Հասարակություն 15:52 21/02/2014

«Հայոց լեզուն որբի գլուխ չէ, որ նրա վրա վարսավիրություն սովորեն». Պարույր Սևակ

Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը Մայրենիի օրվա առթիվ ֆեյսբուքյան իր էջում ներկայացրել է Պարույր Սևակի հոդվածը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է պայքարել գրողը Հայոց լեզվի վատ դասագրքի դեմ.

«Հայերենի անաղարտության պահպանման և զարգացման գործում Պարույր Սևակի նախանձախնդիր ու հետևողական վերաբերմունքը ոչ միայն արտահայտվել է նրա ստեղծագործություններում և հրապարակային ելույթներում, այլև շատ անգամներ գործնական դրսևորումներ է ունեցել: Այս իմաստով հիշատակման է արժանի կեսդարյա վաղեմություն ունեցող մի դրվագ, որի մասին այսօր քչերն են հիշում, թեև ժամանակին այն լայն արձագանք գտավ: Խոսքը բանաստեղծի ընդվզումն էր հայոց լեզվի դպրոցական մի դասագրքի դեմ: Այդ առիթով Սևակը հրապարակեց «Արժեքավո՞ր, թե՞ խոտելի դասագիրք» վերնագրով ընդարձակ մի հոդված, որը լույս տեսավ 1964 թ. փետրվարի 7-ին:

Մեջբերենք մի քանի հատվածներ այդ հոդվածից:

Սևակը գրում էր. «…Տասնամյակներ շարունակ մեր դպրոցներում մայրենի լեզու էր դասավանդվում պրոֆ. Ա. Ղարիբյանի դասագրքով: Դասագիրքը զերծ չէր թերություններից: Գործում էր նաև «հոգեբանական ազդակը». ուսուցիչներն ու աշակերտները «հոգնել էին» բազմիցս վերամշակվող ու վերահրատարակվող միևնույն դասագրքից, ուստի բնական ու խրախուսելի էր լուսավորության մինիստրության հայտարարած մրցանակաբաշխությունը՝ հայոց լեզվի նոր ու կատարյալ դասագիրք ստեղծելու նպատակով:

Մրցանակի արժանացավ Ահարոն Գրիգորյանի հեղինակած դասագիրքը, որ և հանձնվեց 5-7-րդ դասարանների աշակերտությանը: Չուշացան նաև գրախոսությունները: «Չուշացան»-ը այն բառը չէ, որովհետև եթե դասագիրքը տպագրության է ստորագրվել 1963 թ. օգոստոսի 22-ին, ապա առաջին գրախոսությունն էլ տպարան է գնացել ոչ թե դասագրքի լույս տեսնելուց հետո, այլ… դասագրքից ընդամենը 5 օր անց: Վերնագիրն էլ՝ պերճախոս. «Արժեքավոր դասագիրք» (տես «Սովետական մանկավարժ», հմ. 9, 1963 թ., էջ 88-92):

Մասնագիտական մամուլն իր խոսքն ասաց ու պրծավ, բայց… չպրծան 5-7-րդ դասարանների աշակերտներն ու իրենց ուսուցիչները: Իսկ մեր սիրելիների սիրելի՞ն՝ մեր մայրենի՞ն: Այս մայրենին է ահա , որ չի ուզում սպասել մինչև ուսուցչական «տարեվերջի կոնֆերանս» կամ մինիստրության համապատասխան մասնաժողովի նիստ և շտապում է ասել իր խոսքը:

Ա. Գրիգորյանի դասագիրքը (որ այսուհետև պիտի կոչենք Նոր դասագիրք) բնավ էլ չի համապատասխանում այն դրվատանքներին, որոնցով լեցուն է, դիցուք, «Սովետական մանկավարժի» գրախոսությունը: Ոչ աշակերտները, ոչ էլ ուսուցիչները կհաստատեն թե ստացել են «հիրավի արժեքավոր մի դասագիրք՝ լեզվական բարձր ճաշակի և քերականական գիտելիքների պատշաճ մակարդակով»:

Կգտնվեն շահագրգռված մարդիկ, որոնք կաշխատեն «պնդել» ինչ-ինչ առավելություններ այս Նոր դասագրքում, բայց մենք նպատակ ունենք ցույց տալու այն աղաղակող թերություններն ու սխալները, որ ստիպում են երանությամբ հիշել Հին դասագիրքը (այսպես պիտի կոչենք Ա. Ղարիբյանի դասագիրքը)…»:

Այնուհետև հեղինակը խիստ մանրակրկիտ դիտարկում է դասագրքի բոլոր բաժինները, մատնացույց անում սխալներն ու վրիպումները, իսկ վերջում ավելացնում է. «… Բայց ինչպե՞ս չանդրադառնաս Հայկական ՍՍՌ լուսավորության մինիստրության մրցանակաբաշխության ժյուրիին (այսինքն՝ հանձնաժողովին կամ մասնաժողովին), և կամաց, շատ կամաց չհարցնես. «Այս դասագրքին մրցանակ շնորհելիս ինչո՞վ էիք զբաղված….»:

Ժյուրին կարող է պատասխանել «Սովետական դպրոց»-ի վերջին գրախոսի այն խոսքին, թե այս դասագրքի «մուտքը մեր դպրոցներ կարելի է միայն ողջունել»: Ժյուրի կարող էր պատասխանել նաև «Սովետական մանկավարժ»-ի գրախոսի խոսքով. «Ա. Գրիգորյանի «Հայոց լեզվի դասագիրքը» լավագույն նվեր է իր զարգացման նոր շրջանն ապրող սովետահայ դպրոցին»: … Եվ վերջապես, ինչպե՞ս չդիմես պրոֆ. Գուրգեն Սևակին, որի անունն էլ մեծ- մեծ տառերով զարդարում է Նոր դասագրքի անվանաթերթը:

Պրոֆ. Գ. Սևակը կարդացե՞լ է արդյոք իր խմբագրությամբ լույս տեսած այս դասագիրքը: Մենք գիտակցում ենք, որ այս հարցին պատասխանելը փոքր-ինչ ավելի է դժվար, նույնիսկ այս գրքի խմբագրումը, որովհետև եթե չի կարդացել, հապա ինչո՞ւ է ստորագրել մեծատառերով, իսկ եթե կարդացել է, ուրեմն…
Այս «ուրեմն » էլ կթողնենք պրոֆ. Գ. Սևակին ի լրացումն, իսկ մենք չենք կարող չսկսել նոր տողից և չլրացնել մեր միտքը.

Հայոց լեզուն որբի գլուխ չէ, որ նրա վրա վարսավիրություն սովորեն: Կարելի է թեթևամիտ լինել սեփական գործի, սեփական կյանքի ու գլխի հանդեպ, բայց ոչ հանրային գործի, ազգային կյանքի ու սրբության: Անպատասխանատվությունը սահման ունի, որից անց արդեն կոչվում է հանցագործություն, մի հանցագործություն, որի դատապարտման համար պետք չեն դատավոր ու դատախազ, որովհետև այս երկուսը հանդես են գալիս միասնաբար՝ Ժողովուրդ անունով և Ազգ ազգանունով…»:

Նշենք, որ այս նյութի համահեղինակն էր նաև Երևանի Մ. Գորկու անվան միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Լ. Փարսադանյանը, թեև բոլորն էլ հասկանում էին, որ վաստակաշատ մանկավարժի անունը հոդվածի վերջում նշված էր սոսկ այն բանի համար, որպեսզի հարգվեր մանկավարժների տեսակետի հիշատակման հեղինակային իրավունքը և ընդգծվեր, որ Սևակը խորհրդակցել էր ոլորտը ներկայացնող մասնագետի հետ:

Հոդվածի հրապարակումից հետո բուռն քննարկումներ ծավալվեցին ինչպես մամուլի էջերում, այնպես էլ ուսուցչական կոլեկտիվներում: Որպես այս ամենի հանրագումար նույն տարվա ապրիլի 19-ին Հայկական ՍՍՀ լուսավորության մինիստրությունը հրապարակեց մի հաղորդագրություն, ուր ասվում էր. «Հայկական ՍՍՀ լուսավորության մինիստրության կոլեգիան, լսելեով և քննարկելով մինիստրության կողմից կազմված հանձնաժողովի նախագահ պրոֆ. Էդ. Աղայանի զեկուցումը հայկական դպրոցների 5-7-րդ դասարանների հայոց լեզվի դասագրքի (հեղինակ՝ Ա. Գրիգորյան) մասին, նշում է, որ այդ դասագիրքն ունի լուրջ սխալներ ու թերություններ և չի համապատասխանում հայոց լեզվի ուսուցման պահանջներին:

Կոլեգիան որոշում է.
1. Գործածությունից հանել Ա. Գրիգորյանի հայոց լեզվի դասագիրքը՝ 5-7 դասարանների համար:
2. Կազմել հեղինակային կոլեկտիվ` ստեղծելու հայոց լեզվի նոր դասագիրք հայկական դպրոցների 5-7 դասարանների համար»:
Այսօր Սևակի կյանքին առնչվող այս դրվագի վերհիշումը պատահական չէր: Երկար ժամանակ է, որ մենք ճիշտ հակառակ իրողության ականատեսն ենք: Տարիներ շարունակ ուսումնական հաստատություններին են պարտադրվում թերի, անգրագետ ձեռնարկներ ու դասագրքեր, մանկավարժներն ու լեզվաբանները ահազանգում են դրանց մասին, բայց ինքս չեմ հիշում որևէ դեպք (եթե սխալվում եմ` ուղղեք), որ այդ դասագրքերից որևէ մեկը դուրս բերվի շրջանառությունից»:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
ԻՊ-ը վերահսկում է Դեյր-էլ-Զորի նավթահանքերի ավելի քան 80 տոկոսը
Սիրիայի Դեյր-էլ-Զորում գտնվող նավթի և գազի հանքերի մեծ մասը գտնվում են «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման վերահսկողության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Խուլիգանության և բռնություն գործադրելու փաստերով հարուցված քրեական գործն ընդունվել է ՀՔԾ վարույթ
Հատուկ քննչական ծառայության քննիչի վարույթին է հանձնվել մի խումբ անձանց կողմից խուլիգանություն կատարելու և իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
Զիդան. «Ինձ աչքով են տվել»
«Ռեալի» գլխավոր մարզիչ Զինեդին Զիդանը կատակելով խոսել է պրիմերայում թիմի անհաջող մեկնարկի մասին։ «Ռեալն» առաջնության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:35
Հարի Փոթերի մասին պատմող գրքի առաջին հրատարակությունը վաճառվել է ռեկորդային գնով
«Հարի Փոթեր և փիլիսոփայական քար» առաջին գրքի առաջին հրատարակությունը հաստ կազմով եղել է 500 օրինակով:
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Սաուդյան Արաբիայում առաջին անգամ թույլ են տվել կանանց գնալ մարզադաշտ
Դա տեղի է ունեցել մայրաքաղաք Էլ-Ռիադում երկրի հիմնադրման 87-րդ տարեդարձի առիթով:
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Նկարներ ժապավենով. «Տասնյակ աշխատանքներից որևէ մեկը նման չէ մյուսին»
Ամենատարբեր տեսակի վարդերից, դաշտային  կամ ցանկացած այլ տեսակի ծաղիկներից գեղեցիկ ծաղկեփունջ ստանալու համար հարկավոր է ոչ այլ ինչ քան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Բարզանին անգամ արյունահեղության գնով պատրաստ է հանրաքվե անցկացնել. թուրքագետ
իրաքյան քրդերի անկախությունը կարող է վարակիչ լինել Թուրքիայում բնակվող նրանց եղբայրների համար։
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Քանդակագործ Շչերբակովը փոփոխել է գերմանական հրացանով Կալաշնիկովի հուշարձանը
Հերթական սկանդալն է բռնկվել Մոսկվայում տեղադրված քանդակագործ  Սալավատ Շչերբակովի գեներալ-լեյտենանտ, համաշխարհային ճանաչում ունեցող...
Աղբյուր` Panorama.am
18:51
Նավթի համաշխարհային գներն այսօր
Լոնդոնի և Նյու Յորքի բորսաներում էլեկտրոնային առևտրի արդյունքներով նավթի համաշխարհային  գներն աճում են:  Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Ցուկերբերգն առաջիկա կես տարում կվաճառի մինչև 75 միլիոն դոլարի Ֆեյսբուքի բաժնետոմս
Միջոցներն ուղղվելու են բարեգործական ծրագրերի ֆինանսավորմանը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում Սենթ Քիթս և Նևիսի հետ
Սեպտեմբերի 21-ին Նյու Յորքում Հայաստանի ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանն ու Սենթ Քիթս և Նևիսի արտգործնախարար Մարկ Բրենթլին ստորագրել են երկու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Թավջութակահար Անաստասիա Ուշակովան ելույթ կունենա Երևանում
Կոմիտասի անվան Կամերային երաժշտության տանը hոկտեմբերի 10 -ին տեղի կունենա Հայաստանի պետական կամերային նվագախմբի համերգը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Երթևեկության փոփոխություն՝ Տ.Մեծի-Մ.Խորենացու փողոց-Եր.Քոչարի փողոցների խաչմերուկում
Երթևեկության անվտանգության բարելավման նպատակով 2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ից Երևան քաղաքի Տ.Մեծի պողոտա-Մ.Խորենացու փողոց-Եր.Քոչարի փողոց...
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Կալանավորվել են Նորաշեն համայնքապետի և նրա վարորդի նկատմամբ սպանության փորձ կատարելու մեջ մեղադրվողները
ՀՀ քննչական կոմիտեի հատկապես կարևոր գործերի քննության գլխավոր վարչությունում քննվող քրեական գործով շարունակվում են իրականացվել անհրաժեշտ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:29
Սերժ Սարգսյանն Իոսիֆ Կոբզոնին պարգևատրել է Պատվո շքանշանով
Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է ՌԴ Պետական դումայի մշակույթի հարցերով հանձնաժողովի նախագահի առաջին տեղակալ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Բրիտանացի դերասան Քոլին Ֆերտը ստացել է Իտալիայի քաղաքացիություն
«Հայտնի դերասան, ով «Օսկար» է ստացել «Թագավորը խոսում է» ֆիլմի համար, ամուսնացած է մեր քաղաքացու հետ և մեկ անգամ չէ, որ խոստովանել է իր սերը մեր երկրի նկատմամբ»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Վերնիսաժի մոտ տեղի ունեցած սպանության գործով մեղադրանք է առաջադրվել
Վերնիսաժի մոտ տեղի ունեցած սպանության դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի հատկապես կարևոր գործերի քննության գլխավոր վարչությունում քննվող քրեական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:19
Օդի ջերմաստիճանն աստիճանաբար կնվազի 3-4 աստիճանով
Սեպտեմբերի 24-28-ը առավելապես հանրապետության հյուսիսային շրջաններում երեկոյան ժամերին սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ, ամպրոպի ժամանակ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Երաշխավորվել են հավաստագրման համար վերապատրաստում իրականացնող կազմակերպությունները
ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Լևոն Մկրտչյանը հրաման է ստորագրել՝ հանրակրթական ուսումնական հաստատության ղեկավարման իրավունք /հավաստագիր/...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Ստեղծվել է հանձնաժողով՝ հրդեհների վերաբերյալ վերլուծություն իրականացնելու նպատակով
Ի կատարումն ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանի հանձնարարականի՝ ՀՀ ԱԻ նախարար Դավիթ Տոնոյանի հրամանով ստեղծվել է հանձնաժողով ՝ ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
Արցախի ազատամարտիկների միությունն ունի յուրահատուկ դերակատարություն. Բակո Սահակյան
Նախագահ Բակո Սահակյանը այսօր այցելել է Արցախի ազատամարտիկների միություն և հանդիպել կազմակերպության ղեկավարության ու մի խումբ անդամների հետ՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
Արծվիկ Մինասյանը՝ միտումնավոր հրդեհման վարկածի մասին
« «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում հրդեհի և դրան հաջորդած հետմարման միջոցառումների 24 օրերը ոչ միայն բոլորի համար լուրջ դաս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:48
Կատարակտի վիրահատության ծրագրում ներառվելու խորհրդատվություն ստանալու մասին
Սեպտեմբերի 19-ից մեկնարկել է կուրությունը կանխարգելելու նպատակով բնակչության առանձին խմբերին իրականացվող կատարակտի վիրահատությունների ծրագրի նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
«Սաութհեմփթոն»-«Մանչեսթեր Յունայթեդ». Մխիթարյանը մեկնարկային կազմում է
Անգլիայի ֆուտբոլի առաջնության 6-րդ տուրի շրջանակում այսօր Երևանի ժամանակով 18:00-ին կկայանա «Սաութհեմփթոն»-«Մանչեսթեր Յունայթեդ» հանդիպումը:
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
Մերկել. G7-ը կարող է խստանցնել ՌԴ դեմ պատժամիջոցները
Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը հայտարարել է, որ G7-ի առաջնորդները պատրաստ են խստացնել Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցները, եթե Ուկրաինայի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Կյանիքց հեռացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի Ցիսանա Տատիշվիլին
80 տարեկանում կյանքից հեռացել է հայտնի օպերային երկգչուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդկան արտիստուհի Ցիսանա Տատիշվիլին։ Այս մասին գրում են ռուսական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Երկուշաբթի օրվա պլանային հոսանքազրկումները
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 25-ին պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
Բանակայինների ԱԱ. Ըմբիշ Էդգար Խաչատրյանը եզրափակչում է
Բանակայինների աշխարհի առաջնությունում Հայաստանի հավաքականն արդեն երկու մեդալ ունի:
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
Վթարային ջրանջատում Վայոց Ձորում և Գեղարքունիքի մարզերում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին վթարի վերացման աշխատանքներով պայմանավորված սեպտեմբերի 25-ին...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

«Արտաշար գյուղում ի վերջո հաղթեց փողը, ոչ թե դպրոցը». Բախշյան
13:14 23/09/2017

«Արտաշար գյուղում ի վերջո հաղթեց փողը, ոչ թե դպրոցը». Բախշյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}