Մշակույթ 08:51 05/03/2014

Պավել Ավետիսյան. Գառնիի տաճարի տարածքում օտար մարմին չպետք է կառուցվի

«Այդ տարածքում հնագիտական որևէ շերտ չկա: Բայց դա այս դեպքում երկրորդական է, քանի որ մշակութային հուշարձանում, որը դարձել է զբոսաշրջության կենտրոն, պահպանվում է պետության կողմից, օտար մարմին չպետք է կառուցվի»,- Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն Պավել Ավետիսյանը՝ պատասխանելով հարցին, արդյո՞ք «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի այն տարածքում, որտեղ նախատեսվում է սրճարան կառուցել, պեղված է և հնագիտական որևէ շերտ չկա:

Հիշեցնենք, որ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի տարածքում մշակույթի նախարարության Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի նախաձեռնությամբ կառուցվելու է սեզոնային սրճարան:

Պ. Ավետիսյանի խոսքով, այդ տարածքը նախկինում եղել է ժայռի վրա արած ճանապարհ: Խորհրդային շրջանում տաճարի վերականգնման ժամանակ շինարարական խճաքարեր և այլ բաներ են այտեղ կուտակվել, ճանապարհը փակվել է:

«Այդ տարածքում հնագիտական որևէ շերտ չկա: Բայց անկախ այդ շերտի բացակայությունից, այդտեղ ոչինչ չպետք է լինի, որպեսզի չխաթարվի պատմամշակութային միջավայրի պատկերը: Եթե միայն նստարաններ կառուցեն, որ մարդիկ կարողանան նստեն, հանգստանան, այլ բան է»,- ասաց նա:

Պ. Ավետիսյանի խոսքով, ինքն իր կարծիքը հայտնել է մշակույթի նախարարությանը:

Պատմական ակնարկ

«Գառնի» պատմա-մշակութային արգելոց-թանգարանը զբաղեցնում է 3,5 հա տարածություն (պահպանական գոտու հետ միասին` 5,1 հա) և ներառում պատմամշակութային մի շարք կառույցներ ու մշակութային արժեքներ` Գառնիի ամրոցը (մ.թ.ա. III-II դդ.), հեթանոսական տաճարը (մ.թ. 77թ.), խճանկար հատակով բաղնիքը, պալատական շինությունների և հարակից տնտեսական կառույցների, Ս. Սիոն եկեղեցու (VII դ.) և կից մատուռի ավերակները, սեպագիր արձանագրությամբ «վիշապ» անվանվող քարակերտ կոթողը, հունարեն արձանագրությամբ քարը և այլն:

Գառնիի ամրոցի ճարտարապետական համալիրի ուսունասիրությունը ունի բավականին մեծ պամություն: 19-րդ դարում բազմաթիվ գիտնականներ տաճարը գտնելու և ուսումնասիրելու համար ժամանում են Հայաստան:

Բոլոր գիտնականները ծանոթ էին Գառնին միայն գրավոր աղբյուրներից և հիշատակություններից, քանի որ Գառնիի 1679 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո կործանվել էին շատ կառույցներ այդ թվում և Գառնիի տաճարը:

Գառնիի ուսունասիրությամբ զբաղված գիտնականների թվում էին Ջեյմս Մորիերը, Ռոբերտ Կեր-Փորտրը, 1834 թվականին Գառնիում է լինում ֆրանսիացի գիտնական Ֆրեդերիկ Դյուբուա դե Մոնպերիեն, 1846 թվականին պատմաբան Ա.Մուրավյովը, 1879-1880-ական թթ. Ա.Ս.Ուվարովը, Բ.Շանտրը, Կառլ Շնաազենը, Ղևոնդ Ալիշան, 1907 թվականին Վ.Մ. Սիսոևը: 1907-1908 թթ. Խաչիկ Դադյանի կողմից ձեռնարկվում են հնագիտական առաջին պեղումները: 1893 թվականին Ն.Յա.Մառը առաջին անգամ լինում է Գառնիում և այնուհետև 1909-1911 թթ. Յա.Ի.Սմիրնովի և Կ.Կ.Ռոմանովի մասնակցությամբ գլխավորում է Գառնիի պեղումները: Այդ ժամանակ բացվում է միայն տաճարը։ 1949 թ. իր աշխատանքներն է սկսել ԳԱ հնագիտական արշավախումբը (ղեկ. ակադեմիկոս Բ. Առաքելյան), և պեղումներն ընդգրկել են ամրոցի եռանկյունաձև տարածքը: Այս ընթացքում մաքրվել է պարսպապատը և տաճարը, բացվել են մի շարք հուշարձանների մնացորդները և ի հայտ եկան արժեքավոր հնագիտական նյութեր:

