Հասարակություն 15:15 20/01/2014

«Բաքվի ջարդերի 25-րդ տարելիցի կապակցությամբ կյանքի կկոչվի լայնածավալ նախագիծ»

«Բաքվի` 1990 թ հունվարի 13-ից 19-ը ընկած արյունոտ շաբաթը, ինչպես նաև դրան նախորդած` 1988-1989 թ իրադարձությունները, դեռևս մնում են Ղարաբաղյան հակամարտության քիչ ուսումնասիրված էջերի շարքում»: Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց «Սովորական ցեղասպանություն» նախագծի ղեկավար Մարինա Գրիգորյանը:

«Սև հունվարից» 24 տարի անց, ինչպես 20-րդ դարի ընթացքում թվով երրորդ ցեղասպանության, այնպես էլ «Սումգայիթից» անմիջապես հետո սկսված Բաքվի հայերի հետապնդումների, բռնաճնշումների, բռնությունների, սպանությունների և տեղահանության մասին մենք դեռևս քիչ բան գիտենք: Հունվարի 13-ից 19-ը ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած ջարդերը ընդամենը այն ահասարսուռ գողծողությունների շղթայի գագաթանակետն էին, որոնք տեղի էին ունենում վերջին 2 տարիների ընթացքում և կրում էին Ադրբեջանի հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող կազմակերպված հանցագործության բնույթ»,-նշել է Մարինա Գրիգորյանը:

Նա հիշեցրել է, որ 1990 թ հունվարյան ողբերգության և դրանց նախորդած գործողությունների հետևանքով Ադրբեջանի հարյուր հազարավոր հայեր բռնի կերպով տեղահանվել են իրենց դարավոր բնակության վայրից և զրկվել կացարանից ու անձնական գույքից: Ոճրագործության հատևանքով նրանցից շատերը կորցրել են իրենց հարազատներին: Փախստակաների մի մասը հաստատվել է Հայաստանում, իսկ մեծամասնությունը ստիպված էր հառանալ այլ երկրներ: Նրանց մեծ մասը բնակվում է Միացյալ Նահանգներում:

«Արժեքավոր վկայություններն այն մասին, թե ինչի են նրանք ենթարկվել և ականատես եղել, մնում են չպահանջված, չուսումնասիրված և աշխարհին անհայտ: Բաքվի ջարդերի ականատեսների վկայությունների արձանագրման միակ փորձը նախաձեռնվել է հայտնի բաքվեցի լրագրող և հրապարակախոս Իրինա Մոսեսովայի կողմից 90-ական թվականներին` տաք հետքերով: Այդ ուսումնասիրությունների արդյունքը եղել են նրա կողմից գրված երկու գրքերը` «Վանդալիզմը Բաքվում» և «Բաքվի հայերը` գոյությունը և ելքը», որոնցում տեղ են գտել նրա կողմից հավաքված փաստերի միայն մի փոքր մասը: Ընդ որում օբյեկտիվ պատճառներից ելնելով` Մոսեսովան կարող էր խոսել և արձանագրել Բաքվի հայերի միայն աննշան մասի պատմածները: 2008թ-ի հունվարին կյանքից հեռացած Աննա Միխաիլովայի արխիվը, մեր տվյալներով, կորսված է, իսկ փոքր տիրաժով տպագրված նրա գրքերը դարձել են գրադարանային հազվագյուտ գրքեր», - ասել է Մ. Գրիգորյանը:

Նրա խոսքով այսօր` գրեթե քառորդ դար անց, կարիք կա հնարավորության դեպքում գտնել ողբերգության ավելի շատ ականատեսներ, գրանցել նրանց վկայությունները և ներկայացնել միջազգային հանրությանը: Բացի նմանատիպ աշխատանքի պատմական և բարոյական նշանակությունից` այն պետք է լինի նաև կարևոր և անվիճելի փաստարկ հայկական կողմի համար ղարաբաղյան կոնֆլիկտի շուրջ բանակցային գործընթացի ժամանակ:

Ըստ Մ. Գրիգորյանի, այդ նախագծի նշանակությունը ավելի է մեծանում, քանի որ Ադրբեջանը տարիների ընթացքում փորձում է խեղաթյուրել «սև հունվարի» էությունը և մոռացության մատնել Բաքվի բազմահազարանոց հայության, ինչպես նաև այլ ազգությունների ներկայացուցիչների ցեղասպանության, ջարդերի և արտաքսման փաստը:

«Ի տարբերություն Սումգայիթի դեպքերի, Բաքվի դեպքերի հետ կապված չի հարուցվել ոչ մի քրեական գործ, սպանությունների և այլ հանցագործությունների փաստերով ոչ մի հետաքննություն չի անցկացվել, տեղի չի ունեցել ոչ մի դատական գործընթաց»,-ընդգծել է Մ.Գրիգորյանը:

Նրա խոսքերով, Բաքվի դեպքերի հետ կապված շատ քիչ վկայություններ, լուսանկարներ և տեսանյութեր են պահպանվել: Հնարավոր է դրանք առկա են արխիվներում, սակայն դրանք իրենց անհասանելի են:

Մ.Գրիգորյանը նշել է, որ խորհրդային կենտրոնը փաստացի աջակցել է Ադրբեջանի ղեկավարությանը զանգվածային հանցագործությունը թաքցնելու ձգտման մեջ, չնայած այն հանգամանքին, որ հունվարյան այդ օրերին զոհվել են տարբեր ազգությունների ոչ քիչ թվով զինվորականներ և նրանց ընտանիքների տասնյակ հազարավոր անդամներ արտաքվել են քաղաքից:

Բանախոսը տեղեկացնում է, որ այդ բացը լրացնելու համար մշակվել է նախագիծ, որը կոչվում է «25 տարի անց. Բաքվի ողբերգությունը ականատեսների վկայություններում»:

«Նախագիծը ենթադրում է այժմ ԱՄՆ-ում բնակվող նախկին բաքվեցիների վկայությունների հավաքագրում և տեսագրում, գրքերի հրատարակում, հայտնի «Սումգայիթյան ողբերգությունը ականատեսների վկայություններում» նախագծի նմանությամբ, որը թարգմանվել է 9 լեզուներով: Նախատեսվում է նաև վավերագրական ֆիլմի նկարահանում»,-ավելացրեց Մ. Գրիգորյանը:

«Ներկայում տեղեկատվություն հավաքելու և կապեր հաստատելու նախնական աշխատանքներ են ընթանում: Մենք արդեն պարզել ենք, թե Ամերիկայի որ նահանգներում և քաղաքներում են կոմպակտ բնակվում Բաքվի հայերը, և, ամենայն հավանականությամբ, գարնանը մեր ստեղծագործական խումբը կմեկնի ԱՄՆ տեսանկարահանումների համար»,- ասել է Մ. Գրիգորյանը:

Նախագծի ղեկավարը նաև հայտնել է, որ Karabakhrecords.info կայքի և «Սովորական ցեղասպանություն. Բաքու, 1990թ. հունվար» ֆիլմի ստեղծումը հանգեցրել է նրան, որ հեղինակին սկսել են դիմել Բաքվի հայերը՝ պատրաստակամություն հայտնելով կիսվել Ադրբեջանում 1988-1990թթ.-ի իրադարձությունների մասին իրենց հիշողություններով: Որոշներն արդեն տեսաձայնագրվել են և պարունակում են ողբերգության մինչ օրս անհայտ մանրամասներ:

«Այդ ամենը խոսում է այն մասին, որ նման նախագծի իրականացումը հայկական կողմի համար արդիական ու կարևոր պատմա-քաղաքական և տեղեկատվական-քարոզչական խնդիր է»,- ընդգծել է Մ. Գրիգորյանը:

Նա հավելել է, որ Բաքվի հայերի ցեղասպանության 25-ամյա տարելիցի նախապատրաստման շրջանակում կվերահրատարակվեն Իրինա Մոսեսովայի գրքերը, իսկ «Բաքվի հայերը: կյանքն ու ելքը» գիրքը կթարգմանվի անգլերեն:

Հիշեցնենք, որ «Սովորական ցեղասպանություն» նախագիծն իրականացվում է ՀՀ նախագահի աշխատակազմի Հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոնի կողմից: Նախագծի շրջանակում ստեղծվել է Սումգայիթում, Բաքվում, Մարաղայում և «Օղակ» գործողության ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին հինգ լեզուներով վավերագրական ֆիլմերի շարք, ստեղծվել է Karabakhrecords կայքը, ինչպես նաև վերահրատարակվել և թարգմանվել են մի շարք գրքեր:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

