Հասարակություն 16:06 25/04/2019 Հայաստան

Հայաստանցի գիտնականները պարզել են Հայոց Ցեղասպանության հետևանքով կրած վնասի չափը

Վերջին տարիներին հայաստանցի պատմաբանները, քաղաքական ու հասարակական շրջանակներն ակտիվ պայքար էին մղում Օսմանյան Թուրքիայի կողմից իրականացրած Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը դեպի իրավաքաղաքական դաշտ տեղափոխելու ուղղությամբ։ Շատերը պնդում են՝ անցել է Ցեղասպանության ճանաչման փուլը, եկել է հատուցում պահանջելու ու պատճառված հետևանքները վերացնելու ժամանակը։

Ցեղասպանության հետևանքների, վնասների, կրած կորուստների մասին տարբեր թվեր, տեսակետներ կան։ Դրանք ի մի բերելու ու ամբողջական գնահատական տալու նպատակով Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայում ստեղծվել է միջգիտակարգային հանձնախումբ, որում ներառված են գիտնականներ ու մասնագետներ պատմության, արևելագիտության, արվեստի, երկրաբանության, հնագիտության և ազգագրության,  ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ինստիտուտներից՝ Ռուբեն Մելքոնյան, Արմեն Մարուքյան, Պավել Ավետիսյանը, Ռուբեն Սաֆրաստյան, Արարատ Աղասյան, Դավիթ Քերթմենջյան և այլք։

«Հանձնախումբը կարողացել է մեր ունեցած կորուստները՝ սկսած տարածքայինից մինչև եկեղեցիներ, մշակութային արժեքներ, հավաքագրել։ Արվեստագետներն աշխատել են իրենց մասով,պատմաբանները՝ իրենց, նաև երկրաբաններ ու ֆիզիկոսներ կան խմբում։  Վերջինները, օրինակ, հանքային հանածոների մասով ահռելի գործ են արել։ Արևմտյան Հայաստանի տարածքում հսկայական հանածոներ կան, որոնք անցած 100 ու ավելի տարիների ընթացքում շահագործվել են, դրանց շահույթները ֆանտաստիկ գումարներ են կազմում։  Խմբում ընդգրկված բոլոր մասնագետներն իրենց հնարավորության սահմաններում հավաքել են մեր ունեցած կորուստի հանրագումարը, և 600-700 էջանոց ծանրակշիռ մի աշխատություն առաջիկա մի քանի ամիսների ընթացքում լույս կտեսնի»,-Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը։

Գիտնականը կարծում է, որ աշխատության հրատարակումից հետո կլինեն գործնական քայլեր հատուցման խնդիրն առաջ մղելու համար։

«Ժամանակին Լևոն Վարդան անունով գործիչ կար։ Նա սկսել էր գրել հայկական կորուստների մասին, այսպես կոչված լքյալ գույքի վերաբերյալ, երբ թուրքերը օրենքներ էին գրել, որպեսզի պետականացնեին հայերից հափշտակված գույքը։ Հիմա մենք գիտական մակարդակով դա դնում ենք ընթացքի մեջ, կարծում եմ՝ կգա ժամանակը, որ պետական մարմինները մեզ սատար կկանգնեն, և քաղաքական մակարդակով ևս այդ հարցն առաջ կմղեն»,-մանրամասնեց գիտնականը։

Մինչ կհրապարակվի աշխատությունը, խնդրեցինք որոշ տվյալներ հրապարակել։ Մելքոնյանը հիշեցրեց, որ մինչև 1921 թվականը տարբեր թվեր են շրջանառվել, խոսվել է 18 մլն ֆրանկի մասին, որը ըստ գիտնականի, այսօր մի քանի հարյուր միլիարդ ամերիկյան դոլար է կազմում։

«Բայց այդ նախկին ու ներկա հաշվարկները համեմատելի չեն միմյանց հետ։ Միայն կասեմ հետևյալը, մեր նյութական կորուստները կազմել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության կրած վնասների կրկնակին, որոշ հաշվարկների համաձայն, խոսքն առնվազն կես տրիլիոն դոլարի մասին է։ Սա էլ հարաբերական թիվ է, միայն շոշափելի նյութական կորուստների մասին է խոսքը, դրանում ներառված չեն հոգևոր արժեքները՝ երաժշտություն, ձեռագրեր, եկեղեցիներ, որոնք ֆինանսական առումով անկարելի է հաշվել։ Էլ չեմ ասում ամենակարևորը՝ հայրենիքը, որը գին, արժեք չունի»,-նշեց ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրենը։

