Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:21
Թուրքական կայքի անդրադարձը հայկական թղթադրամի վրա Սարոյանի պատկերի հայտնվելուն
Թուրքական «Sözcü» թերթի կայքն անդրադարձել է Հայաստանում շրջանառության մեջ դրվելիք նոր՝ 3-րդ սերնդի 5000 անվանական արժեքով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Երեխաները Հայաստանի Հանրապետության ամենաարժեքավոր քաղաքացիներն են. Արմեն Սարգսյան
Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանն այսօր ԹՈՒՄՈ ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնում մասնակցել է Երեխաների համաշխարհային օրվան նվիրված...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Փաշինյան. 187 փոքր ՀԷԿ-երում իրականացված ստուգումների արդյունքում պարզվել է՝ 150-ում ջրաչափ տեղադրված չէ
Արագածոտնի մարզ կատարած աշխատանքային այցի ընթացքում վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձել է Հայաստանի ներկայիս տնտեսական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Եմենում պատերազմի 3 տարիներին մահացել է 85 հազար երեխա
Տվյալները ներկայացրել է Save the Children միջազգային կազմակեպությունը՝ հիմնվելով ՄԱԿ-ի վիճակագրութան վրա։
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Dolce & Gabbana-ն Չինաստանում չեղյալ է համարել շոուն՝ ռասիզմի մեղադրանքների պատճառով
Dolce & Gabbana իտալական նորաձևության տունը  այսօր չեղյալ է համարել Շանհայում ծրագրված շոուն՝ սկանդալային գովազդի պատճառով, որը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:49
Շեփորահարների միջազգային մրցույթում արցախցի երաժիշտը մրցանակային տեղ է զբաղեցրել
Ուկրաինայի Տերնոպոլ քաղաքում նոյեմբերի 5-10-ը կայացած Շեփորահարների միջազգային մրցույթում 12-ամյա արցախցի շեփորահար, Ստեփանակերտի Կոմիտասի անվան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
ԵԱՀԿ ԺՀՄԻԳ-ի դիտորդների ¼-ն աշխատելու է Երևանում
Երևանում տեղակայված 475 տեղամասային կենտրոններում նախապատրաստական աշխատանքները մոտենում են ավարտին: Տեղամասային կենտրոնների գերակշիռ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Բրիտանացիները ցանկանում են Մեյին կրկին տեսնել վարչապետի պաշտոնում
Եթե անցած շաբաթ այդպիսի ցանկություն էր հայտնել հարցվածների 33 տոկոսը, ապա այս շաբաթ՝ 46 տոկոսը։
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Գեղարքունիքի մի քանի համայնքում վաղը ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարային աշխատանքներով պայմանավորված, նոյեմբերի 22-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Արմեն Սարգսյանի կոչը. Ձեր շաբաթ-կիրակին ընտանիքների հետ անցկացրեք Երևանից դուրս
Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը և վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանն այսօր մասնակցել են «Բիզնես միջավայր և ներդրումներ....
Աղբյուր` Panorama.am
19:12
Ասիայի ամենանախանձելի ամուրիներից մեկն անդամագրվել է ԻՊ-ին և մահացել
Նա 220 ավստրալիացիներից մեկն է, ով գնացել է Սիրիա և կռվել ԻՊ-ի կողմից։
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Համաներմամբ ազատ է արձակվել 509 դատապարտյալ
ԱՆ քրեակատարողական ծառայության հանրային կապերի բաժինը հրապարակել էհամաներմամբ ազատված դատապարտյալների թիվը նոյեմբերի 21-ի դրությամբ։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
43-ամյա բրիտանուհին 21-րդ անգամ մայր է դարձել
Մեծ Բրիտանիայում Սյու և Նոել Ռեդֆորդները 21-րդ անգամ ծնող են դարձել:  Վերջերս 43-ամյա կինը աղջիկ է ունեցել: Այսպիսով, Ռեդֆորդների ընտանիքն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի գլխավոր տնօրենը մասնակցել է Երեխաների համաշխարհային օրվան նվիրված հանդիպմանը
Երեխաների համաշխարհային օրվա առթիվ (նոյեմբերի 20) այսօր ԹՈՒՄՈ ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնում տեղի է ունեցել հանդիպում, որի ընթացքում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Թրամփը ցանկացել է արդարադատության նախարարությանը հանձնարարել Քլինթոնի դեմ գործ հարուցել
