Տարածաշրջան 18:21 18/09/2015

Ալիևը նոր որոնումների մեջ է. Բժեզինսկու մատնանշած խցանն այդպես էլ չբացվեց

«Ադրբեջանի խոցելիությունը տարածաշրջանի համար հղի է առավել նշանակալի հետևանքներով, քանի որ իր տեղակայվածության շնորհիվ այս երկիրը հանդիսանում է աշխարհաքաղաքական հենակետ: Ադրբեջանը կարելի է անվանել կենսական նշանակություն ունեցող «խցան», որը փակում է Կասպից ծովի ավազանի և Կենտրոնական Ասիայի հարստություններով լցված «շիշը»:
Զբիգնև Բժեզինսկի. «Շախմատային մեծ խաղատախտակ».1997

Ամերիկացի հանրահայտ քաղաքական վերլուծաբանի այս տողերը մեծ ծառայություն են մատուցել Ադրբեջանին, քանի որ ԽՍՀՄ-ի կազմալուծումից հետո արևի տակ իր տեղը փնտրող Ադրբեջանը հնարավորություն ստացավ Բժեզինսկու ծանրակշիռ խոսքերը օգտագործել սեփական կարևորությունը ուռճացնելու և հնարավորինս շահավետ դիրքերից ներկայանալու համար: Ալիևները սկսեցին կարծել, թե Ադրբեջանը գտնվում է աշխարհի կենտրոնում և «բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի Բաքու»:
Իրականում պետք է նշել, որ Բժեզինսկու սահմանումը 1990-ականների վերջին Ադրբեջանի աշխարհաքաղաքական կարևորության վերաբերյալ միանգամայն ռեալ էր:

Խնդիրը նրանում է, որ այդ ժամանակահատվածում սկսեց սաղմնավորվել Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովմանն ուղղված ռեսուրսների և դրանք ներկրելու ուղիների բազմազանեցման քաղաքականությունը: Ծրագրվող այսպես կոչված «Հարավային գազային միջանցքը» պետք է դառնար խողովակաշարային համակարգերի ցանց, որոնց միջոցով Կասպից ծովի ավազանից և Կենտրոնական Ասիայից նավթը և բնական գազը հնարավոր կլիներ տեղափոխել Եվրոպա`շրջանցելով Ռուսաստանը, իսկ դրա համար գոյություն ուներ ընդամենը 2 ճանապարհ`Իրան կամ Ադրբեջան: Միջուկային խնդրի շուրջ ծավալվող լարվածությունն ու պայթյունավտանգ հարաբերոթյունները Իրանի հետ Արևմուտքին զրկեցին այլընտրանքից, և Ադրբեջանը գնահատվեց որպես էներգետիկ ռեսուրսներով հարուստ կասպյան և կենտրոնասիական տարածաշրջանի, ասել է թե` «շամպայնի շշի խցանը»:

Ստեղծված հանգամանքները բացառիկ նպաստավոր իրադրություն էին ձևավորում Ադրբեջանի համար`առավելագույն քաղաքական և նյութական օգուտներ ստանալու առումով, սակայն, ինչպես ցույց է տալիս ժամանակը, Ալիևներին վիճակված չէ տեսնել «ադրբեջանական երազանքի» դարաշրջանը:

Դրա պատճառները մի քանիսն են.

Ենթակառուցվածքների բացակայությունը և տարածաշրջանային բարձր ռիսկայնությունը ներդրումների համար
Եվրոպային էներգակիրների գլխավոր մատակարարի հաստիքին հավակնող Ադրբեջանը նախ չունի խողովակաշարային ենթակառուցվածքներ: Վերջին շրջանում կառուցվել են Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, որով սկսվեց նավթի արտահանումը Բաքվից դեպի Եվրոպա, և Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում գազամուղը, որը թեև կառուցվեց Թուրքիային գազ մատակարարելու համար, սակայն դիտարկվում է որպես հիմք ապագա ավելի խոշոր նախագծերի համար: Սակայն ժամանակը ցույց տվեց, որ Ադրբեջանն իր սակավ ռեսուրսներով միայնակ ուղղակի չի կարող բավարարել եվրոպական պահանջները: Ադրբեջանի գազի ապացուցված պաշարների ծավալը (0,9 տրիլիոն մ3) մոտավորապես այնքան է, որքան սպառում են եվրոպական երկրները 2 տարում: Մյուս կողմից միլիարդավոր դոլարների ներդրումներ պահանջող էներգանախագծերը պետք է անցնեն բավականին ռիսկային տարածքներով, որտեղ առկա են առնվազն մի քանի բացահայտ և լատենտ ռազմական կոնֆլիկտներ: Դրանց թվում են ղարաբաղյան, հարավ-օսեթական և աբխազական հակամարտությունները, քրդերի հրահրած անկարգությունները Թուրքիայի արևելքում, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական և հայ-թուրքական փակ սահմանները: Կապիտալի ներդրումը ակտիվ ռազմական կոնֆլիկտներով հագեցած տարածաշրջանում ստիպում է նավթարդյունաբերության ոլորտի գիգանտներին առավել զգուշավոր ու պասիվ կեցվածք ընդունել «Հարավային գազային միջանցքի» կենսագործման ընթացքում:

Կասպից ծովի կարգավիճակի հիմնախնդիր

Նավթագազային ռեսուրսների տիրապետելուց զատ Ադրբեջանը առավել կարևորվում է իր տարանցիկ ներուժով: Իսկ այստեղ անմիջապես առաջ է գալիս Կասպից ծովի հիմնահարցը: Բանն այն է, որ գոյություն ունի Կասպից ծովի ջրային տարածքների բաժանման (դեմարկացիայի) խնդրի չլուծվածություն, քանի որ դեպի Կասպից ծով ելք ունեցող 5 երկրները`Ռուսաստանը, Ղազախստանը, Թուրքմենստանը, Ադրբեջանն ու Իրանը, ոչ մի կերպ չեն կարողանում մշակել բոլոր կողմերին բավարարող սկզբունքներ, որոնք թույլ կտան օգտագործել ծովի ջրային ռեսուրսները և կամ նրա հատակով կառուցել ռազմավարական նշանակություն ունեցող խողովակաշար: Մեծ հաշվով այստեղ գլխավոր խնդիրը հարուցվում է Ռուսաստանի կողմից, ով երբեք թույլ չի տա այնպիսի մի խողովակաշարի կառուցումն իր հետնաբակում, որը կհարվածի սեփական ռազմաքաղաքական և տնտեսական շահերին: Իսկ առանց խողովակաշարի կառուցման հնարավոր չէ իրականացնել էներգակիրների տեղափոխում Կենտրոնական Ասիայից դեպի Եվրոպա:

Թղթի վրա մնացած խոշորամասշտաբ «Նաբուկկո» էներգանախագիծը եկավ ապացուցելու այս տեսության իսկությունը:

Նավթի գների անկումը միջազգային շուկայում
Անցած մեկ տարվա ընթացքում աշխարհը մտավ առավել դինամիկ զարգացումների փուլ: 2014թ-ի սեպտեմբերից սկսած նավթի համաշխարհային շուկայում առաջացավ արտադրանքի ավելցուկ, որը հանգեցրեց նավթի գների աննախադեպ անկման: Նավթարդյունաբերության հաշվին գոյատևող տնտեսությունները լուրջ հարված կրեցին, դրանից զերծ չմնաց նաև Ադրբեջանը. այս տարվա փետրվարին ադրբեջանական մանաթը կտրուկ արժեզրկվեց  34%-ով, իսկ ազգային արժույթի արժեզրկումը կանխելու համար իրականացվող դոլարային ինտերվենցիայի հետևանքով Ադրբեջանի պահուստային ֆոնդը նախորդ տարվա հուլիսից սկսած կիսով չափ կրճատվեց` 15,1 մլրդ. դոլարից հասնելով 7,3 մլրդ.-ի: Տնտեսագետների կանխատեսմամբ`Ադրբեջանին սպասվում է ազգային արժույթի արժեզրկման նոր ալիք, որի դեպքում ճգնաժամային հետևանքները կլինեն շատ ավելի շոշափելի:

Աշխարհաքաղաքական կոնյուկտուրայի փոփոխությունը եվրասիական տարածաշրջանում
2013թ-ից սկսած Իրանի և Արևմուտքի միջև երկարատև լարված հարաբերություններից հետո սկսեց ծավալվել արդյունավետ երկխոսություն, որը տանում է դեպի միջուկային խնդրի հարթեցմանը և Իրանի նկատմամբ սահմանված տնտեսական պատժամիջոցների վերացմանը: Գործընթացը, որը դեռ իր լիարժեք ավարտին չի հասել, կասկածելու տեղիք առայժմ չի տալիս: Սա նշանակում է, որ Բժեզինսկու նշած «Շամպայնի շիշը և դրա խցանը» արմատապես կորցնում են իրենց կարևորությունը, քանի որ Եվրոպան ազատ մուտքի իրավունք է ստանում իրանական ածխաջրածնային հսկայական պաշարների նկատմամբ: Արդեն շրջանառվում են տեսակետներ, համաձայն որոնց` Իրանը առաջիկա տասնամյակում կարող է դառնալ Եվրոպայի գազի խոշորագույն մատակարարը`առաջ անցնելով Ռուսաստանից:

Ավելին, մինչ Եվրոպան անցած տասնամյակի ընթացքում միջոցներ էր որոնում կենտրոնասիական գազը իրեն հասանելի դարձնելու համար, Չինաստանը գրավեց Կենտրոնական Ասիայի էներգետիկ շուկայի զգալի մասը, և հիմա ստացվում է մի իրավիճակ, երբ Արևմուտքին ոչ միայն այլևս չեն հետաքրքրում ադրբեջանական ռեսուրսներն ու աշխարհագրական դիրքը, այլև «շամպայնի շշի մեջ թաքնված հարստությունն» է սկսել այլ ուղղությամբ հոսել` չնկատելով կարծես Ադրբեջանի ստանձնած «խցանի» դերակատարությունը:

Ռուսաստանի հետ գերլարված հարաբերություններ ունեցող Եվրոպան գնում է Իրանի հետ հաշտեցման և ռուսական գազին այլընտրանք փնտրում է այստեղ, Չինաստանը գնում է կենտրոնասիական գազն ու նավթը, և բոլորը կարծես երջանիկ են, մինչդեռ ցայտնոտային վիճակում հայտնված Իլհամ Ալիևը, ով հավակնում էր հետխորհրդային տարածաշրջանի ամենաինքնաբավ առաջնորդի կոչմանը, շռնդալից ապտակ է ստանում սև խավիարի սիրահար հանդիսացող իր եվրոպացի գործընկերների կողմից. սեպտեմբերի 10-ին Եվրախորհրդարանը հրաժարվեց դիտորդական առաքելություն ուղարկել Ադրբեջան`մասնակցելու սպասվող խորհրդարանական ընտրություններին`համարելով, որ ոչ մի հիմք չկա կարծելու, որ այդ երկրում կարող են անցկացվել ժողովրդավարական ընտրություններ:

Իլհամ Ալիևի ռեժիմը նոր իրադրության պայմաններում կարիք ունի առավելագույնս արագ վերանայելու արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը, քանի դեռ վերահաս ֆինանսական ճգնաժամն ու հասունացող սոցիալական բունտը չեն սասանել ապշերոնյան հանրապետության հիմքերը` առաջ բերելով տարածաշրջանում բացարձակապես անկանխատեսելի սցենարներ:
Բոլոր կասկածները կան, որ եթե աշխարհաքաղաքականության ամերիկացի գուրուններից որևէ մեկը մոտ ապագայում մի նոր մենագրությամբ Ադրբեջանին ցույց չտա իր իրական տեղը, Ալիևի վարչակարգը կարող է ձախողել իր որոնումներն ու արժանանալ ավտորիտար մյուս երկրների ճակատագրին:

Դանիել Շահումյան., քաղաքագետ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