Կատարված ուսումնասիրությունների հիման վրա համալիրի հուշարձանների մի մասի մնացորդները (եկեղեցի, բաղնիք, պալատական շենք, պարիսպներ և այլն) ամրակայվել են, իսկ հեթանոսական տաճարը 1968-1974 թթ. ամբողջապես վերակագնվել է:

Գառնիի տաճարի վերջնական վերականգնումը իրագործվեց ճարտարապետ Ա.Սահինյանի շնորհիվ: Գառնիի տաճարը վերականգնում է, երբ տեղում պահպանված էին փլատակների 40% – 60%: Գոյություն ունեցող քարերին միացել են նոր արված ավելացումները` պահպանելով հուշարձանի պատմա-մշակութային արժեքը: Բոլոր պակասող քարերը պետք է լրացվեին Գառնիի հանքերի քարերից: Տաճարի վերականգնման աշխատանքերի ընթացքում կիրառվեցին կառույցի նախնական շինարարական տեխնիկաները: Տաճարի վերականգնումն սկսվել է աստիճաններից, այնուհետև դրան հաջորդել է պատվանդանի վերականգնումը, ապա ցելլան, ցելլայի ծածկը, սյունաշարերը, տանիքը:

Այսպիսով պահպանելով հատակագծային, տարածական, ծավալային, գեղարվեստական ձևերի սկզբնական վիճակը` վերականգվել է Գառնիի տաճարը:

Տաճարի վերականգնմանը հետևել են քառաբսիդ եկեղեցու վերականգնման նախագծերի մշակումը: Այնուհետև մշակվել է նաև բաղնիքի խճանկարով սենյակի վրա կառուցվելիք տաղավարի նախագիծը: Ի վերջո կառուցվել են քայլուղին և հրապարակը, որով և ավարտվել է հայկական մշակույթի կարևորագույն հուշարձաններից մեկի վերականգնման դժվար և բարդ ճանապարհը:

Գառնիի պեղումները ներառել են ամրոցի համարյա ողջ տարածքը բացառյալ բաղնիքից դեպի հյուսիս գտնվող տարածքը Գառնիի պեղումների արդյունքում բացվել են նաև բնակելի շենքերի հիմնապատեր, 10-ից ավելի հնձաններ ու մառաններ` գինու հորերով, հայտնաբերվել են սանդեր, երկանքներ, մետաղե գործիքներ, զենքեր, հասարակ և ջնարակված խեցեղեն, ապակեղեն (հիմնականում տեղական արտադրության, մասամբ` բերված Դվինից և այլ քաղաքներից):

Գտնվել են սասանյան, արաբական, բյուզանդական, սելջուկյան, վրացական, մոնղոլական, ուշ միջնադարյան, պարսկական, եվրոպական դրամներ: Ամրոցի առջև եղել է քաղաքատիպ բնակավայր, որի հետքերը ծածկվել են միջնադարյան և նոր ժամանակների կառույցներով:

1988 թ. հունիսի 14-ի ՀԽՍՀ մինիստրների խորհրդի N 380 որոշման համաձայն այն ընդգրկվել է ՀՍՍՀ մինիստրների խորհրդին առընթեր պատմության և կուլտուրայի հուշարձանների պահպանության և գլխավոր վարչության «Պատմական միջավայրի պահպանության և պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների» միացյալ դիրեկցիայի կազմում, իսկ 2004թ. հուլիսի 8-ի N 853-Ն որոշմամբ` մինչ օրս հանդես է գալիս որպես ՀՀ մշակույթի «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի մասնաճյուղ:

