Քաղաքական 15:28 22/09/2015

Stratfor. Ավարտին հասցնելով ղարաբաղյան հակամարտությունը

«Stratfor» հեղինակավոր կենտրոնի վերլուծաբանները անդրադարձել են ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացին` նկատելով, որ հակամարտությունը վերջին շրջանում նոր փուլ է թևակոխել:

Հոդվածում փորձագետները գրում են. «Վերջին ամիսներին կողմերը ակտիվացրել են մարտական զորավարժությունները, ինչպես նաև հաճախակի հանդիպումներ անցկացրել ռուս պաշտոնյաների հետ՝ նպաստելով տեղական մամուլում մոտեցող հանգուցալուծման վերաբերյալ տեղեկատվության շահարկմանը։

Իսկապես, երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարները նախատեսում են հանդիպում անցկացնել Նյու Յորքում` ՄԱԿ Գլխավոր Ասամբելայի շրջանակում։ Սակայն հստակ չէ, որ այն շրջադարձային է լինելու։ Հակամարտության հանգուցալուծման համար անհրաժեշտ է Կովկասյան տարածաշրջանում առկա քաղաքական դաշինքների և հարաբերությունների ցանցի վերակազմավորում, ինչը կարող է նաև կործանարար գործընթաց լինել։ Այնուամենայնիվ, Ուկրաինայի շուրջ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև լարվածությունը 2014 թվականից ի վեր էապես փոխել է քաղաքական իրադրությունը տարածաշրջանում․ գուցե, Ռուսաստանը, Հայաստանը և Ադրբեջանը պատրաստ են փոփոխություններ կատարել Լեռնային Ղարաբաղում։

Ղարաբաղյան հակամարտության հետագիծը մշտապես հիմնված է եղել երեք խաղացողների վրա՝ Հայաստան, Ադրբեջան և Ռուսաստան։ Դրանցից յուրաքանչյուրը ունեցել է տարբեր հեռանկարներ։ Որպես հաղթող կողմ՝ Երևանը ցանկանում է պահպանել վերահսկողությունը Լեռնային Ղարաբաղի և յոթ հարակից շրջանների նկատմամբ։ Ադրբեջանը, իհարկե, ցանկանում է փոփոխել դա և վերահաստատել իր վերահսկողությունը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ինչպես դիվանագիտական, այնպես էլ՝ ռազմական ճանապարհով։ Ռուսաստանն անմիջական շահ չունի հակամարտության արդյունքից, ուստի կարողացել է շահարկել այն՝ հօգուտ իր շահերի և Հայաստանում, և Ադրբեջանում, ինչպես նաև Կովկասյան տարածաշրջանում։

Առկա ստատուս-քվոն փոխվեց 2014 թվականի սկզբին՝ Կիևում Եվրոմայդանի բողոքի ցույցերի և դրա արդյունքում՝ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև դիմակայության հետևանքով։ Ռուսաստանը Հայաստանի համար վերածվեց առավել քիչ վստահելի դաշնակցի, ուկրաինական ճգնաժամը խլեց Ռուսաստանի անվտանգության ապահովման կարողության մեծ մասը, իսկ Արևմտյան պատժամիջոցները խարխլեցին ներքին տնտեսությունը։ Միաժամանակ, Ադրբեջանն Արևմուտքի համար վերածվեց առավել արժեքավոր դաշնակցի, քանի որ Բաքուն կարող էր Եվրոպայի համար այլընտրանք հանդիսանալ Ռուսաստանից էներգակիրների մատակարարման հարցում։ Արդյունքում 2014 թվականից սկսած Ադրբեջանի զինվորները շատ ավելի համառ են գործել Լեռնային Ղարաբաղի հետ շփման գծում։ Ադրբեջանական հարձակումները զգալիորեն աճել են, իսկ միջադեպերը, ինչպիսին էր, օրինակ, ադրբեջանական ուժերի կողմից հայկական ուղղաթիռի կործանումը, դեռևս չեն արժանացել հայկական կողմի համարժեք գործողությունների կամ Ռուսաստանի իմաստալից հանդիմանությունների։