Մելքոնյանի խոսքով, աշխատության բաժիններից մեկում Արվեստի ինստիտուտի ներկայացուցիչ Արարատ Աղասյանը  գրել է, թե ինչ է կորցրել Հայաստանը գեղանկարչության բնագավառում, ինչպիսի նկարիչներ ենք ունեցել, նրանց բոլոր նկարները ոչնչացվել են։

«Միայն Եղեռնի ժամանակ մոտ 30 հազար ձեռագիր ենք կորցրել։ Համեմատության համար նշեմ, որ այսօր Մատենադարանում պահվում է շուրջ 20 հազար ձեռագիր, աշխարհում ունենք 30-35 հազար ձեռագիր»,-հաշված վնասները ներկայացրեց նա։

Աշխատությունը կտրամադրվի նաև իրավաբաններին, որպեսզի նրանք կորուստների մասին հավաքված փաստական տվյալները վերածեն իրավական նյութի՝ Հաագայի միջազգային դատարան մտնելու համար։

Գիտնականների ուսումնասիրությունների համար հիմք են հանդիսացել մի քանի տասնյակ երկրների, նաև Հայաստանի արխիվային նյութերը, քարտեզները։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

21:12
Պահանջ. Շուտափույթ ազատ արձակել Ավետիք Չալաբյանին
Ավետիք Չալաբյանի հետ հանուն հայրենիքի ծրագրեր իրականացրած գործընկերները տարածել են համատեղ հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Ավետիք...
Աղբյուր` Panorama.am
21:01
Մենք գործ ունենք ակնհայտ կողմնակալ դատարանի հետ․ Արծվիկ Մինասյան
 Վերաքննիչ դատարանի որոշումից հետո Հայաստան» դաշինքի քարտուղար Արծվիկ Մինասյանը, անդրադառնալով իջնորդությունը մերժելուն,ասաց իրենց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:42
Զոհված զինծառայողների հարազատները պահանջել են որպես կողմ ներգրավվել
Վերաքննիչ քրեական դատարանում իրավիճակը կրկին լարվել է։ Զոհված զինծառայողների հարազատները պահանջում են որպես կողմ ներգրավվել՝ Նիկոլ Փաշինյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
Ովքե՞ր են ներգրավված սահմանազատման հարցերով հանձնաժողովի կազմում
Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանի սահմանազատման և սահմանային անվտանգության հարցերով հանձնաժողով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:21
Վանաձորցիներն անժամկետ փակել են քաղաքի գլխավոր ճանապարհներից մեկը
Վանաձորցիներն անժամկետ փակել են քաղաքի գլխավոր ճանապարհներից մեկը՝ Աղայան փողոցը։  Այս մասին հայտնում են լրատվամիջոցները։ Ամիսներ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
Ի՞նչ տեսք ունի Պրահայի բուսաբանական այգին
ՀՀ ԳԱԱ Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրենի ժ/պ Արսեն Գասպարյանը, գործնական այցով լինելով Պրահայի բուսաբանական այգում,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Սենոր Հասրաթյան. Այլևս ակնհայտ է, որ Արցախը պարտադրված է պայքարել երկու ճակատով
ԶՈւ գնդապետ, Արցախի ԶՈւ տեղեկատվության ու հասարակայնության հետ կապերի բաժնի նախկին ղեկավար Սենոր Հասրաթյանը գրում է. «Այլևս ակնհայտ է,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Ստեղծված իրավիճակում լուծումը մեկն է. «Դիմադրություն» շարժում
«Դիմադրություն» շարժումը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շարլ Միշելի միջնորդությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Կոկորդիլոսագետը Վեդիում կադրային ջարդ է իրականացնում
Արարատի մարզի Վեդի խոշորացված համայնքի ՏԻՄ ընտրություններում 2-րդ փորձից համայնքապետ դարձած Գարիկ Սարգսյանը 168.am-ի աղբյուրների տեղեկությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:13
Սաուդյան Արաբիան ճամփորդության սահմանափակումներ է կիրառելու Թուրքիայի+15 նկատմամբ
