Տարածաշրջան 18:21 18/09/2015

Ալիևը նոր որոնումների մեջ է. Բժեզինսկու մատնանշած խցանն այդպես էլ չբացվեց

«Ադրբեջանի խոցելիությունը տարածաշրջանի համար հղի է առավել նշանակալի հետևանքներով, քանի որ իր տեղակայվածության շնորհիվ այս երկիրը հանդիսանում է աշխարհաքաղաքական հենակետ: Ադրբեջանը կարելի է անվանել կենսական նշանակություն ունեցող «խցան», որը փակում է Կասպից ծովի ավազանի և Կենտրոնական Ասիայի հարստություններով լցված «շիշը»:
Զբիգնև Բժեզինսկի. «Շախմատային մեծ խաղատախտակ».1997

Ամերիկացի հանրահայտ քաղաքական վերլուծաբանի այս տողերը մեծ ծառայություն են մատուցել Ադրբեջանին, քանի որ ԽՍՀՄ-ի կազմալուծումից հետո արևի տակ իր տեղը փնտրող Ադրբեջանը հնարավորություն ստացավ Բժեզինսկու ծանրակշիռ խոսքերը օգտագործել սեփական կարևորությունը ուռճացնելու և հնարավորինս շահավետ դիրքերից ներկայանալու համար: Ալիևները սկսեցին կարծել, թե Ադրբեջանը գտնվում է աշխարհի կենտրոնում և «բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի Բաքու»:
Իրականում պետք է նշել, որ Բժեզինսկու սահմանումը 1990-ականների վերջին Ադրբեջանի աշխարհաքաղաքական կարևորության վերաբերյալ միանգամայն ռեալ էր:

Խնդիրը նրանում է, որ այդ ժամանակահատվածում սկսեց սաղմնավորվել Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովմանն ուղղված ռեսուրսների և դրանք ներկրելու ուղիների բազմազանեցման քաղաքականությունը: Ծրագրվող այսպես կոչված «Հարավային գազային միջանցքը» պետք է դառնար խողովակաշարային համակարգերի ցանց, որոնց միջոցով Կասպից ծովի ավազանից և Կենտրոնական Ասիայից նավթը և բնական գազը հնարավոր կլիներ տեղափոխել Եվրոպա`շրջանցելով Ռուսաստանը, իսկ դրա համար գոյություն ուներ ընդամենը 2 ճանապարհ`Իրան կամ Ադրբեջան: Միջուկային խնդրի շուրջ ծավալվող լարվածությունն ու պայթյունավտանգ հարաբերոթյունները Իրանի հետ Արևմուտքին զրկեցին այլընտրանքից, և Ադրբեջանը գնահատվեց որպես էներգետիկ ռեսուրսներով հարուստ կասպյան և կենտրոնասիական տարածաշրջանի, ասել է թե` «շամպայնի շշի խցանը»:

Ստեղծված հանգամանքները բացառիկ նպաստավոր իրադրություն էին ձևավորում Ադրբեջանի համար`առավելագույն քաղաքական և նյութական օգուտներ ստանալու առումով, սակայն, ինչպես ցույց է տալիս ժամանակը, Ալիևներին վիճակված չէ տեսնել «ադրբեջանական երազանքի» դարաշրջանը:

Դրա պատճառները մի քանիսն են.

Ենթակառուցվածքների բացակայությունը և տարածաշրջանային բարձր ռիսկայնությունը ներդրումների համար
Եվրոպային էներգակիրների գլխավոր մատակարարի հաստիքին հավակնող Ադրբեջանը նախ չունի խողովակաշարային ենթակառուցվածքներ: Վերջին շրջանում կառուցվել են Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, որով սկսվեց նավթի արտահանումը Բաքվից դեպի Եվրոպա, և Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում գազամուղը, որը թեև կառուցվեց Թուրքիային գազ մատակարարելու համար, սակայն դիտարկվում է որպես հիմք ապագա ավելի խոշոր նախագծերի համար: Սակայն ժամանակը ցույց տվեց, որ Ադրբեջանն իր սակավ ռեսուրսներով միայնակ ուղղակի չի կարող բավարարել եվրոպական պահանջները: Ադրբեջանի գազի ապացուցված պաշարների ծավալը (0,9 տրիլիոն մ3) մոտավորապես այնքան է, որքան սպառում են եվրոպական երկրները 2 տարում: Մյուս կողմից միլիարդավոր դոլարների ներդրումներ պահանջող էներգանախագծերը պետք է անցնեն բավականին ռիսկային տարածքներով, որտեղ առկա են առնվազն մի քանի բացահայտ և լատենտ ռազմական կոնֆլիկտներ: Դրանց թվում են ղարաբաղյան, հարավ-օսեթական և աբխազական հակամարտությունները, քրդերի հրահրած անկարգությունները Թուրքիայի արևելքում, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական և հայ-թուրքական փակ սահմանները: Կապիտալի ներդրումը ակտիվ ռազմական կոնֆլիկտներով հագեցած տարածաշրջանում ստիպում է նավթարդյունաբերության ոլորտի գիգանտներին առավել զգուշավոր ու պասիվ կեցվածք ընդունել «Հարավային գազային միջանցքի» կենսագործման ընթացքում:

Կասպից ծովի կարգավիճակի հիմնախնդիր

Նավթագազային ռեսուրսների տիրապետելուց զատ Ադրբեջանը առավել կարևորվում է իր տարանցիկ ներուժով: Իսկ այստեղ անմիջապես առաջ է գալիս Կասպից ծովի հիմնահարցը: Բանն այն է, որ գոյություն ունի Կասպից ծովի ջրային տարածքների բաժանման (դեմարկացիայի) խնդրի չլուծվածություն, քանի որ դեպի Կասպից ծով ելք ունեցող 5 երկրները`Ռուսաստանը, Ղազախստանը, Թուրքմենստանը, Ադրբեջանն ու Իրանը, ոչ մի կերպ չեն կարողանում մշակել բոլոր կողմերին բավարարող սկզբունքներ, որոնք թույլ կտան օգտագործել ծովի ջրային ռեսուրսները և կամ նրա հատակով կառուցել ռազմավարական նշանակություն ունեցող խողովակաշար: Մեծ հաշվով այստեղ գլխավոր խնդիրը հարուցվում է Ռուսաստանի կողմից, ով երբեք թույլ չի տա այնպիսի մի խողովակաշարի կառուցումն իր հետնաբակում, որը կհարվածի սեփական ռազմաքաղաքական և տնտեսական շահերին: Իսկ առանց խողովակաշարի կառուցման հնարավոր չէ իրականացնել էներգակիրների տեղափոխում Կենտրոնական Ասիայից դեպի Եվրոպա:

Թղթի վրա մնացած խոշորամասշտաբ «Նաբուկկո» էներգանախագիծը եկավ ապացուցելու այս տեսության իսկությունը:

Նավթի գների անկումը միջազգային շուկայում
Անցած մեկ տարվա ընթացքում աշխարհը մտավ առավել դինամիկ զարգացումների փուլ: 2014թ-ի սեպտեմբերից սկսած նավթի համաշխարհային շուկայում առաջացավ արտադրանքի ավելցուկ, որը հանգեցրեց նավթի գների աննախադեպ անկման: Նավթարդյունաբերության հաշվին գոյատևող տնտեսությունները լուրջ հարված կրեցին, դրանից զերծ չմնաց նաև Ադրբեջանը. այս տարվա փետրվարին ադրբեջանական մանաթը կտրուկ արժեզրկվեց  34%-ով, իսկ ազգային արժույթի արժեզրկումը կանխելու համար իրականացվող դոլարային ինտերվենցիայի հետևանքով Ադրբեջանի պահուստային ֆոնդը նախորդ տարվա հուլիսից սկսած կիսով չափ կրճատվեց` 15,1 մլրդ. դոլարից հասնելով 7,3 մլրդ.-ի: Տնտեսագետների կանխատեսմամբ`Ադրբեջանին սպասվում է ազգային արժույթի արժեզրկման նոր ալիք, որի դեպքում ճգնաժամային հետևանքները կլինեն շատ ավելի շոշափելի:

Աշխարհաքաղաքական կոնյուկտուրայի փոփոխությունը եվրասիական տարածաշրջանում
2013թ-ից սկսած Իրանի և Արևմուտքի միջև երկարատև լարված հարաբերություններից հետո սկսեց ծավալվել արդյունավետ երկխոսություն, որը տանում է դեպի միջուկային խնդրի հարթեցմանը և Իրանի նկատմամբ սահմանված տնտեսական պատժամիջոցների վերացմանը: Գործընթացը, որը դեռ իր լիարժեք ավարտին չի հասել, կասկածելու տեղիք առայժմ չի տալիս: Սա նշանակում է, որ Բժեզինսկու նշած «Շամպայնի շիշը և դրա խցանը» արմատապես կորցնում են իրենց կարևորությունը, քանի որ Եվրոպան ազատ մուտքի իրավունք է ստանում իրանական ածխաջրածնային հսկայական պաշարների նկատմամբ: Արդեն շրջանառվում են տեսակետներ, համաձայն որոնց` Իրանը առաջիկա տասնամյակում կարող է դառնալ Եվրոպայի գազի խոշորագույն մատակարարը`առաջ անցնելով Ռուսաստանից:

Ավելին, մինչ Եվրոպան անցած տասնամյակի ընթացքում միջոցներ էր որոնում կենտրոնասիական գազը իրեն հասանելի դարձնելու համար, Չինաստանը գրավեց Կենտրոնական Ասիայի էներգետիկ շուկայի զգալի մասը, և հիմա ստացվում է մի իրավիճակ, երբ Արևմուտքին ոչ միայն այլևս չեն հետաքրքրում ադրբեջանական ռեսուրսներն ու աշխարհագրական դիրքը, այլև «շամպայնի շշի մեջ թաքնված հարստությունն» է սկսել այլ ուղղությամբ հոսել` չնկատելով կարծես Ադրբեջանի ստանձնած «խցանի» դերակատարությունը:

Ռուսաստանի հետ գերլարված հարաբերություններ ունեցող Եվրոպան գնում է Իրանի հետ հաշտեցման և ռուսական գազին այլընտրանք փնտրում է այստեղ, Չինաստանը գնում է կենտրոնասիական գազն ու նավթը, և բոլորը կարծես երջանիկ են, մինչդեռ ցայտնոտային վիճակում հայտնված Իլհամ Ալիևը, ով հավակնում էր հետխորհրդային տարածաշրջանի ամենաինքնաբավ առաջնորդի կոչմանը, շռնդալից ապտակ է ստանում սև խավիարի սիրահար հանդիսացող իր եվրոպացի գործընկերների կողմից. սեպտեմբերի 10-ին Եվրախորհրդարանը հրաժարվեց դիտորդական առաքելություն ուղարկել Ադրբեջան`մասնակցելու սպասվող խորհրդարանական ընտրություններին`համարելով, որ ոչ մի հիմք չկա կարծելու, որ այդ երկրում կարող են անցկացվել ժողովրդավարական ընտրություններ:

Իլհամ Ալիևի ռեժիմը նոր իրադրության պայմաններում կարիք ունի առավելագույնս արագ վերանայելու արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը, քանի դեռ վերահաս ֆինանսական ճգնաժամն ու հասունացող սոցիալական բունտը չեն սասանել ապշերոնյան հանրապետության հիմքերը` առաջ բերելով տարածաշրջանում բացարձակապես անկանխատեսելի սցենարներ:
Բոլոր կասկածները կան, որ եթե աշխարհաքաղաքականության ամերիկացի գուրուններից որևէ մեկը մոտ ապագայում մի նոր մենագրությամբ Ադրբեջանին ցույց չտա իր իրական տեղը, Ալիևի վարչակարգը կարող է ձախողել իր որոնումներն ու արժանանալ ավտորիտար մյուս երկրների ճակատագրին:

Դանիել Շահումյան., քաղաքագետ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

