Հասարակություն 10:00 10/04/2010

Մարաղան` 20-րդ դարավերջի Գողգոթա

 «Դա նման էր Գողգոթային... շատ տարիներ անց»: Սրանք բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի խոսքերն են: Նորօրյա Գողգոթան, որի մասին խոսում է բարոնուհին, Մարաղայի ողբերգությունն է:

1992թ. ապրիլի 10-ի լուսաբացը Մարաղայում արյունոտ էր, առավոտ լուսոն բացվեց դաժան ողբերգությամբ, ադրբեջանական հրոսակների անմարդկային ոճրագործությամբ: Օդում արյան գաղջ հոտն էր, այրվող տների թանձր ծուխը, վիրավորների ու հարազատներին կորցրածների լացն ու կականը, իսկ շուրջբոլորը դիակներ էին, մարդկանց կտրտված մարմնամասեր:

«Ես երբեք չեմ մոռանա այդ ահավոր օրը, երբ ադրբեջանցիները հարձակվեցին Մարաղայի վրա:
Մարաղայի բնակիչները լիովին անպաշտպան էին, նրանք գրեթե ոչինչ չունեին թշնամուն դիմակայելու համար: Ես տեսա երիտասարդ մի տղայի, որ փորձում էր ազերիների տանկի դեմն առնել որսորդական հրացանի օգնությամբ: Մարաղայի սպանդի ամենադաժան տեսարաններից մեկը մարդկանց գլխատված մարմիններն էին: Ես տեսել եմ, տեսել եմ, թե ինչպես են ադրբեջանցիները գլխատում մարդկանց, տեսել եմ վառված դիակներ, ըստ երևույթին, որոշ մարդկանց նրանք կենդանի էին վառել: Նրանք հիմնահատակ քանդում ու վառում էին հայերի տները, սակայն վառելուց առաջ թալանում էին դրանք` այնտեղից դուրս բերելով այն ամենն, ինչ իրենց չէր պատկանում: 1992թ-ին ադրբեջանցիները Մարաղայում հանցանք են գործել ողջ մարդկության դեմ»,-նույնիսկ շատ տարիներ անց, չկարողանալով զսպել արցունքները, կպատմի բարոնուհի Քոքսը:

Մարաղայի ողբերգությունը Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի հայերի հանդեպ ադրբեջանցիների պարբերաբար իրագործած ցեղասպան գործողությունների և էթնիկ զտումների համակարգված, հետևողական շղթայի հերթական մի օղակն էր: Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ուղեկցվել է մարդկության տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս դաժանություններով: Սակայն նույնիսկ նման սև ֆոնին առանձնանում է Մարաղայի ողբերգությունը:
Ահա թե ինչ է պատմում ադրբեջանական դաժան մսաղացից հրաշքով փրկվածներից Վալյա Խաչիկյանը.

«Ապրիլի 9-ին, երեկոյան մոտավորապես ժամը վեցին սկսվեց գյուղի ռմբակոծումը, ինչին արդեն վաղուց սովորել էինք: Կրակում էին Ալազանից, թնդանոթներից, խոշոր գնդացիրներից: Այդ ժամանակ ամուսնուս հետ գտնվում էինք նկուղում, ուր ապրում էինք գրեթե երեք տարի: Ապրիլի 10-ի առավոտյան ժամը 6-ի մոտ սկսվեց փոթորկալից գնդակոծություն. արկերը պայթում էին գրեթե ամեն վայրկյան: Գյուղի վրա 3000-ից ավելի արկ է պայթել: Այդպես շարունակվեց մինչև ժամը 14-ին մոտ: Այդ ժամանակ տեղեկացանք, որ ադրբեջանցիներն արդեն գյուղ են մտել: Բոլոր նրանք, ովքեր չկարողացան լքել գյուղը, մորթվեցին, այրվեցին կամ գերեվարվեցին: Իսկ փախչողներիս դժոխային ճանապարհ էր սպասում` ռմբակոծությունների ներքո…»:


Ադրբեջանական հրոսակները թալանել են բոլոր տները, իսկ այն ամենը, ինչ չեն կարողացել թալանել, այրել են` հաճախ` տանտերերի հետ միասին: Բնակիչներին կոտորել են ամենադաժան եղանակներով` այրել, անդամահատել, անգամ սղոցել: Դաժան կոտորածների արդյունքում տարբեր տվյալներով սպանվել է ավելի քան 80-100 մարաղացի, այդ թվում` 30-ը` կանայք, 40-ից ավելի մարդ վիրավորվել է, ևս 63-ը գերեվարվել են: Վերջիններիս թվում եղել է ինը երեխա: Բազմաթիվ մարաղացիներ սպանվել են փախուստի ճանապարհին` ծնողների, զավակների, հարազատների աչքերի առջև: Պատանդ տարված մարաղացիներից յոթը վերադարձվել են, 17-ը փոխանակվել են, մեկը գնվել է, մեկին հաջողվել է փախչել գերությունից, ութ հոգու սպանության մասին տեղեկություններ են ստացվել, ևս 29-ի ճակատագիրն առ այսօր անհայտ է: Մեկ մարդ սպանվել է փոխանակման պահին, մեկն էլ` փախուստի փորձ կատարելիս:


Ականատեսների վկայություններին (օրինակ` http://www.maragha.nk.am) հնարավոր չէ սառնասրտորեն ծանոթանալ, դրանք պարունակում են դաժան նկարագրություններ, սահմռկեցուցիչ մանրամասներ, որ մարդկային տրամաբանությունից ու պատկերացումներից դուրս են: Միևնույն ժամանակ այդ ամենը ցավալիորեն այնքան ծանոթ է` դեռ 19-րդ դարի վերջից ու 20-րդ դարի սկզբներից: Մեկ դարից ավելի թուրք-ազերիական ձեռագիրն այդպես էլ չի փոխվել, չի փոխվել նաև նրանց բնույթը…

…Մարաղան այսօր դեռ շարունակում է մնալ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ու, ինչպես ցույց են տալիս արբանյակից կատարված պատկերները, ժամանակի ընթացքում ազերիները գողացել են նաև տների քարերն անգամ:

Իսկ մարաղացիները վստահ են, թե նորից վերադառնալու ու շենացնելու են հայրենի գյուղը:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

19:33
Բուժամբուլատորիայի տնօրենը յուրացրել է պետության կողմից տրամադրված վառելիքը
Պարզվել է նաև, որ այդ նույն ժամանակահատվածում ամբուլատորիայում որպես վարորդ գրանցված անձինք փաստացի չեն հաճախել աշխատանքի, բայց աշխատավարձ ստացել են։
Աղբյուր` Panorama.am
19:33
Արտակարգ դրության վերացման առիթով թուրք պատգամավորը սափրել է մորուքը
Թուրքիայում հուլիսի 19-ից սկսած, տեղական ժամանակով 01։00-ից, դադարեցվել է շուրջ 2 տարի տևած արտակարգ դրությունը։ Արտակարգ դրությունը սահմանվել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:29
Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի ղեկավարները քննարկել են գագաթաժողովի անցկացմանն առնչվող հարցեր
Գագաթաժողովի անցկացման կոնկրետ ժամկետ դեռևս չի որոշվել։
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Բաթումիում զբոսաշրջիկների անվտանգությանը հետևելու է ոստիկանական 125 տեսախցիկ
Բացի ճանապարհային հատվածներից, լրացուցիչ տեսախցիկներ տեղադրվել են քաղաքի պատմական մասում և բուլվարի տարածքում։
Աղբյուր` Panorama.am
19:14
Լեոնարդո դի Կապրիոն և Բրեդ Փիթը հրաժարավել են նկարահանվել «Սապատավոր լեռը» ֆիլմում
Երբ կինեմատոգրաֆիստը նրանց առաջարկություն է արել, նրանք հրաժարվել են։ Նույնը տեղի է ունեցել նաև Մեթ Դեյմոնի և Ռայան Ֆիլիպի դեպքում։
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Դամասկոսում պայթյուն է եղել
Սիրիայի մայրաքաղաքում այս դեպքը վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում առաջինն էր։
Աղբյուր` Panorama.am
19:02
Քիմ Քարդաշյան ոճի կիպ շորտերը համացանցում աժիոտաժ են առաջացրել
Amazon-ը Futuro Fashion բրենդի բամբակյա շորտերը ճանաչել է թիվ մեկ բեսթսելլեր կանացի նորաձևության բաժնում:
Աղբյուր` Panorama.am
18:51
Ռոնալդուն հունական հյուրանոցի աշխատակիցներին 20 հազար եվրո թեյավճար է թողել
Նա խիստ տպավորված է եղել հունական հանգստավայրի ծառայությունների մատուցման մակարդակից։
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Թբիլիսիում Հաջիևին հիշեցրել են՝ հիմնախնդրի հիմքում Արցախի ժողովրդի ապրելու իրավունքն է ազատ երկրում
«Քանի որ ես զրկված էի Ադրբեջանի ներկայացուցչի կողմից Հայաստանի դեմ երեկ հնչեցված մեղադրանքներին պատասխանելու իրավունqից, ես...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Հաղարծինում ծեծկռտուքի հետևանքով կան տուժածներ
Տուժողները «Բնապահպանի տուն» հասարակական կազմակերպության մի խումբ անդամներն են:
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Աշոտյանն արձագանքում է Փաշինյանի հայտարարությանը
«Փորձեք արագ դիվանագիտական խողովակներով սառեցնել այս վտանգավոր գործընթացը»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
Խցանում Սեբաստիա-Լենինգրադյան խաչմերուկում
Կոյուղատարը լցվել - փակվել է հողով ու ապարներով:
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Արցախյան հարցում Փաշինյանի և Տեր-Պետրոսյանի դիրքորոշումները չեն կարող համերաշխ լինել. վերլուծաբան
«Կարելի է ենթադրել, որ վերջին կարգավորումների հետ կապված՝ Փաշինյանի և Տեր-Պետրոսյանի դիրքորոշումները չեն կարող համերաշխ լինել»,- ասաց վերլուծաբանը։
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
ՀՀ նախագահը ստորագրել Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին ՀՀ օրենքը
Նախագահ Արմեն Սարգսյանն այսօր ստորագրել է Ազգային ժողովի ընդունած «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:53
Կատարինա Մատերնովան կայցելի Հայաստան
