.am
19:05
Նախագահը հանդիպել է «ՍԴ դերը սահմանադրական վեճերի հաղթահարման գործում» խորհրդաժողովի մասնակիցների հետ
Փաստը, որ խորհրդաժողովն իր հարկի տակ է հավաքել բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների, ըստ նախագահի, խոսում է նման ձևաչափով համագործակցության պահանջվածության մասին:
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
ԱՄՆ-ն ահաբեկչության դեմ պայքարում չի սատարում Թուրքիային. Էրդողան
«Չենք հավատում, դուք մեզ հետ չեք»,- ասել է նա։
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Ղարաբաղի չճանաչվածությունը չպետք է խոչընդոտ դառնա Արցախի և ԵՄ-ի միջև համագործակցության համար. Մասիս Մայիլյան
«Հայաստանի եվրոպացի բարեկամներ» միջազգային հասարակական կազմակերպության (EuFoA) նախաձեռնությամբ Բրյուսելում տեղի է ունեցել Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրին նվիրված քննարկում:
Աղբյուր` Panorama.am
18:38
Ոստիկանը զբոսնել է Մոսկվայի կենտրոնում՝ զենքն ուղղած անցորդների վրա
Ուժայինին նկատողություն է արել ականատեսներից մեկը, սակայն վերջինս ուշադրություն չի դարձրել նրա վրա և շարունակել ճանապարհը։
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Արցախի ՊԲ-ն գտնվում է պատրաստության բարձր մակարդակի վրա
Արցախի պաշտպանության բանակի շտաբի նիստերի դահլիճում տեղի է ունեցել խորհրդակցություն:
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
«Էս ծառն ինձ խանգարում է» տրամաբանությամբ
Ճարտարապետ Արսեն Կարապետյանը ֆեյսբուքյան իր էջում տեղադրել է 1973 թ. Երևանի կանաչապատման հեռանկարային նախագծի սխեման: Մուգով արված հատվածները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Դավիթ Հարությունյանը վրաց գործընկերոջ հետ քննարկել է պրոբացիոն համակարգի բարեփոխմանը վերաբերող հարցեր
Հայաստանն ու Վրաստանը ոչ միայն նույն անցյալն, այլև ներկայում, հատկապես իրավական ոլորտում, նույն մարտահրավերներն ունեն, որոնց դիմակայելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:49
Սերժ Սարգսյանը ստորագրել է Ազգային ժողովի ընդունած մի շարք օրենքներ
Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ստորագրել է Ազգային ժողովի ընդունած «Ազատ առևտրի գոտու մասին 2011 թվականի հոկտեմբերի 18-ի պայմանագրի մասնակից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:20
Էլեկտրական հեծանիվների կայանի և արտաքին LED լուսավորության համակարգի գործարկում Գառնիում
Պատմաճարտարապետական հուշարձաններով հարուստ և զբոսաշրջության կենտրոններից մեկը հանիսացող հինավուրց Գառնի գյուղում տեղի է ունեցել երկու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:14
Բողոքի ակցիա՝ տարկետման իրավունքի վերացման օրինագծի դեմ
«Հանուն գիտության զարգացման» նախաձեռնությունն այսօր բողոքի ակցիա է կազմակերպել Պաշտպանության նախարարության կողմից ներկայացված...
Աղբյուր` Panorama.am
17:05
Միլսը վերահաստատել է ԱՄՆ պատրաստակամությունը՝ շարունակելու աջակցությունը հակակոռուպցիոն պայքարի գործում
Կառավարությունը, իր ծրագրին համապատասխան, շարունակում է կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում իրավիճակի բարելավման հետևողական քաղաքականությունը 3...
Աղբյուր` Panorama.am
16:58
Բաբկեն Թունյան. Տնտեսության մեջ բեկում մտցնելու համար երկու խնդիր պետք է լուծել
«Տնտեսության մեջ բեկում մտցնելու համար երկու ֆունդամենտալ գործոն կա: Առաջինը դատաիրավական համակարգի էական բարելավումն է, հաջորդը՝ ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:50
Մենք պատրաստ ենք այսօր էլ գնել իրանական գազ, եթե դրա գինն ավելի ցածր կլինի ռուսական գազի գնից. Աշոտ Մանուկյան
ՀՀ Էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարար Աշոտ  Մանուկյանն այսօր լրագրողների հետ զրույցում անդրադառնալով Իրանից գազ գնելու...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ընտանեկան բռնություն. անհրաժեշտությու՞ն, թե՞ պատժիչ մեխանիզմ
18:08 20/10/2017

Ընտանեկան բռնություն. անհրաժեշտությու՞ն, թե՞ պատժիչ մեխանիզմ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}