15:18
Համաճարակ է սկսվում. մեր պարտքն է դիմակայել դրան. Մակրոն
Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ կորոնավիրուսի համաճարակը առջևում է, և ամեն կերպ պետք է դրա դեմ պայքարել։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
15:10
Թուրքիան դադարեցրել է օդային հաղորդակցությունը Նախիջևանի հետ
Թուրքիայի «Turkish Airlines» ազգային ավիափոխադրողը կորոնավիրուսի հնարավոր տարածումից խուսափելու նպատակով ժամանակավորապես դադարեցրել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:02
Կապան քաղաքում քարաթափման վտանգը վերացվել է
Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Սյունիքի մարզի Կապան քաղաքի Սպանդարյան փողոցում գտնվող թունելի հարակից ժայռերից կա...
Աղբյուր` Panorama.am
14:52
Հայաստանը Լոնդոնում միասնական տաղավարով կմասնակցի «AI & Big data EXPO» ցուցահանդեսին
Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը հրավիրում է ընկերություններին մասնակցելու ս․թ․ մարտի 17-18 Լոնդոնում անցկացվելիք «AI...
Աղբյուր` Panorama.am
14:44
Հայաստանում ՌԴ դեսպան. ՀԱՊԿ-ն անվտանգության կարևոր ու ծանրակշիռ բարձիկ է
«Հայ-ռուսական հարաբերությունները շարունակում են մնալ կայուն։ Դրանք երկար տարիներ, նույնիսկ դարեր շարունակ առանձնահատուկ են եղել», -...
Աղբյուր` Panorama.am
14:42
Նոբել Առուստամյանը Դել Պիերոյի հետ մեկնել է Մոսկվա
«Մոսկվա, մենք գալիս ենք». այսպես է մակագրել  հայտնի ռուսաստանցի հեռուստամեկնաբան Նոբել Առուստամյանը istagram-ի իր էջում...
Աղբյուր` Panorama.am
14:22
ՀՀ ԱԳՆ-ն հորդորում է իր քաղաքացիներին չայցելել 5 երկիր
Հաշվի առնելով նոր տիպի կորոնավիրուսի (COVID-19) վարակի տարածման ներկա իրավիճակը՝ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հորդորում է ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:10
Դել Պիերոյի այցը Հայաստան որևէ առնչություն չի ունեցել ՀՖՖ-ի հետ․ ՀՖՖ մամուլի քարտուղար
«Քանի որ ստացած զանգերի և հաղորդագրությունների քանակն ընդամենը մեկ ժամում գերազանցեց միջին վիճակագրական նորման, շտապում եմ տեղեկացնել, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:02
Bloomberg. ԵՄ-ն կարող է «կիբերպատժամիջոցներ» սահմանել Ռուսաստանի և Չինաստանի դեմ
ԵՄ-ն կարող է պատժամիջոցներ կիրառել չինական և ռուսական իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց նկատմամբ՝ կիբեր տարածքում տարածված հանցագործությունների...
Աղբյուր` Panorama.am
13:54
Պլասիդո Դոմինգոն հրաժարվել է ելույթ ունենալ Մադրիդի Արքայական թատրոնում
Իսպանացի հանրահայտ օպերային երգիչ Պլասիդո Դոմինգոն հրաժարվել է մասնակցել մոտ ժամանակներս Մադրիդի Արքայական թատրոնում ծրագրված Տրավիատա օպերայի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:48
Սեռով պայմանավորված հղիության ընդհատումների թվով վատթարագույն տեղում ենք. վարչապետ
«Մենք լուրջ խնդիր ունենք՝ կապված սեռով պայմանավորված հղիության ընդհատումների հետ»,- կառավարության այսօրվա նիստում ասաց ՀՀ վարչապետ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:43
Երվանդ Վարոսյան. Ժողովրդավարական ու ազատական լոզունգների ներքո ներխուժում ենք խոսքի ազատության սահմանափակումների աննախադեպ փուլ
Փաստաբան Երվանդ Վարոսյանն ոադրություն է հրավիրում շրջանառության մեջ դրված Քրեական օրենսգրքի փոփոխությունների վրա՝ ընդգծելով,...
Աղբյուր` Panorama.am
13:42
Պարենային իրավունքի մասնագետ. Կառավարությունը պետք է գնահատի պարենի պաշարներն ու լրացուցիչ ռեզերվներ ստեղծի
Հայաստանի երկու հարևան երկրներում կորոնավիրուսի դեպքերի առկայության ու դրանց հետևանքով Իրանում մահվան դեպքերի համատեքստում կառավարությունը պետք...
Աղբյուր` Panorama.am
13:31
2020 թվականի տարեսկզբին ՃՏՊ-ների թիվն աճել է
«2020 թվականի փետրվարի 27-ի դրությամբ նախորդ տարվա համեմատ գրանցվել է  34-ով ավելի ՃՏՊ. մահերի թիվը պակաս է 3-ով»,- այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
13:27
Իտալիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը հասել է 474-ի
Իտալիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը հասել է 474-ի, գրանցվել է 12 մահ։ Այս մասին հայտնում է TPI-ն: Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:23
Սիրիայում թուրքական զինուժը կրկին կենդանի ուժի կորուստներ ունի
Սիրիայի Իդլիբ նահանգում կրկին թուրք զինվորականներ են սպանվել: Թուրքիայի պաշտպանության նախարարության տարածած հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:20
