Տարածաշրջան 18:21 18/09/2015

Ալիևը նոր որոնումների մեջ է. Բժեզինսկու մատնանշած խցանն այդպես էլ չբացվեց

«Ադրբեջանի խոցելիությունը տարածաշրջանի համար հղի է առավել նշանակալի հետևանքներով, քանի որ իր տեղակայվածության շնորհիվ այս երկիրը հանդիսանում է աշխարհաքաղաքական հենակետ: Ադրբեջանը կարելի է անվանել կենսական նշանակություն ունեցող «խցան», որը փակում է Կասպից ծովի ավազանի և Կենտրոնական Ասիայի հարստություններով լցված «շիշը»:
Զբիգնև Բժեզինսկի. «Շախմատային մեծ խաղատախտակ».1997

Ամերիկացի հանրահայտ քաղաքական վերլուծաբանի այս տողերը մեծ ծառայություն են մատուցել Ադրբեջանին, քանի որ ԽՍՀՄ-ի կազմալուծումից հետո արևի տակ իր տեղը փնտրող Ադրբեջանը հնարավորություն ստացավ Բժեզինսկու ծանրակշիռ խոսքերը օգտագործել սեփական կարևորությունը ուռճացնելու և հնարավորինս շահավետ դիրքերից ներկայանալու համար: Ալիևները սկսեցին կարծել, թե Ադրբեջանը գտնվում է աշխարհի կենտրոնում և «բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի Բաքու»:
Իրականում պետք է նշել, որ Բժեզինսկու սահմանումը 1990-ականների վերջին Ադրբեջանի աշխարհաքաղաքական կարևորության վերաբերյալ միանգամայն ռեալ էր:

Խնդիրը նրանում է, որ այդ ժամանակահատվածում սկսեց սաղմնավորվել Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովմանն ուղղված ռեսուրսների և դրանք ներկրելու ուղիների բազմազանեցման քաղաքականությունը: Ծրագրվող այսպես կոչված «Հարավային գազային միջանցքը» պետք է դառնար խողովակաշարային համակարգերի ցանց, որոնց միջոցով Կասպից ծովի ավազանից և Կենտրոնական Ասիայից նավթը և բնական գազը հնարավոր կլիներ տեղափոխել Եվրոպա`շրջանցելով Ռուսաստանը, իսկ դրա համար գոյություն ուներ ընդամենը 2 ճանապարհ`Իրան կամ Ադրբեջան: Միջուկային խնդրի շուրջ ծավալվող լարվածությունն ու պայթյունավտանգ հարաբերոթյունները Իրանի հետ Արևմուտքին զրկեցին այլընտրանքից, և Ադրբեջանը գնահատվեց որպես էներգետիկ ռեսուրսներով հարուստ կասպյան և կենտրոնասիական տարածաշրջանի, ասել է թե` «շամպայնի շշի խցանը»:

Ստեղծված հանգամանքները բացառիկ նպաստավոր իրադրություն էին ձևավորում Ադրբեջանի համար`առավելագույն քաղաքական և նյութական օգուտներ ստանալու առումով, սակայն, ինչպես ցույց է տալիս ժամանակը, Ալիևներին վիճակված չէ տեսնել «ադրբեջանական երազանքի» դարաշրջանը:

Դրա պատճառները մի քանիսն են.

Ենթակառուցվածքների բացակայությունը և տարածաշրջանային բարձր ռիսկայնությունը ներդրումների համար
Եվրոպային էներգակիրների գլխավոր մատակարարի հաստիքին հավակնող Ադրբեջանը նախ չունի խողովակաշարային ենթակառուցվածքներ: Վերջին շրջանում կառուցվել են Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, որով սկսվեց նավթի արտահանումը Բաքվից դեպի Եվրոպա, և Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում գազամուղը, որը թեև կառուցվեց Թուրքիային գազ մատակարարելու համար, սակայն դիտարկվում է որպես հիմք ապագա ավելի խոշոր նախագծերի համար: Սակայն ժամանակը ցույց տվեց, որ Ադրբեջանն իր սակավ ռեսուրսներով միայնակ ուղղակի չի կարող բավարարել եվրոպական պահանջները: Ադրբեջանի գազի ապացուցված պաշարների ծավալը (0,9 տրիլիոն մ3) մոտավորապես այնքան է, որքան սպառում են եվրոպական երկրները 2 տարում: Մյուս կողմից միլիարդավոր դոլարների ներդրումներ պահանջող էներգանախագծերը պետք է անցնեն բավականին ռիսկային տարածքներով, որտեղ առկա են առնվազն մի քանի բացահայտ և լատենտ ռազմական կոնֆլիկտներ: Դրանց թվում են ղարաբաղյան, հարավ-օսեթական և աբխազական հակամարտությունները, քրդերի հրահրած անկարգությունները Թուրքիայի արևելքում, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական և հայ-թուրքական փակ սահմանները: Կապիտալի ներդրումը ակտիվ ռազմական կոնֆլիկտներով հագեցած տարածաշրջանում ստիպում է նավթարդյունաբերության ոլորտի գիգանտներին առավել զգուշավոր ու պասիվ կեցվածք ընդունել «Հարավային գազային միջանցքի» կենսագործման ընթացքում:

Կասպից ծովի կարգավիճակի հիմնախնդիր

Նավթագազային ռեսուրսների տիրապետելուց զատ Ադրբեջանը առավել կարևորվում է իր տարանցիկ ներուժով: Իսկ այստեղ անմիջապես առաջ է գալիս Կասպից ծովի հիմնահարցը: Բանն այն է, որ գոյություն ունի Կասպից ծովի ջրային տարածքների բաժանման (դեմարկացիայի) խնդրի չլուծվածություն, քանի որ դեպի Կասպից ծով ելք ունեցող 5 երկրները`Ռուսաստանը, Ղազախստանը, Թուրքմենստանը, Ադրբեջանն ու Իրանը, ոչ մի կերպ չեն կարողանում մշակել բոլոր կողմերին բավարարող սկզբունքներ, որոնք թույլ կտան օգտագործել ծովի ջրային ռեսուրսները և կամ նրա հատակով կառուցել ռազմավարական նշանակություն ունեցող խողովակաշար: Մեծ հաշվով այստեղ գլխավոր խնդիրը հարուցվում է Ռուսաստանի կողմից, ով երբեք թույլ չի տա այնպիսի մի խողովակաշարի կառուցումն իր հետնաբակում, որը կհարվածի սեփական ռազմաքաղաքական և տնտեսական շահերին: Իսկ առանց խողովակաշարի կառուցման հնարավոր չէ իրականացնել էներգակիրների տեղափոխում Կենտրոնական Ասիայից դեպի Եվրոպա:

Թղթի վրա մնացած խոշորամասշտաբ «Նաբուկկո» էներգանախագիծը եկավ ապացուցելու այս տեսության իսկությունը:

Նավթի գների անկումը միջազգային շուկայում
Անցած մեկ տարվա ընթացքում աշխարհը մտավ առավել դինամիկ զարգացումների փուլ: 2014թ-ի սեպտեմբերից սկսած նավթի համաշխարհային շուկայում առաջացավ արտադրանքի ավելցուկ, որը հանգեցրեց նավթի գների աննախադեպ անկման: Նավթարդյունաբերության հաշվին գոյատևող տնտեսությունները լուրջ հարված կրեցին, դրանից զերծ չմնաց նաև Ադրբեջանը. այս տարվա փետրվարին ադրբեջանական մանաթը կտրուկ արժեզրկվեց  34%-ով, իսկ ազգային արժույթի արժեզրկումը կանխելու համար իրականացվող դոլարային ինտերվենցիայի հետևանքով Ադրբեջանի պահուստային ֆոնդը նախորդ տարվա հուլիսից սկսած կիսով չափ կրճատվեց` 15,1 մլրդ. դոլարից հասնելով 7,3 մլրդ.-ի: Տնտեսագետների կանխատեսմամբ`Ադրբեջանին սպասվում է ազգային արժույթի արժեզրկման նոր ալիք, որի դեպքում ճգնաժամային հետևանքները կլինեն շատ ավելի շոշափելի:

Աշխարհաքաղաքական կոնյուկտուրայի փոփոխությունը եվրասիական տարածաշրջանում
2013թ-ից սկսած Իրանի և Արևմուտքի միջև երկարատև լարված հարաբերություններից հետո սկսեց ծավալվել արդյունավետ երկխոսություն, որը տանում է դեպի միջուկային խնդրի հարթեցմանը և Իրանի նկատմամբ սահմանված տնտեսական պատժամիջոցների վերացմանը: Գործընթացը, որը դեռ իր լիարժեք ավարտին չի հասել, կասկածելու տեղիք առայժմ չի տալիս: Սա նշանակում է, որ Բժեզինսկու նշած «Շամպայնի շիշը և դրա խցանը» արմատապես կորցնում են իրենց կարևորությունը, քանի որ Եվրոպան ազատ մուտքի իրավունք է ստանում իրանական ածխաջրածնային հսկայական պաշարների նկատմամբ: Արդեն շրջանառվում են տեսակետներ, համաձայն որոնց` Իրանը առաջիկա տասնամյակում կարող է դառնալ Եվրոպայի գազի խոշորագույն մատակարարը`առաջ անցնելով Ռուսաստանից:

Ավելին, մինչ Եվրոպան անցած տասնամյակի ընթացքում միջոցներ էր որոնում կենտրոնասիական գազը իրեն հասանելի դարձնելու համար, Չինաստանը գրավեց Կենտրոնական Ասիայի էներգետիկ շուկայի զգալի մասը, և հիմա ստացվում է մի իրավիճակ, երբ Արևմուտքին ոչ միայն այլևս չեն հետաքրքրում ադրբեջանական ռեսուրսներն ու աշխարհագրական դիրքը, այլև «շամպայնի շշի մեջ թաքնված հարստությունն» է սկսել այլ ուղղությամբ հոսել` չնկատելով կարծես Ադրբեջանի ստանձնած «խցանի» դերակատարությունը:

Ռուսաստանի հետ գերլարված հարաբերություններ ունեցող Եվրոպան գնում է Իրանի հետ հաշտեցման և ռուսական գազին այլընտրանք փնտրում է այստեղ, Չինաստանը գնում է կենտրոնասիական գազն ու նավթը, և բոլորը կարծես երջանիկ են, մինչդեռ ցայտնոտային վիճակում հայտնված Իլհամ Ալիևը, ով հավակնում էր հետխորհրդային տարածաշրջանի ամենաինքնաբավ առաջնորդի կոչմանը, շռնդալից ապտակ է ստանում սև խավիարի սիրահար հանդիսացող իր եվրոպացի գործընկերների կողմից. սեպտեմբերի 10-ին Եվրախորհրդարանը հրաժարվեց դիտորդական առաքելություն ուղարկել Ադրբեջան`մասնակցելու սպասվող խորհրդարանական ընտրություններին`համարելով, որ ոչ մի հիմք չկա կարծելու, որ այդ երկրում կարող են անցկացվել ժողովրդավարական ընտրություններ:

Իլհամ Ալիևի ռեժիմը նոր իրադրության պայմաններում կարիք ունի առավելագույնս արագ վերանայելու արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը, քանի դեռ վերահաս ֆինանսական ճգնաժամն ու հասունացող սոցիալական բունտը չեն սասանել ապշերոնյան հանրապետության հիմքերը` առաջ բերելով տարածաշրջանում բացարձակապես անկանխատեսելի սցենարներ:
Բոլոր կասկածները կան, որ եթե աշխարհաքաղաքականության ամերիկացի գուրուններից որևէ մեկը մոտ ապագայում մի նոր մենագրությամբ Ադրբեջանին ցույց չտա իր իրական տեղը, Ալիևի վարչակարգը կարող է ձախողել իր որոնումներն ու արժանանալ ավտորիտար մյուս երկրների ճակատագրին:

Դանիել Շահումյան., քաղաքագետ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