Նախորդող հրապարակումներ՝

«Գառնու» հարց. Մշակույթի նախարարությունն անհրաժեշտ փաստաթղթերը կներկայացնի համայնքին

«Մարզպետարանը թույլ չի տա, որ Գառնու տաճարի տարածքում սրճարանի կառուցեն»

«Կթռնի» արդյո՞ք «պիլոտը»

Հ.Դեմոյան. Մեր ժառանգությունը ցանկացած մեկի քմահաճույքի կամ եկամուտ ստանալու ցանկության պատճառով կարող է լրջորեն վտանգվել

Պիլոտային ծրագիր. «Քանդում են, ջարդուփշուր են անում»

«Մշակույթի նախարարությունն իր ստամոքսային մտածողությամբ փորձում է պղծել մեր մշակույթը». պատմաբան

Գառնու տաճարը՝ սրճարանային դիտակետից

Մշակույթի նախարարը խոստացավ ու պաշտոնապես հայտարարեց

«Թող հեքիաթներ չպատմեն». Ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը՝ Գառնու տաճարի հարևանությամբ սրճարան կառուցելու մասին

«Պիլոտային» սրճարան՝ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի տարածքում

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

13:36
Բագրատ Սրբազան. Մենք պետք է ստի ոտքերը կտրենք
«Ժողովուրդ ջան, շատ մեծ գործեր եք արել առավոտյան»,-ասաց Բագրատ Սրբազանը՝ դիմելով Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում հավաքվածներին։ Նրա...
Աղբյուր` Panorama.am
13:24
Մեր տղաները չեն լքել իրենց դիրքերը, սա էլ է դիրք և մենք մնալու ենք այնքան, մինչև նպատակին հասնենք. Արա Ռոստոմյան
«Առավոտյան ժամը 9։15-ին, կարմիր բերետավորները մոտեցան Աբովյան փողոցի այն հատվածը, որը փակել էինք և զոհված զինծառայողների ծնողներից 5 հոգու...
Աղբյուր` Panorama.am
13:10
Ինչ կա, իմանալու եք, ժողովուրդ. ՈՒՂԻՂ ՄԻԱՑՈՒՄ
«Ես ինձ շատ զուսպ եմ պահել մինչև հիմա, բայց այլևս տեղ չկա։ Ինչ կա, իմանալու եք, ժողովուրդ, ինչ կա»,-Սուրբ Աննա եկեղեցու...
Աղբյուր` Panorama.am
13:04
Ոնց հասկանում եմ, ավտոբուսների մասով առաջ չենք շարժվում.Տիգրան Ավինյան
«Որքան էլ ցավով պետք է նշեմ, այնուամենայնիվ, ես չեմ պատկերացնում միջազգային մեր գործընկերների կամ Կառավարության հետ 18 մետրանոց...
Աղբյուր` Panorama.am
12:58
Ժողովուրդը, ազգն է ոտքի կանգնել. Արամո
Երգիչ Արամոն վստահ է՝ ոստիկանական գործողությունները չեն կարող կանգնեցնել ժողովրդին։ «Ժողովուրդը, ազգն է ոտքի կանգնել»,- Սուրբ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:56
Լիլիթ Գալստյան. Պսևդո իշխանություն է, որի հենարանը միայն ուժայիններն են
«Սա պսևդո իշխանություն է, որի հենարանը միայն ուժայիններն են, զոռբայությունը, բիրտ ուժը, կեղծիքը»,-Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց...
Աղբյուր` Panorama.am
12:51
Ովքեր պատրաստ են ապրել թուրքի հետ, կարող են գնալ Կիրանց, Ոսկեպար. Միհրան Մախսուդյան
«Կիրանցում մարդիկ հենց առաջին օրվանից դեմ են եղել միակողմանի սահմանազատմանը, զիջումներին։ Այսօր ցանկացած գիտակից հայ գիտակցում է,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:44
Բերման ենթարկելիս վնասել են Երգիչ Արսեն Գրիգորյանի ոտքը