2019 թվականին ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման մոտ 2 մլն. դեպք է արձանագրվել
«2019 թվականի ընթացքում ընդունվել է ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման բնագավառի իրավախախտման 1, 959, 170 որոշում»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
13:14
Անսկզբունքայնություն, ստորություն ու ծախվածություն. Ռոման Բաբայանը՝ «Նեզավիսիմայա գազետա»-ում Սումգայիթի հոդվածի մասին
«Говорит Москва» ռադիոկայանի գլխավոր խմբագիր, լրագրող և հաղորդավար Ռոման Բաբայանը ֆեյսբուքյան իր էջում մեկնաբանել է...
Աղբյուր` Panorama.am
13:07
ԱՄՆ-ի զինված ուժեր. Թուրք-սիրիական սահմանին կրկին զորք տեղակայելու նպատակ չունենք
ԱՄՆ-ն թուրք-սիրիական սահմանին կրկին զորք տեղակայելու մտադրություն չունի: Այս մասին հայտարարել է ԱՄՆ-ի զինված ուժերի շտաբների պետերի միացյալ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:55
Լեռնադուհակային սպորտի Հայաստանի ամենամյա առաջնությունում գերակշռել են տղա մասնակիցները
Կայացել է լեռնադուհակային սպորտի Հայաստանի ամենամյա առաջնությունը: Մրցաշարն ընդգրկված է դահուկային սպորտի միջազգային ֆեդերացիայի օրացույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
12:41
Իրանում հավատարմագրված դեսպանները մասնակցել են կորոնավիրուսի վերաբերյալ ժողովին
Նախօրեին Իրանում տեղի է ունեցել երկրում հավատարմագրված դեսպանների հավաք, որտեղ նրանց ներկայացվել է կորոնավիրուսի հետ կապված իրավիճակը,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:31
Կարապետյանց. Նոր իշխանությունը նաև իր խղճին ունի այս նոր զոհերը
«Իշխանությունները համարում են, որ խնդիրը լուծված է, որովհետև եղան պաշտոնանկություններ: Մենք համարում ենք, որ պաշտոնանկությունները բավարար...
Աղբյուր` Panorama.am
12:28
Իրավապաշտպան. Անպատկերացնելի բաներ են տեղի ունենում Հայաստան աշխարհում
Գրագողին անարգանքի սյունին չեն գամում
Աղբյուր` Panorama.am
12:26
Որպես կառավարության ծրագրի կատարման արդյունք ԱԺ կուղարկվի վարչապետի ներկայացրած «100 փաստը»
«Մենք մինչև մարտի 1 պետք է զեկույց ներկայացնենք ԱԺ, որտեղ զետեղված կլինեն նաև վարչապետի ներկայացրած 100 փաստերը»,- կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
12:21
Թրամփը դատի է տվել «New York Times»-ին զրպարտության համար
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախընտրական շտաբը զրպարտության հայց է ներկայացրել ընդդեմ The New York Times-ի: Այս մասին ԱՄՆ նախագահը հայտարարել է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:12
Վարդգես Սուրենյանցի հոբելյանի առթիվ լույս է տեսել մեծ արվեստագետին նվիրված գիտական ուսումնասիրություն
Այսօր լրանում է գեղանկարիչ, գրաֆիկ, գրքային նկարազարդող, քանդակագործ, ճարտարապետ, թարգմանիչ և արվեստի տեսաբան Վարդգես Սուրենյանցի 160-ամյակը:
Աղբյուր` Panorama.am
12:07
Գևորգ Թամամյան. ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման կենտրոնի տնօրեն է նշանակվել ՊԵԿ օպերվարչության կապիտանը
Հայտնի ուռուցքաբան Գևորգ Թամամյանը գրում է. «ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման կենտրոնի տնօրեն է նշանակվել ՊԵԿ օպերվարչության կապիտանը։ Նույն...
Աղբյուր` Panorama.am
12:05
Փայտանյութի արտահանումը ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող պետություններ կարգելվի
«Առաջարկում ենք արգելել փայտանյութի և դրանից պատրաստված ապրանքների արտահանումը ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող պետություններ»,- կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
Էլինար Վարդանյան. Վաղ կենսաթոշակի մասին օրենքից մինչև հանրաքվե
«Այլընտրանքային նախագծեր խմբի» անդամ Էլինար Վարդանյանն իր հերթական հոդվածում գրում է. «2019թ. դեկտեմբերի 27-ին ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:56
Վիտալի Բալասանյան. Մենք տեր ենք կանգնելու մեր հաղթանակին, թույլ չենք տալու մեր ժողովրդի պառակտում
«Ընտրություն՝ հանուն Արցախի, ընտրություն՝ հանուն հաղթանակի». մեկնարկել է Վիտալի Բալասանյանի նախընտրական քարոզարշավը
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Սերժ Սարգսյանը շնորհակալություն հայտնեց դատարանի դիմաց հավաքված իր աջակիցներին
16:42 25/02/2020

Սերժ Սարգսյանը շնորհակալություն հայտնեց դատարանի դիմաց հավաքված իր աջակիցներին

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}