Տեղում այս փոփոխությունները ուղեկցվել են վերջին ամիսների դիվանագիտական ակտիվության աննախադեպ աճով։ Ռուս և ադրբեջանցի քաղաքական և զինվորական պաշտոնյաները մի շարք հանդիպումներ են անցկացրել, որոնց հաջորդել են ռուս և հայ պաշտոնյաների փոխայցելությունները։ Հրապարակումներ են եղել նաև, որ Ռուսաստանը նախատեսում է 2017թ-ին ռազմական ռադար տեղակայել Ադրբեջանում, թեև Մոսկվան հերքել է այդ պնդումները։ Այս ամենը համընկել է հայկական և ադրբեջանական մամուլի այն հրապարակումների հետ, որ լուրջ բանակցություններ են ընթանում։ Այդ չհաստատված հրապարակումները վկայում են, որ կողմերը բանակցում են մի պայմանավորվածության շուրջ, որը շուտով փոխելու է ստատուս-քվոն։

Հակամարտության հանգուցալուծման տարբեր սցենարներ են շրջանառվում։ Դրանցից մեկը կարող է ներառել Լեռնային Ղարաբաղին հարակից յոթ շրջաններից, սակայն ոչ Լեռնային Ղարաբաղի տարածքից հայկական զորքերի ամբողջական դուրսբերումը։ Այս սցենարով ռուսական խաղաղապահները փոխարինելու են հայկական զորքերին։ Հայկական զորքերին կարող են փոխարինել նաև միջազգային խաղաղապահ ուժերը՝ Ռուսաստանի հրամանատարության ներքո։ Հայաստանը կպահպանի մուտքը Լեռնային Ղարաբաղը և Լաչինի միջանցք, սակայն հարակից շրջաններում ապրող հայերը պետք է վերաբնակեցվեն համապատասխանաբար Լեռնային Ղարաբաղում կամ Հայաստանում։ Նման դուրսբերման համար Հայաստանը տնտեսական և անվտանգության արտոնություններ կստանա, այդ թվում՝ առավել մեծ ֆինանսական և ռազմական օգնություն Ռուսաստանից և առևտուրը խթանելու նպատակով սահմանների բացում տարածաշրջանի այնպիսի խաղացողների հետ, ինչպիսին են՝ Թուրքիան և Իրանը։

Ռուսաստանը նույնպես ունի իր նկատառումները։ Կովկասում առկա ուժերի հարաբերակցությունը համահունչ է Ռուսաստանի շահերին։ Սակայն, Վրաստանը փորձում է առավել սերտ կապեր հաստատել Եվրոպական Միության և ՆԱՏՕ-ի հետ։ Արևմուտքը նաև ցանկանում է Ադրբեջանին ներգրավվել «Հարավային Միջանցք» էներգետիկ ծրագրում՝ որպես Տրանս-կասպյան գազատար։ Ռուսաստանն այժմ գիտակցում է՝ ուժերի գոյություն ունեցող հավասարակշռությունը չի կարող երկար պահպանվել։ Դա կարող է բացատրել Մոսկվայի՝ Ադրբեջանի հետ մերձեցումը, և ստատուս-քվոյի փոփոխման ուղղված բանակցությունների մեկնարկը։ Հավանաբար, Ռուսաստանը հաշվարկում է, որ հակամարտությունում փոփոխությունն անխուսափելի է, ուստի ցանկանում է բանակցություններում առաջատար դերը խաղալ։ Պատահական չէ, որ Ադրբեջանն առավել ընդդիմանում է ԵԱՀԿ միջնորդական գործընթացին, որը ներառում է նաև Միացյալ Նահանգները։ Մյուս կողմից Բաքուն առավել սերտ ներգրավված է Ռուսաստանի հետ երկկողմ հարաբերություններում:

Իհարկե, ցանկացած հանգուցալուծում իր ազդեցությունն է ունենալու նաև տարածաշրջանի մյուս խաղացողների՝ Իրանի և Թուրքիայի վրա։ Թուրքիան փորձել է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման բանակցություններ վարել 2009 թվականին, ինչը զայրացրեց Ադրբեջանին, քանի որ այդ գործընթացում որպես նախապայման ներառված չէր ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը ։ Դա խաթարեց Բաքվի հետ Անկարայի հարաբերությունները։ Արդյունքում Երևանի հետ բանակցությունները ընդհատվեցին, և´ Հայաստանը, և´ Բաքուն առավել մերձեցան Ռուսաստանի հետ։