19:29
Երևանում հանդես կգա օպերային դիվա Աննա Կասյանը
Սեպտեմբերի 23-ին Արամ Խաչատրյան համերգասրահում «Արմենիա» 3-րդ միջազգային երաժշտական փառատոնի շրջանակներում Հայաստանի պետական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Օդի ջերմաստիճանը կնվազի, ապա աստիճանաբար կբարձրանա
ՀՀ ԱԻՆ-ը տեղեկացնում է, որ  հանրապետության տարածքում սեպտեմբերի 22-ին առանձին շրջաններում սպասվում է անձրև և ամպրոպ: 23-26-ը սպասվում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:02
Հին Երևանցու փողոցում տեղի ունեցած ՃՏՊ-ի հետևանքով տուժածներ կան
Սեպտեմբերի 21-ին, ժամը 06:25-ին, «911» ծառայություն տեղեկություն է հաղորդվել, որ Երևանի Հին Երևանցու փողոցում տեղի է ունեցել ՃՏՊ,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Երկուշաբթի օրվա հոսանքազրկումների մասին
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 23-ին պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
«Վերածնունդ» միջազգային մրցույթ-փառատոն» ՀԿ նախագահին մեղադրանք է առաջադրվել. ՔԿ
ՀՀ քննչական կոմիտեի Շիրակի մարզային քննչական վարչության վարույթում քննվող քրեական գործի շրջանակներում «Վերածնունդ» միջազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
«Նահապետի հոբելյանական աշունը»՝ Ստեփանավանում
Հայաստանյան փառատոնային աշնան գունագեղ խճանկարին սեպտեմբերի 26-28-ը, ինքնատիպ իր հմայքով ու բազմաշերտ բովանդակությամբ, ՀՀ կրթության, գիտության,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:34
Վրաստանի արտգործնախարարը հայերենով շնորհավորել է Հայաստանի Անկախության տոնը
Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարության թվիթերյան պաշտոնական էջով արտգործնախարար Դավիթ Զալկալիանին հայերենով շնորհավորել է Հայաստանի Անկախության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Մառախուղ և փակ ճանապարհ Հայաստանում
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 21-ին Քաջարան-Մեղրի ավտոճանապարհին մառախուղ է (տեսանելիությունը՝ 1-2 մ):...
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Կինոկենտրոնը պետական աջակցություն ստանալու համար 120 հայտ է ստացել
Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնն  այս տարի բավականին շատ հայտեր է ստացել ֆիլմերին պետական աջակցություն հատկացնելու համար. 2 մրցույթը միասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Ծանրամարտի ԱԱ. Իզաբելա Յայլյանը 6-րդն է B խմբում
Թաիլանդում ընթացող ծանրամարտի աշխարհի առաջնությունում Հայաստանի առաջին ներկայացուցիչ Իզաբելա Յայլյանն (59 կգ) ավարտել է ելույթը: Հայ մարզուհին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Փարիզում 90 մարդ է ձերբակալվել «դեղին բաճկոնների» ցույցի նախաշեմին
Փարիզում  իրավապահները «դեղին բաճկոնների» ցույցերի նախաշեմին ձերբակալել են 90 մարդու։ Գազետա.ռու-ի հաղորդմամբ, հայտնի է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Լիճք գյուղի մոտակայքում այրվել է մոտ 8 հա անտառածածկ տարածք
Սեպտեմբերի 21-ին, ժամը 11:16-ին, «911» ծառայություն տեղեկություն է հաղորդվել, որ Սյունիքի մարզի Լիճք գյուղի մոտակայքում այրվում է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
ՀՅԴ երիտասարդների «Անկախության երթը»
Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության երիտասարդներն ՀՀ անկախության 28-րդ տարեդարձի առթիվ երթ են անցկացնում Երևանում։  «Անկախության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականը ԱԱ-ից կվերադառնա առանց Տոկիո-2020-ի ուղեգրերի
Գրիգոր Գրիգորյանը պարտվել է  Ղազախստանի մայրաքաղաք Նուրս-Սուլթանում ավարտին մոտեցող ԱԱ-ի քառորդ եզրափակչում։  79 կգ քաշային ազատ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Պետերբուրգում զանգվածային ծեծկռտուքին մասնակցել են նաև հայեր
Սանկտ Պետերբուրգի Ֆրունզեի շրջանում զանգվածային ծեծկռտուք է տեղի ունեցել սեպտեմբերի 21-ի գիշերը: Ռուսական լրատվամիջոցները գրում են, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:24
Դավիթ Բաբայան. Կարծում եմ՝ մեր ընդհանուր դրոշը պիտի լինի Արցախինը