ՄաքՀանը զգուշացրել է Թրամփին, որ եթե նա խնդրի իր մրցակիցների դեմ հետաքննություն սկսել, կարող է բախվել մի շարք անցանկալի հետևանքների՝ ներառյալ հնարավոր իմպիչմենտը։
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Արփինե Հովհաննիսյանը ռեյտինգայինով կպայքարի Լոռիում, Մարուքյանը՝ Երևանում
ՀՀԿ ԳՄ անդամ, ԱԺ փոխնախագահ Արփինե Հովհաննիսյանը ռեյտինգային ընտրակարգով առաջադրվել է Լոռու մարզն ընդգրկող թիվ 9 ընտրատարածքում։ Ըստ ԿԸՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Թուրքիայի կողմից C-400-ների ձեռքբերումը «որոշված գործ է»
Չավուշօղլուն նաև հավելել է, որ այդ գործարքը չի կարող չեղարկվել։
Աղբյուր` Panorama.am
17:57
Կարին Մարմսոլերն ասել է՝ ոգևորված է Աննա Հակոբյանի կոչից
Աննա Հակոբյանը Կարին Մարմսոլերին է ներկայացրել «Կանայք հանուն խաղաղության» արշավի առաքելությունը
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
Զոհրաբ Մնացականյան. Հայաստանի քաղաքականությունը հայամետ է
Հայաստանի քաղաքականությունը հայամետ է
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Հարություն Յավրյանն ու Մարտին Շարբաթյանը պարգևատրվել են
Այսօր Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունում հաճելի անակնկալ էր պատրաստվել հայկական սպորտի վաստակաշատ ներկայացուցիչներ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Տոնոյանն այցելել է Մազարի Շարիֆ քաղաքում ծառայություն իրականացնող հայ խաղաղապահներին
Աշխատանքային այցով Աֆղանստանում գտնվող ՀՀ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար Դավիթ Տոնոյանի գլխավորած պատվիրակությունը նախօրեին այցելել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:01
Ամերիաբանկն առաջին անգամ Հայաստանում ներդրել է ՓՄՁ-ների վարկավորման սքորինգային համակարգ
Ամերիաբանկն առաջին անգամ Հայաստանում գործարկել է վարկավորման սքորինգային համակարգը, որն ուղղված է փոքր և միջին բիզնեսի առցանց վարկավորմանը:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
Մենք կովի կողմից ենք
Նոր կառավարություն Նոր գյուղնախարար Նոր բնապահպանության նախարար Նոր արդարադատության նախարար Արարատի նոր մարզպետ Դիմում եմ ձեզ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:51
Մխիթարյանը վերադարձել է «Արսենալի» ճամբար
Ազգերի լիգայի խաղարկության խմբային փուլի վերջին երկու տուրերի խաղերին մասնակցելուց հետո Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան Հենրիխ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:41
Մոմավառություն՝ ի հիշատակ Վահագն Մարգարյանի
Երիտասարդ արտիստի հոգեհանգիստը տեղի կունենա այսօր, հուղարկավորությունը վաղն է։
Աղբյուր` Panorama.am
16:31
Փաշինյան. Մտադիր չենք անտեսել հանքարդյունաբերությունը
Վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանի հետ հանդիպել է մեր երկրի տարբեր ոլորտներում գործունեություն ծավալող...
Աղբյուր` Panorama.am
16:26
Ի՞նչ աղմուկ է խանգարել աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդներին
Լոնդոնում շարունակվում է շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչման մրցախաղը նորվեգացի Մագնուս Կարլսենի և ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչ Ֆաբիանո Կարուանայի միջև:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:07
Beeline-ը նոր հնարավորություններ է տրամադրում BeeTV-ի բաժանորդներին
Beeline-ը տեղեկացնում է, որ Հայաստանում ամենապահանջված BeeTV հավելվածը համալրվել է հեռուստատեսության ժամանակակից հնարավորություններով:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:03
«Սպազմալգոն»-ի 1801800 սերիայի շրջանառությունը դադարեցվել է ՀՀ-ում
Դադարեցվել է Սերբիայի «Զդրավլե» դեղագործական ընկերության արտադրության «Սպազմալգոն, դեղահատեր, 500մգ+5մգ+0,1մգ, բլիստերում...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վալերի Պեկրեսն ամփոփեց հայաստանյան այցը
13:43 20/11/2018

Վալերի Պեկրեսն ամփոփեց հայաստանյան այցը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}