Եթե Ռուսաստանին հաջողվի Հայաստանին համոզել զիջում կատարել ղարաբաղյան հիմնահարցում, այն ներառելու է Թուրքիայի հետ սահմանի բացման և Իրանի հետ առևտրի մեծացման դրույթներ, ինչը վերջ է դնելու Երևանի տարածաշրջանային տնտեսական շրջափակմանը։ Սակայն նման զարգացումը կարող է վտանգ պարունակել նաև Ռուսատանի համար, քանի որ այն Մոսկվայի ազդեցության ներքո գտնվող տարածաշրջանում մեծամասամբ կմեծացնի թուրքական և իրանական դերակատարությունը ։ Սակայն, վտանգը կայանում է նաև նրանում, որ ոչինչ չանելը նույնպես խարխլելու է Ռուսաստանի դիրքերը։

Մյուս սցենարն այն է, որ Ադրբեջանը տեղում ինտենսիվացնելու է հակամարտությունը՝ բանակցային գործընթացն առաջ մղելու համար։ Շփման գծում ակտիվության ներկայիս մակարդակը դեռևս չի համոզել Հայաստանին փոխել դիրքորոշումը, և Ադրբեջանը կարող է որոշել առավել լայնածավալ գործողությունների դիմել՝ Երևանի վրա ճնշում գործադրելու նպատակով, որպեսզի վերջինս առավել մեծ զիջումների գնա քաղաքական ճակատում։ Ռազմական էսկալացիան կարող է վերաճել Բաքվի և Մոսկվայի միջև ոչ բացահայտ փոխըմբռնման հաստատման։

Ռուսաստանի հիմնական նպատակը պետք է լինի երկու կողմերի միջև հավասարակշռություն հաստատելը և հիմնական միջնորդի դերը ստանձնելը։ Սա առավել հեշտ է դառնում Ադրբեջանի՝ մարդու իրավունքների հիմնահարցերի շուրջ Արևմուտքի հետ հարաբերությունների վատթարացման ներքո։

Բանակցային գործընթացը, եթե այն որպես այդպիսին առկա է, դեռևս նախնական փուլում է. բանակցությունները կարող են դադարեցվել և երկու կողմերը կվերադառնան ստատուս-քվոյի։ Սակայն շատ քայլեր են ձեռնարկվել և դիվանագիտական, և անվտանգության ճակատներում, և Լեռնային Ղարաբաղի հետ շփման գծի երկայնքով ռազմական զորավարժությունների ու բախումների քանակի աճը կարող է մեկնաբանվել որպես բանակցային գործընթացի ակտիվացման, այլ ոչ թե մոտեցող հակամարտության նշան։ Ձգձգվող առճակատման հանգուցալուծման գործընթացում առկա են մի քանի քաղաքական խոչընդոտներ, սակայն վերջին ազդակները վկայում են որոշ իմաստալից փոփոխությունների առկայության մասին»,- ամփոփում են վերլուծաբանները։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