Երգիչ Արսեն Գրիգորյանը (Մրո) ոտքի վնասվածք է ստացել բերման ենթարկվելիս Նրան շտապօգնության մեքենայով տեղափոխել են «Էրեբունի» ԲԿ։...
Աղբյուր` Panorama.am
12:37
Հեղեղի հետևանքով Սարիբեկ Բալյանը զոհվեց իր 39-ամյակի օրը
Մայիսի 26-ին լրացավ  Նոյեմբերյան համայնքի Դեղձավան գյուղի բնակիչ Սարիբեկ Բալյանի 39-ամյակը; Իր ծննդյան օրը նա խեղդվեց Շնող գյուղի մոտ, երբ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:25
Ցուցուլյան. Ունենք մեկուսացված բնակավայրեր Ալավերդիի շրջանում
«Այս պահին տարհանված ունենք 429 բնակիչ, որից երկուսը հղի կանայք են»,-լրագրողների հետ զրույցում ասաց ՆԳՆ փրկարար ծառայության...
Աղբյուր` Panorama.am
12:15
Աբովյան փողոցում ցուցարարներին ցրելու համար կիրառեցին արցունքաբեր գազ. Նաիրա Զոհրաբյան
ԱԺ նախկին պատգամավոր Նաիրա Զոհրաբյանը ֆեյսբուքի իր էջում գրում է. «Շտապ. Աբովյան փողոցում ցուցարարներին ցրելու համար կիրառեցին...
Աղբյուր` Panorama.am
12:14
Գնել Սանոսյան. Աղետի հետևանքով արդեն ունենք 4 զոհ
«Քիչ առաջ հայտնաբերվել է անհայտ կորած անձանցից մեկը, աղետի հետևանքով արդեն ունենք 4 զոհ»,-այդ մասին ճեպազրույցի ժամանակ ասել է ՏԿԵ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:52
Բագրատ Սրբազանի եպիսկոպոսական կարգը պահպանվում է, դադարեցված է նրա եկեղեցական և վարչական ծառայությունը.Մայր Աթոռ
Ի պատասխան Բագրատ սրբազանի հոգևոր կարգավիճակի վերաբերյալ լրատվամիջոցների հարցումների Մայր Աթոռից պարզաբանում է տարածել. «Պայմանավորված...
Աղբյուր` Panorama.am
11:46
Կոչ Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագետներին. Այս տարօրինակ լռությունն ընդհատելու ժամանակն է
Դիվանագետների համահայկական խորհուրդը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Հայաստանում խորքային փոփոխությունների պահանջով սկիզբ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:34
Բերման է ենթարկվել երգիչ Դավիթ Ամալյանը
Ոստիկանները բերման են ենթարկել երգիչ Դավիթ Ամալյանին, որի որդին զոհվել է 44-օրյա պատերազմի ժամանակ։  Այսօր անհնազանդության ակցիաների...
Աղբյուր` Panorama.am
10:58
ՔԿ-ն՝ Ստեփանակերտի քաղաքապետի կալանավորման մասին
ՀՀ քննչական կոմիտեն մայիսի 25-ին տեղեկացրել էր, որ առերևույթ խարդախությամբ առանձնապես խոշոր չափերով գույքի հափշտակություն կատարելու և փաստաթղթեր...
Աղբյուր` Panorama.am
10:49
Կարմիրբերետավորները ուժի կիրառմամբ բերման ենթարկեցին ԱԺ պատգամավոր Աշոտ Սիմոնյանին
Ոստիկանները Հանրապետության փողոցից՝ ՀՅԴ ԳՄ շենքի մոտից բերման ենթարկեցին ԱԺ դաշնակցական պատգամավոր, ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ նախագահ Աշոտ Սիմոնյանին։...
Աղբյուր` Panorama.am
10:41
Ստեփանակերտի քաղաքապետը կալանավորվեց
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի («Աջափնյակ-1» նստավայր),  դատավոր Մարտին Արզումանյան,...
Աղբյուր` Panorama.am
10:30
Երևանում բերման է ենթարկվել անհնազանդության ակցիաների 196 մասնակից