14:44
Հովհաննես Հովսեփյանը կմասնակցի բռնցքամարտի Հայաստանի ֆեդերացիայի ընտրություններին
Հովհաննես Հովսեփյանը, ով ժամանակավորապես վայր է դրել բռնցքամարտի հայկական ազգային ֆեդերացիայի նախագահի լիազորությունները, կմասնակցի բռնցքամարտի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:32
Մարս թռչելն արդեն իրական է թվում. Իլոն Մասկ
Իլոն Մասկի ստեղծած «SpaceX» նախատիպի տիեզերանավերը հաջողությամբ ավարտել են առաջին փորձնական թռիչքը, փոխանցում է «Ռիա...
Աղբյուր` Panorama.am
14:23
Ճապոնիայում պատվաստանյութ է ստեղծվում COVID-19- ի դեմ ՝ օգտագործելով որդեր
Ճապոնիայում գիտնականները մետաքսե որդերին օգտագործում են կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութ ստեղծելու համար, փոխանցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
14:12
Դատախազությունը Ռուբեն Հայրապետյանի վերաբերյալ հրապարակումներն ուղարկել է ՔԿ
ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանի հանձնարարությամբ հետախուզման մեջ գտնվող Ռուբեն Հայրապետյանի՝ այլ երկրի քաղաքացի հանդիսանալու պայմաններում ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:05
Քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության ծառայողները «M Group»-ում են
Քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության ծառայողները «M Group» ընկերությունում են: Ընկերության փաստաբան Ամրամ Մակինյանի խոսքով,...
Աղբյուր` Panorama.am
14:00
Կորոնավիրուսից մահացածների դիահերձարանում. «Սև տոպրակների մեջ, գետնին, ոտքերի տակ ընկած դիակներ էին»
Այն, ինչ տեսել է եղբորը ճանաչելու համար դիահերձարան գնացած քույրը
Աղբյուր` Panorama.am
13:50
Վիվա-ՄՏՍ-ն ավելացնում է սպասարկման կենտրոնների թիվը
Վիվա-ՄՏՍ-ը շարունակում է ներդրումներ անել՝ բարձրակարգ սպասարկում ապահովելու և բաժանորդների գոհունակության ցուցանիշը բարձր պահելու համար:...
Աղբյուր` Panorama.am
13:40
Էրմիտաժը սկսել է խմբային էքսկուրսիաներ անցկացնել
Էրմիտաժը սկսել է խմբային շրջայցեր իրականացնել Ձմեռային պալատի և Գլխավոր շտաբի շենքի մոտ: Այս մասին հայտնում է «Գազետա.ռու» -ն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
13:31
Լոնդոնում «Brent» տեսակի նավթի գինը գերազանցել է 45 դոլարը
Լոնդոնի «ICE» բորսայում «Brent» տեսակի նավթի ապագա ֆյուչերսների պայմանագրի գինը 2020 թվականի հոկտեմբերին աճել է մինչև...
Աղբյուր` Panorama.am
13:23
Ամուլսար՝ Հայաստանի ճնշող մեծամասնության համար բնության պահպանությունը գերակայություն է
Հայկական բնապահպանական ճակատ քաղաքացիական նախաձեռնությունը նամակներ է ուղարկել ԱԺ պատգամավորներին և ՀՀ կառավարությանը՝ մեղադրելով նրանց...
Աղբյուր` Panorama.am
13:15
Regeneron. հակամարմինները կանխում և բուժում են COVID-19-ը կենդանիների մոտ
Երկուշաբթի օրը Regeneron Pharmaceuticals ընկերությունը հայտարարել է, որ  հակամարմինների համադրությունից ստացված  դեղամիջոցները...
Աղբյուր` Panorama.am
13:08
«Լիդիան Արմենիա». Չենք բանակցելու օրենքի շրջանակներից դուրս որևէ առարկայի շուրջ
Ամուլսարի տարածքում երեկ շիկացած իրավիճակից հետո այսօր «Լիդիան Արմենիա»-ն տարածել է հայտարարություն՝ նշելով, որ չի դառնալու...
Աղբյուր` Panorama.am
13:00
Նաիրա Զոհրաբյան. Հրատապ կազմակերպել Բեյրութ-Երևան չարտերային չվերթ
ԱԺ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անդամ Նաիրիա Զոհրաբյանն անդրադարձել է կառավարության կողմից անհրաժեշտ ձեռնարկվելիք քայլերին,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:53
Էլինար Վարդանյան. Ամեն օր մեծ թվով մահեր ենք ունենում, և պետությունը սա ահազանգ չի համարում
Այլընտրանքային նախագծեր խմբի անդամ Էլինար Վարդանյանն իր  հոդվածում գրում է. «Առողջապահության նախարարի խոսնակ Ալինա Նիկողոսյանը...
Աղբյուր` Panorama.am
12:47
Բեյրությում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով հայազգի մահացածների թիվը հասել է 6-ի․ ԱԳՆ
Բեյրությում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով հայազգի մահացածների թիվն այս պահի դրությամբ վեցն է։ ՀՀ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Աննա Նաղդալյանը գրել...
Աղբյուր` Panorama.am
12:44
«Շշուկներ կան, որ ինչ-որ մեկը տասը րոպեում դիմում է ներկայացրել ու դառնալու է դպրոցի տնօրեն»