23:07
Նարինե Աբգարյան. Չէի ուզում Հայաստանի պատիվը գցել, բայց դե արդեն հնար չկա
Մոսկվաբնակ հայաստանցի գրող Նարինե Աբգարյանն այսօր Երևանում մասնակցել է հանուն Ամուլսարի պաշտպանության քայլերթին։ Նա մինչև սեպտեմբերի 25-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
Բռնցքամարտի ԱԱ․ Հովհաննես Բաչկովն ու Արթուր Հովհաննիսյանը հաղթանակով մեկնարկեցին
Եվրոպական խաղերի չեմպիոններ 52 կգ քաշային Արթուր Հովհաննիսյանն ու 63 կգ քաշային Հովհաննես Բաչկովը հաղթանակով մեկնարկեցին Եկատերինբուրգում...
Աղբյուր` Panorama.am
20:16
«Հորդորում ենք Ձեզ՝ օր առաջ լուծել Ամուլսարի խնդիրը՝ դրանով կանխել սպասվելիք զանգվածային բողոքի դրսևորումները»
Երևանում ի պաշտպանություն Ամուլսարի իրականացվող երթի մասնակիցները հասան Ազատության հրապարակ: «Ամուլսարն առանց հանքի»...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Սուրեն Սահակյան. Կարծես կառավարությունն իր գործառույթին հակառակ բան է անում
«Ամուլսարի հետ կապված  մի շարք վտանգներ կան։ Խնդիրն առաջ մենակ բնապահպանական էր,  դա էր պայմանի խախտումը, որ դուրս եկավ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Խաչվերացը՝ վաղը
Այն Խաչին նվիրված տոներից ամենակարևորն է, որովհետև նվիրված է գերությունից խաչի վերադարձի և փառաբանության հիշատակին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:57
Արջի հարձակումից տուժած լեհը մահացել է
Արդեն տեղեկացրել էինք, որ այսօր ժամը 14:26-ին Լեհաստանի Հանրապետության քաղաքացի Մարգո Լ.-ից «911» ծառայություն ահազանգ է ստացվել, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
«Բարսելոնան» հնարավոր է Նեյմարի փոխարեն ձեռք բերի Մբապեին
«Բարսելոնան» հնարավոր է ՊՍԺ-ի հարձակվող Կիլիան Մբապենին դարձնի իր նոր տրանսֆերային նպատակը նրա ակումբակից Նեյմարի փոխարեն։ ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Սեպտեմբերի 16-ին էլեկտրաէներգիայի անջատումներ կլինեն Երևանում և 8 մարզում
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 16-ին պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Զեկույց․ «Իշխող կուսակցությունը Թուրքիան վերածել է լրագրողների բանտի»
Թուրքիայի ընդդիմադիր «Ժողովրդահանրապետական» կուսակցության (ԺՀԿ - CHP) պատգամավոր Ալփայ Անթմենը 2016թ․ հեղաշրջման փորձից հետո երկրում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
Զոհրաբ Մնացականյանն ընդունել է Ֆրանսիայի Ազգային Ժողովի պատգամավորներին
ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը սեպտեմբերի 14-ին ընդունել է Ֆրանսիայի Ազգային Ժողովի պատգամավորներ Գի Տեսսյեին, Վալերի Բուայեին, Գիյոմ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Արվեստի գործ ոսկե զուգարանը գողացել են
Մեծ Բրիտանիայում փնտրում են ոսկե զուգարան. այն գողացել են Բլենհեմյան պալատից, որտեղ ծնվել է Ուինսթոն Չերչիլը։ Վեստի.ռու-ն գրում է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
«Միջազգային վարկանիշի հետ հենց հիմա պարոն վարչապետն է խաղում». գնդեվազցի
Երևանում մեկնարկել է ի պաշտպանություն Ամուլսարի քայլերթը։
Աղբյուր` Panorama.am
19:01
ԵՊԲՀ բժիշկները Վարդենիսի բուժհաստատությունում անվճար խորհրդատվություն են տրամադրել 200 քաղաքացու
Նեղ մասնագիտացումներ ունեցող պրոֆեսորներ, բժիշկներ այցելել են  Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքի բուժհաստատություն և անվճար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
«Թատերական Գավառ»
Ներկայացումների մուտքն անվճար է:
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Ըմբշամարտի ԱԱ․ հայտնի են Ասլանյանի, Շահինյանի և Ալեքսանյանի մրցակիցները
Ղազախստանի մայրաքաղաքում ընթացող ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում 67, 87 և 97 կգ քաշային ըմբիշներն իմացել են իրենց առաջին մրցակիցներին։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
«Սեքյուրիթի դրիմի» հիմնադիրը գրավի դիմաց ազատ է արձակվել
«Սեքյուրիթի դրիմ» ընկերության հիմնադիր Ալեքսան Զաքարյանը նախօրեին 20 միլիոն դրամ գրավի դիմաց ազատ է արձակվել։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:38