«Ես էլ եմ երազում ընդհանուր պետության մասին։ Ես կարծում եմ, որ, օրինակ, մեր ընդհանուր դրոշը պիտի լինի Արցախի դրոշը»,- Գյումրիում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Անկախության տոնին նվիրված միոջոցառումներ նախատեսված են Երևանում և մարզերում
Հայաստանի Անկախության 28-րդ տարեդարձին նվիրված  գլխավոր միջոցառումներն այս տարի առաջին անգամ անցկացվում են Գյումրիում։  Երևանում և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Էդմոն Մարուքյան. Իշխանությունները մեծ սխալ են թույլ տվել, որ մերժել են
«Գլուխը պատին է տալիս նա, ով փորձում է մեզ վիրավորել, կամ որևէ կերպ իրենց պատկերացրած ընդդիմություն որակել, որովհետև  այն մարդիկ,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Փաշինյանը շնորհավորել է Մալթայի վարչապետին Անկախության օրվա կապակցությամբ
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Մալթայի Հանրապետության վարչապետ Ժոզեֆ Մուսկատին Անկախության օրվա առթիվ: Ուղերձում ասված է....
Աղբյուր` Panorama.am
16:36
Հայ ժողովուրդը 28 տարվա ընթացքում դարձել է ավելի հաստատակամ, ավելի վճռական. վարչապետ
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Հանրապետության անկախության 28-րդ տարեդարձի առթիվ հրավիրել է տոնական ընդունելություն, որը տեղի է ունեցել...
Աղբյուր` Panorama.am
16:20
Սեդրակ Առուստամյանին մեղադրանք է առաջադրվել նաև առանձնապես խոշոր չափերով փողերի լվացման համար
ՀՀ քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչությունում «Հյուսիս-Հարավ ճանապարհային միջանցք» ծրագրի մշակման և իրագործման...
Աղբյուր` Panorama.am
16:12
Վայոց ձորի մարզպետ. Փորձում են որևէ կերպ ինձ ներգրավվել այդ գործի մեջ
«Ես եղել եմ տանը։ Մեր շենքի բակի տեսախցիկները ֆիքսել են` ինչպես եմ ես մեքենան կայանում ժամը տասի կողմերը և բարձրանում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:05
Մեր երկրի բարեկեցությունը կախված է մեկ մարդուց և այդ մեկ մարդը մեզնից յուրաքանչյուրն է. Փաշինյան
Գյումրու Սև բերդում այսօր «Մեր ժամանակի հերոսը» հաղորդման 13 մասնակիցներին մրցանակներ են շնորհվել։  Մրցանակակիրներն են՝...
Աղբյուր` Panorama.am
16:00
Ոչ մի բանի դեմ կաշկանդվածություն չունենք. ԱԱԾ տնօրենի պաշտոնակատար
«Կոռուպցիայի դեմ պայքարը շարունակվելու է, ես հավաստիացնում են»,- Գյումրիում լրագրողների հետ զրույցում ասաց ԱԱԾ տնօրենի պաշտոնակատար...
Աղբյուր` Panorama.am
15:47
Դավիթ Բաբայան. Արցախը բանակցային գործընթացից դուրս է եկել Ալիևի քաղաքականության պատճառով
«Ընդհանրապես, պատերազմի մասին երազում են հիվանդ մարդիկ։ Ինչպե՞ս կարելի է երազել պատերազմի մասին»,- Գյումրիում լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:35
Բելառուսի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետը Հայաստանում է
Հայաստանի Հանրապետության և Բելառուսի Հանրապետության պաշտպանության նախարարությունների միջև երկկողմ համագործակցության 2019թ. ծրագրի համաձայն`...
Աղբյուր` Panorama.am
15:24
Ես տեղյակ չեմ գաղտնալսման գործից. ՀՔԾ պետ
«Կոռուպցիոն գործերով ապագայում նույնպես նորություններ կլինեն»,- Գյումրիում լրագրողների հետ զրույցում ասաց ՀՔԾ պետ Սասուն Խաչատրյանը։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:14
Մարտի 1-ի գործը պետք է թողնենք այն ինստիտուտներին, որոնք այսօր ձևավորվում են. Խաչատուր Սուքիասյան
«Կարծում եմ 2018-19 թվականները պետք է Հայաստանի համար ելակետային լինեն, որպեսզի կարողանանք հասկանալ այս պահին ինչ ունենք և ինչ կարող ենք...
Աղբյուր` Panorama.am
14:58
Հայաստան, բոլոր մեր մտահոգությունները, երազներն ու ծրագրերը քեզ համար են. Վանեցյան
ՀՀ Ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ, ԱԱԾ նախկին տնօրեն Արթուր Վանեցյանը շնորհավորել է ՀՀ անկախության 28-րդ տարեդարձը։ «Շնորհավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:43
ԱԳ նախարար. Հայաստան-ԱՄՆ երկխոսությունը շատ գոհացուցիչ է
«Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հանդիպում այսպես թե այնպես տեղի է ունենալու, մենք համբերատար...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ալումյանը՝ դատավոր Դանիբեկյանին. Ճնշումներով Ձեզ զրկել են Ձեր սեփական կամքից
18:01 20/09/2019

Ալումյանը՝ դատավոր Դանիբեկյանին. Ճնշումներով Ձեզ զրկել են Ձեր սեփական կամքից

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}