ԵՄ բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցելությունը վերահաստատում է ԵՄ-Հայաստան հարաբերությունների խորացումը
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
ՀՅԴ-ն իր զորակցությունն է հայտնում Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցուն
«Քննադատելու, բողոքելու իրավունքի իրացումը կարևոր է, սակայն չի կարելի ժողովրդավարությունը շփոթել ամենաթողության հետ»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Քարաթափում Բերդ քաղաքում. տուժածներ չկան
Հուլիսի 19-ին, ժամը 10:09-ին «911» ծառայությանը տեղեկություն է ստացվել, որ Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի Ռոմանոս Մելիքյան փողոցում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:18
«Շիրակ». Մեր պահանջն այսօր կատարվեց
«ՀՖՖ-ն զերծ կմնա որևէ նոր մեկնաբանություններից՝ թողնելով այն ֆուտբոլասերների և հանրության դատողությանը»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:08
Բավարարվել է 22 տարի առաջ չարաշահումներով պետությանը պատճառված վնասը վերականգնելուն ուղղված դատախազության հայցը
Երևան քաղաքի դատախազության կողմից ներկայացված՝ պետական շահերի պաշտպանության հայցի բավարարման արդյունքում հնարավորություն է ստեղծվել վերականգնել...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Սմբատ Գոգյան. Մարդը գիտությունների դոկտորի աստիճան չունի, բայց բուհի ռեկտոր է
«Մենք տվյալներ ունենք, որ մարդը գիտությունների դոկտորի աստիճան չունի, բայց բուհի ռեկտոր է: Հիմա ստուգում ենք այդ տեղեկությունը»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
16:46
Պուտինն ու Թրամփը՝ մեկ դեմքով
Ամերիկյան «Time» թերթի հուլիսյան համարի շապիկին պատկերված է դեմք՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ու ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի դիմագծերով։
Աղբյուր` Panorama.am
16:29
Մեկ, երկու, երեք տարում կհամոզեմ, որ 12-ամյա կրթական համակարգը լավն է. Արայիկ Հարությունյան
Դպրոցները փորձում են լիցենզիաները համապատասխանեցնել իրենց ունեցած հզորություններին: Այս մասին այսօր կառավարության նիստից հետո լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:12
«Փյունիկ»-ը կպաշտպանի Արթուր Վանեցյանի թեկնածությունը
«Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. ««Փյունիկ»-ի ղեկավարությունը մեծ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:45
Ինչպես է Երևանի կենդանաբանական այգու փիղը դիմակայում շոգին
Երևանի կենդանաբանական այգու միակ փիղը՝ Բունկան (այդպես են անվանել նրան Թբիլիսիի կենդանաբանական այգում) Երևանի կենդանաբանական այգի է եկել 2014...
Աղբյուր` Panorama.am
15:32
Beeline-ը հայտարարում է «Բի Ին Ռոումինգ» խաղարկության մեկնարկի մասին
Beeline-ը հայտարարում է մրցույթ ճանապարհորդությունների սիրահարների համար։ Մրցույթին մասնակցելու համար մինչև հուլիսի 31-ը պետք է Beeline Armenia...
Աղբյուր` Panorama.am
15:22
ԱԺ նախագահը, մարդու իրավունքների պաշտպանն ու նախարարներն այցելել են թիվ 92 ներառական մանկապարտեզ
ԱԺ նախագահ Արա Բաբլոյանի նախաձեռնությամբ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը, ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Մանե...
Աղբյուր` Panorama.am
14:41
«Ֆեյսբուքը» չի հեռացնի Հոլոքոստը հերքող գրառումները
«Ես հրեա եմ, և կա մարդկանց կատեգորիա, որը հերքում է Հոլոքոստը: Ես դա շատ վիրավորական եմ համարում»։
Աղբյուր` Panorama.am
14:32
Հայ գիտնականները մասնակցել են բարձր էներգիաների նեյտրինոների ճառագայթման աղբյուրի բացահայտման աշխատանքներին
Գիտնականների միջազգային խումբը աշխարհում առաջին անգամ հայտնաբերել է բարձր էներգիաների նեյտրինոների ճառագայթման տիեզերական աղբյուր, որը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:23
ՀԱԷԿ-ում պլանային նախապատրաստական վերանորոգման աշխատանքները կավարտվեն օգոստոսի 1-ին
ՀՀ կառավարությունը քննարկել է «ՀԱԷԿ» ՓԲԸ-ին` 2-րդ էներգաբլոկի պլանային նախապատրաստական վերանորոգման աշխատանքների շրջանակում...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Չեմ թաքցնի՝ ՀՖՖ նախագահի պաշտոնը ստանձնելու ցանկություն ունեմ. ԱԱԾ տնօրեն
14:03 19/07/2018

Չեմ թաքցնի՝ ՀՖՖ նախագահի պաշտոնը ստանձնելու ցանկություն ունեմ. ԱԱԾ տնօրեն

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}