Արսեն Կարապետյան. Դեմ եմ, որ առաջնորդվենք տուրիստների համար լավ քաղաք ստեղծելով
«Բուն TV»-ի «Իմ ու քո քաղաքը» հաղորդման ժամանակ Երևանի քաղաքապետարանի քաղաքաշինության և հողօգտագործման հարցերի մշտական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Չինաստանը Թուրքիային 200 մլն դոլար վարկ է տրամադրել
Չինաստանի զարգացման բանկը (CDB) առաջին անգամ Թուրքիային խոշոր և երկարաժամկետ վարկ է տրամադրել։ Թուրքիայի Արդյունաբերական զարգացման բանկը (TSKB)...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Ինչու է Թրամփը նարնջագույն
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը բացատարել է, թե ինչու են իր  մաշկն ու մազերը նարնջագույն երևում։ Գազետա.ռու կայքը, հղում անլով NBC-ին, գրում է,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:13
Երկրաշարժ Շիրակում
Այսօր տեղական ժամանակով ժամը 17:06-ին (Գրինվիչի ժամանակով ժամը 13:06-ին) ԱԻՆ Սեյսմիկ պաշտպանության տարածքային ծառայության սեյսմոլոգիական ցանցի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը ելույթ կունենա Դուբայի օպերային թատրոնում
Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը (գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր՝ Սերգեյ Սմբատյան) սեպտեմբերի 18-21-ը ելույթ կունենա Դուբայի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Սնոուդենը Ռուսաստանում գաղտնի ամուսնացել է
ԱՄՆ Կենտրոնական Հետախուզական վարչության նախկին աշխատակից Էդվարդ Սնոուդենը  բրիտնական Guardian թերթին տված հարցազրույցում ասել է, որ երկու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:48
Մարզերից ժամանած վարպետները Երևանում կներկայացնեն իրենց ձեռագործ աշխատանքները
Սեպտեմբերի 28-29-ին Գաֆէսճեան քանդակների պարտեզում մարզերից ժամանած վարպետները կներկայացնեն իրենց ձեռագործ աշխատանքները: Երկօրյա միջոցառման...
Աղբյուր` Panorama.am
17:44
Մայր Աթոռի արձագանքը Հայոց Եկեղեցու վերաբերյալ «ԲիԲիՍի»-ի հրապարակմանը
Մայր Աթոռն արձագանքել է «ԲիԲիՍի» լրատվական գործակալության՝ Հայոց Եկեղեցու վերաբերյալ հրապարակմանը: Մայր Աթոռի տեղեկատվական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:39
Ինչպես է Ղազախստանը նախապատրաստվել ԱԱ-ին
Ղազախստանի մայրաքաղաք Նուր-Սուլթանը սեպտեմբերի 14-22-ը հյուրընկալելու է ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունը։ Նախաօլիմպիական ԱԱ-ն անցկացվելու է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Չեխովի փողոցի բնակելի տներից մեկում հրդեհ է բռնկվել
Սեպտեմբերի 14-ին, ժամը 10:26-ին «911» ծառայություն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Չեխովի փողոցում թիվ 10/1 շենքի 11-րդ հարկի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:19
«Թաղիքագործության կենսունակությունը» ցուցահանդեսը՝ Սարդարապատի Հայոց ազգագրության ազգային թանգարանում
Հայաստանյան թանգարանների և մասնավոր հավաքածուների թաղիքե առարկաները՝ մեկ վայրում
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
Փաստաբան․ «Սելահաթթին Դեմիրթաշին ազատ արձակելու համար բոլոր իրավական հիմքերը կան»
Թուրքիայի քրդամետ ընդդիմադիր «Ժողովուրդների դեմոկրատական» կուսակցության (ԺԴԿ-HDP) նախկին համանախագահ Սելահաթթին Դեմիրթաշը շուտով...
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
Արագած լեռան վրա Լեհաստանի քաղաքացիները ենթարկվել են արջի հարձակման
Այսօր ժամը 14:26-ին Լեհաստանի Հանրապետության քաղաքացի Մարգո Ժ.-ից «911» ծառայություն ահազանգ է ստացվել, որ ինքը և իր ընկերը...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
«Հակոբ ջան տեղեկությունը խեղաթյուրված չէ»
Երևանի քաղաքապետի մամուլի խոսնակ Հակոբ Կարապետյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրառում է կատարել՝ կապված «Առավոտ»-ի հրապարակման հետ։...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռոբերտ Քոչարյան. Սա Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ ամենից խայտառակ գործն է
16:55 12/09/2019

Ռոբերտ Քոչարյան. Սա Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ ամենից խայտառակ գործն է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}