Այս պահի դրությամբ  միայն Երևանում բերման է ենթարկվել անհնազանդության ակցիաների 196 մասնակից։ Այս մասին Panorama.am-ին հայտնեցին ՆԳՆ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:19
Գետերում դիտվել է ջրի մակարդակի նվազում
Դեբեդ և Աղստև գետերի ավազաններում 2024 թվականի մայիսի 27-ի ժամը 08։00-ի դրությամբ 2024 թվականի մայիսի 26-ի 08։00-ին դիտված ջրի մակարդակների...
Աղբյուր` Panorama.am
10:10
Բերման են ենթարկել բժիշկ Գևորգ Թամամյանին ու երգիչ Մրոյին
Երևանում և տարբեր մարզերում վաղ առավոտից շարունակվում են խաղաղ անհնազանդության  ակցիաները։ Ոստիկանությունը, բիրտ ուժ կիրառելով, բերման է...
Աղբյուր` Panorama.am
10:02
Ինձ կարգալույծ չեն արել. Բագրատ Սրբազան
«Իրենք են վախեցած, այն վախկոտին են պահում։  Մեր երկրում մի վախկոտ կա»,- լրագրողների հետ զրույցում ասաց «Տավուշը հանուն...
Աղբյուր` Panorama.am
09:41
Մաշտոց-Սայաթ -Նովա փողոցների խաչմերուկից բերման են ենթարկվել զոհված զինծառայողների ծնողները
Կարմիր բերետավորները բերման են ենթարկում Մաշտոց-Սայաթ -Նովա փողոցների խաչմերուկը փակած  զոհված զինծառայողների ծնողներին ու հարազատներին։...
Աղբյուր` Panorama.am
09:20
Իրավիճակը լարվեց. Ոստիկանները քաղաքացիներին ուժով բերման են ենթարկում. ՈՒՂԻՂ
Հյուսիսային պողոտայում իրավիճակւ քիչ առաջ լարվեց։ Ոստիկանները սկսկեցին բռնի ուժով բերման ենթարկել երթի մասնակից քաղաքացիներին։  
Աղբյուր` Panorama.am
09:03
Մոտ մեկ տասնյակ բերման ենթարկվածների տանում են Զեյթունի բաժին
«Մեզ տանում են Զեյթունի բաժին»,-ոստիկանական մեքենայից հայտնում է Գարեգին Պետրոսյանը, որը մասնակցում էր անհնազանդության խաղաղ...
Աղբյուր` Panorama.am
08:58
Շատ ուժեղ ենք, 3 ժամից կտեսնվենք. Բերման է ենթարկվել Իգոր Խաչատուրովը
Կարմիրբերետավորները բերման են ենթարկում Աբովյան փողոցը փակած, անհնազանդության ակցիա իրականացնող քաղաքացիներին։ Բերման ենթարկվածների թվում է նաև...
Աղբյուր` Panorama.am
08:49
Հանրապետություն փակ ճանապարհներ կան
Փրկարար ծառայությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Դեբեդ գետի վարարման հետևանքով փակ են Ձորագետ-Ալավերդի-Քարկոփ,...
Աղբյուր` Panorama.am
08:39
Բագրատ Սրբազանի կոչով՝ քաղաքացիները երկու հատվածում փակել են Երևան-Արմավիր մայրուղին
Հետևելով «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման առաջնորդ, ՀԱԵ Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոսպոս Գալստանյանի կոչին, քաղաքացիները...
Աղբյուր` Panorama.am
08:37
Աբովյան փողոցը փակ է
Աբովյան-Սայաթ-Նովա փողոցների խաչմերուկի հատվածում Աբովյան փողոցը փակ է։ Այստեղ հսկայական թվով ոստիկաններ են բերվել։ Ոստիկանները անընդհատ...
Աղբյուր` Panorama.am
08:21
ՈւՂԻՂ. Սուրբ Աննա եկեղեցու մոտ բազմաթիվ ոստիկաններ են բերվել
Սուրբ Աննա Կաթողիկե եկեղեցու մոտ, որտեղ է նաև Բագրատ Սրբազանը, բազմաթիվ ոստիկաններ են բերվել։ Նրանք լարված իրավիճակ էին առաջացնում, փորձում...
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}