Արարատի մարզի Նորամարգ համայնքի  ուսուցիչները Կառավարության շենքի դիմաց բողոքի ակցիա են իրականացնում, նրանց պահանջը մեկն է՝ համայնքի դպրոցի...
Աղբյուր` Panorama.am
12:40
ՀՀ ԱԳ նախարար․ Հայաստանը պատրաստ է շտապ օգնություն ցուցաբերել Լիբանանին և նրա ժողովրդին
ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը գրառում է կատարել թվիթերում՝ Բեյրութում նախօրեի երեկոյան տեղի ունեցած ավերիչ պայթյունի վերաբերյալ, որի զոհ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:36
Բեյրութը այսօր՝ լուսանկարներում
Բեյրութի իրադարձություններին՝...
Աղբյուր` Panorama.am
12:27
Շիրակ Բունիաթյան. Ամուլսարի ճակատագիրը որոշվել է դեռ 2018 թվականին
Բնապահպան-ակտիվիստ  Շիրակ Բունիաթյանը տեղեկացնում է՝ այսօր ընտանիքի հետ էլ մեկնելու է Ամուլսար՝ ընդդեմ հանքի շահագործման ակցիային...
Աղբյուր` Panorama.am
12:22
Գագիկ Ծառուկյանը ֆինանսական միջոցներ կհատկացնի Բեյրութի պայթյունից տուժած հայերին ու Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությանը
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Գագիկ Ծառուկյանը քիչ առաջ հեռախոսազրույց է ունեցել Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:17
Կիև-Երևան չեղարկված չվերթների տոմսերը կարող են փոխանակվել առանց հավելավճարի․ ՀՀ դեսպանություն
Ուկրաինայում Հայաստանի դեսպանությունը տեղեկություն է տրամադրել Կիև-Երևան չարտերային թռիչքների վերաբերյալ, որում ասվում է, որ ի լրումն օգոստոսի...
Աղբյուր` Panorama.am
12:10
Լուկաշենկոյի մրցակիցը կոչ է անում վերանայել Ռուսաստանի հետ միության պայմանագիրը
Բելառուսի նախագահի թեկնածու Անդրեյ Դմիտրիևն ասել է, որ Մինսկը և Մոսկվան պետք է շրջեն պատմության էջը միության պայմանագրով՝ այն փոխարինելով...
Աղբյուր` Panorama.am
12:01
Վահան Իշխանյան. «Փաշինյանի ուղեղը այդպես չի աշխատում»
Փաշինյանը իշխանության գալով շատ էր ուզում Ամուլսարը շահագործեր, սակայն քանի որ շահագորման դեմ էին բոլոր նրանք, ովքեր հեղափոխության առաջին...
Աղբյուր` Panorama.am
11:53
Արմեն Պետրոսյան. Լիբանանում ստեղծված իրավիճակը կարող է օգտագործվել արաբական մի շարք երկրների կողմից
«Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունը, որն ավելի շատ անփութության հետևանք էր, խոսում է այդ երկրի գրեթե բոլոր ոլորտներում առկա կառավարման,...
Աղբյուր` Panorama.am
11:47
Աշխարհն իր աջակցությունն է հայտնում Լիբանանին
Նախօրեին Բեյրութում տեղի ունեցած հզոր պայթյունից հետո աշխարհի բազում երկրների առաջնորդներ իրենց աջակցությունն են հայտնել Լիբանանին՝ առաջարկելով...
Աղբյուր` Panorama.am
11:41
Նիկոլի բացած միակ արտադրամասը՝ թավշյա իրականության պես փնթի ու վիճահարույց. քաղաքագետ
Քաղաքագետ Գարեգին Պետրոսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Երկու տարվա ընթացքում Նիկոլի բացած միակ արտադրամասը՝ թավշյա իրականության...
Աղբյուր` Panorama.am
11:36
Հայ ճարտարապետների ամառային կինոթատրոնը՝ Մոսկվայի «Гараж» ժամանակակից արվեստի կենտրոնում
Ճարտարապետ Կարեն Բալյանն իր ֆեյսբուքյան էջում տեղադրել է հայ ճարտարապետներ Աշոտ Սնխչյանի ու Արմինե Սնխչյանի ամառային կինոթատրոնի լուսանկարները։...
Աղբյուր` Panorama.am
11:30
Բեյրութի քաղաքապետը լաց լինելով ասում է․Պայթյունը նման էր Հիրոսիմային և Նագասակիին
Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութի քաղաքապետ Մարուան Աբբուդը չի կարողացել զսպել արցունքները լրագրողների ու տեսախցիկների առաջ՝ օգոստոսի 4-ի երեկոյան...
Աղբյուր` Panorama.am
11:22
Դելիա Փափազյան. Բեյրութում պայթյունի հետևանքով մահացած 5-րդ հայը
Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով մահացած 5-րդ հայի անունը ևս հայտնի է՝ Դելիա Փափազյան, փոխանցում է «Արևելք»-ը։ Նշվում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:16
Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 15 նոր դեպք
Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 15 նոր դեպք: Այս մասին տեղեկությունը, վրացական Առաջին ալիքի հաղորդմամբ, հայտնել է հիվանդությունների...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ցուցադրվեցին  ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները
15:41 21/07/2020

Ցուցադրվեցին ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}