19:07
Պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի կողմից իրականացված վայրագություններն ու խոշտանգման ակտերը մշտապես գտնվում են մեր ուշադրության կենտրոնում.Մարուքյան
ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանի հայտարարություն է տարածել՝  Ապրիլյան պատերազմի չորրորդ տարելիցի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
COVID-19-ի բացված հաշվին փոխանցվել է 856մլն դրամ
ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ 17.03.2020թ. գանձապետարանում բացված «Ֆիզիկական անձանց և կազմակերպությունների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Բնապահպանության նախարար, այս նեղ պահին դուք ձեզ ճիշտ չեք պահում.Դոյդոյան
 «Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոն»-ի հիմնադիր Շուշան Դոյդոյանը ֆեյսբուքյան էջում գրել է. «Բնապահպանության նախարար,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Ազգային փոքրամասնությունների հիմնադրամների վրա ճնշում է գործադրվում.Փայլան
Թուրքիայի հիմնադրամների գլխավոր վարչությունը բազմաթիվ այլ հիմնադրամների հետ մեկտեղ հատուկ գրություն է ուղարկել նաև ազգային փոքրամասնություններին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Սերժ Սարգսյանը Եռաբլուրում հարգանքի տուրք է մատուցել Ապրիլյանի հերոսների հիշատակին
ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր այցելել է «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոն` հարգանքի և երախտագիտության տուրք մատուցել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:36
Պարենային ապրանքների գները մարտին նվազել են
Համաշխարհային համավարակի պատճառով առաջացած պահանջարկի և յուղերի գների անկումը հանգեցրել են հիմնական պարենային ապրանքների միջազգային գների նվազմանը
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
248 անձի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման արձանագրություն
Ապրիլի 2-ին ժամը 9-15-ը  մեկուսացման կամ ինքնամեկուսացման կանոնները կամ ազատ տեղաշարժվելու իրավունքի այլ սահմանափակումները խախտելու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Ավազակային հարձակում Սյունիքում
Երկու անձի մեղադրանք է առաջադրվել
Աղբյուր` Panorama.am
18:04
Varks.am-ի լուծարային հանձնաժողովը հայտարարությամբ է հանդես եկել
«ՎԱՐԿՍ ԷՅ ԷՄ Լուծարվող ՈւՎԿ» ՓԲ ընկերության լուծարային հանձնաժողովը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Այն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:57
Փաշինյան. Ետկորոնավիրուսային շրջանում այս թեման առավել մեծ կարևորություն է ունենալու
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում այսօր տեղի է ունեցել խորհրդակցություն՝ ներդրումային քաղաքականության ընթացքի և խթանման...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
Պետդեպարտամենտը նշել է, որ մինչև մարտի 1-ը Ռուսաստանը կրճատել էր իր միջուկային զինանոցը 100 մարտագլխիկով
2019-ի սեպտեմբերի 1-ից մինչև այս տարվա մարտի 1-ը ընկած ժամանակահատվածում Ռուսաստանը կրճատեց իր մարտագլխիկների և դրանց կրողների քանակը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Արշակ Գասպարյան. Վայն եկել տարել է, եթե ազատազրկվածներից մեկի մոտ «հանկարծ» բացահայտվեց COVID-19
«Սոցիալական արդարություն» ՀԿ նախագահ, քրեական արդարադատության, ԵԽ բանտային ու պրոբացիոն համակարգերի փորձագետ  Արշակ Գասպարյանը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:44
Կորոնավիրուսի տնտեսական հետևանքների չեզոքացման չորրորդ միջոցառման մասին
Ո՞ւմ է վերաբերում կառավարության այս որոշումը և ինչպե՞ս պետք է ստանալ գումարը
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Սոցիալական աջակցության ծրագրերի իրականացման կարգերը դեռ բոլորը չեն մշակվել
Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Զարուհի Բաթոյան Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոնում ներկայացրեց  կառավարության սոցիալական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Շվեդիայում կորոնավիրուսի 5,4 հազար դեպք է գրանցվել. Ria.ru
Շվեդիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը հասել է 5466-ի, մահացել է 282 մարդ,  փոխանցում է «Ռիա Նովոստի»-ն՝ վկայակոչելով...
Աղբյուր` Panorama.am
17:17
Դատախազություն. 2019թ. հակակոռուպցիոն արդյունքները՝ ըստ առավել տարածված հանցատեսակների
ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հրապարակել էր 2019թ. կոռուպցիոն հանցագործությունների դեմ քրեաիրավական պայքարի ընդհանրական արդյունքները՝ 2018թ. հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
31 բուժաշխատող արձագաքել է նախարարի կոչին
Կորոնավիրուսի վարակով պայմանավորված` բժշկական անձնակազմի (բժիշկ, բուժքույր, կրտսեր բուժաշխատող) հավաքագրման վերաբերյալ ՀՀ առողջապահության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
ԱԿԲԱ-ԿՐԵԴԻՏ ԱԳՐԻԿՈԼ Բանկը` Սուբսիդավորվող գյուղատնտեսական վարկերի գրաֆիկներում փոփոխություններ կատարելու մասին
Հարցերի դեպքում կարող եք զանգահարել բանկի շուրջօրյա գործող հեռախոսահամարներին՝ 010 31 88 88, 010 31 99 99 կամ հաղորդագրություն գրել բանկի ֆեյսբուքյան էջին:
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
Բելառուսում կորոնավիրուսից մահացել է չորս մարդ. Gazeta.ru
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հայտարարել է, որ երկրում կորոնավիրուսից մահացել է չորս մարդ, փոխանցում է «Գազետա.ռու»-ն։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:49
Բակո Սահակյանն այցելել է Թալիշ
Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանն ապրիլի 2-ին այցելել է Թալիշ գյուղ և Ապրիլյան պատերազմի 4-րդ տարելիցի կապակցությամբ ծաղկեպսակ դրել...
Աղբյուր` Panorama.am
16:46
Ֆրանսիայում ԱՄՆ-ին մեղադրում են Չինաստանից պատվիրված դիմակներ գնելու մեջ
Ֆրանսիայում մեղադրել են ԱՄՆ-ին իրենց կողմից Չինաստանի պատվիրված դիմակները գնելու մեջ: Այս մասին ասել է Գրանդ-Էստ տարածաշրջանի ղեկավար Ժան...
Աղբյուր` Panorama.am
16:26
Արթուր Վանեցյան. Չորս տարի առաջ մեր զինված ուժերը վերահաստատեցին՝ խաղաղություն չեն մուրում, պարտադրում են
ԱԱԾ նախկին տնօրեն, գեներալ-մայոր  Արթուր Վանեցյանն ինսթագրամի իր էջում գրառում է  կատարել ապրիլյան պատերազմի խորհրդի մասին....
Աղբյուր` Panorama.am
16:25
Չինաստանում արգելել են ուտել շներին և կատուներին
Չինական Շենժեն քաղաքում իշխանությունները արգելել են ուտել շների և կատուների միսը, փոխանցում է «Լենտա.ռու»-ն։ Նշվում է, որ այդ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:18
Լրագրողական կազմակերպություններ. Կառավարությունն արտակարգ դրության պայմաններում ևս հաշվետու է հասարակության առջև
Ավելի քան մեկ տասնյակ լրագրողական կազմակերպություններ համատեղ հայտարարություն են տարածել ԱԺ կողմից ընդունած օրենքի շուրջ ունեցած...
Աղբյուր` Panorama.am
16:16
Եվրոպայում COVID-19-ով վարակվածների ավելի քան 95 տոկոսը 60 տարեկանից բարձր մարդիկ են. Գազետա.ռու
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության եվրոպական բաժնի ղեկավարը հայտարարել է, որ Եվրոպայում կորոնավիրուսով վարակվածների ավելի քան 95...
Աղբյուր` Panorama.am
16:05
«Փաստինֆո». Ռոբերտ Քոչարյանը շարունակում է ստացիոնար բուժումը բժշկական կենտրոնում
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը դեռևս գտնվում է «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնում: ՀՀ երկրորդ նախագահի կրտսեր որդին՝ Լևոն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:04
ՍԱՏՄ. Հայտնաբերվել և ոչնչացվել են ժամկետանց վաֆլիներ
Օրերս Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինն ահազանգ էր ստացել, որ Գյումրի քաղաքի կենտրոնական շուկայում գտնվող «Արջուկ»...
Աղբյուր` Panorama.am
15:53
Չինաստանում 14 բժիշկ ստացել է «ընկած հերոսի» տիտղոս. Ria.ru
Չինաստանի Հուբեյ նահանգի կառավարությունը որոշել է «ընկած հերոսի» տիտղոս տալ 14 բժիշկների, ովքեր մահացել են կորոնավիրուսի համաճարակի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:51
Երբ կարանտինը Աթոյան փողոցում կյանքեր փրկեց, իսկ քաղաքապետարանն անգործություն ցուցաբերեց
Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում  երկաթե հսկա էլեկտրասյունն ընկել է գետնին։ Ինչպես բնակիչներն ասացին Panorama.am-ի հետ զրույցում,...
Աղբյուր` Panorama.am
15:31
Եվրոպան արգելել է ռուսական հրթիռների արձակումը
Եվրոպական «Arianespace», կորոնավիրուսային պանդեմիայի պատճառով, արգելել է ռուսական «Progress» հրթիռի և տիեզերական...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան
15:50 29/02/2020

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}