Սաուդյան Արաբիան Covid-19-ի վերաբռնկման պատճառով ճամփորդության սահմանափակումներ է կիրառելու 16 երկրի, այդ թվում նաև Թուրքիայի նկատմամբ։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Ընտանիքի կարիքների գնահատման ծրագիրն Արցախում իրականացվել է 50 տոկոսով
ԱՀ ԱԺ հանձնաժողովային համատեղ նիստում քննարկվել են սոցիալական, առողջապահության ու վիճակագրության ոլորտների 2021թ․ բյուջեի կատարողականներըսի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
Ռուսամետները Հայաստանը տեսնում են միութենական մեջ, արևմտամետները՝ թրքահպատակ
Իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը գրում է․ «Երեկվա գրառումս բազմաթիվ մեկնաբանությունների առիթ դարձավ։ Ուղղակի զարմանալի է, թե պարզ,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Արցախում առաջին անգամ էկրան բարձրացավ «Օլիմպիկոս» ֆիլմը
Genesis Armenia-ի նախաձեռնած «Արցախն ապրում է» փառատոնի շրջանակում Արցախում առաջին անգամ էկրան բարձրացավ Դավիթ և Հայկ Սահակյանցների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Այս երեխաները դաժան պատերազմ են տեսել, հայրենիք են կորցրել. Մետաքսե Հակոբյան
Արցախ ԱԺ պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանը գրում է․ «Այն ժամանակ, երբ Նիկոլը Բրյուսելում Արցախն ադրբեջանին է հանձնում, արցախցի մանուկները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Բրիտանուհին պնդում է, որ Իրանում ինքնախոստովանական ցուցմունքը ստորագրել է հարկադրանքի տակ
Իրանական բանտից ազատված բրիտանուհի Նազանին Զաղարի-Ռեթքլիֆը պնդում է, որ իրեն Իրանում ստիպել են կեղծ խոստովանական ցուցմունք ստորագրել նախքան Մեծ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Եվրոպան թելադրում է, ՌԴ-ն՝ վերահսկում
Մայիսի 23-ին ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը հեռախոսազրույց է ունեցել ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ: Այս մասին հաայտնում է ՀՀ ԱԳՆ-ն։ ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Թալինում հիմնվել է 7,5 հեկտար տարածք զբաղեցնող արևային ֆոտովոլտային էլեկտրակայան
Ակբա բանկի աջակցությամբ Թալինում հիմնվեց ևս մեկ արևային ֆոտովոլտային էլեկտրակայան։ 7,5 հեկտար տարածք զբաղեցնող «Թալին-2» կայանը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Դատավոր Բիշարյանին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը մերժվեց
Նիկոլ Փաշինյանի կողմից կատարված առերևույթ պետական դավաճանության փաստի առթիվ քրեական գործ հարուցելու պահանջով Հակոբ Մարտիրոսյանի և Արծվիկ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Արցախի նախագահ. Արցախահայության ինքնորոշման իրավունքի լիարժեք ճանաչումը որևէ վերապահման և զիջման ենթակա չէ
«Արցախի Հանրապետության իշխանությունների վերաբերմունքը տարբեր ձևաչափերով ընթացող բանակցություններում և քննարկումներում Արցախի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Հայաստանյան բանկերում ոչ ռեզիդենտների կողմից բացվել է 30 հազար հաշիվ
Հայաստանյան բանկերում վերջին մի քանի ամսում ոչ ռեզիդենտների կողմից բացվել է 30 հազար հաշիվ։ Այս մասին գրում է «Ինտերնետ առանց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
Մեր երեխաները, որ իրենց ձեզ պես պահեին, այսօր աթոռ չէինք ունենալու. զոհված զինծառայողի մայրը՝ դատավորին ու դատախազներին
«2018 թվականին Հայաստանը գրավեց հրեշը, նստեց գահին ու մեզ տարավ պատերազմի, բանակը կազմալուծեց, մեր բոլոր հերոսներին աշխատանքից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:16
Կոչուբաևը՝ ոստիկանին. Դաջվածքիդ խաչը քեզ օգնական
Փաստաբան Ալեքսանդր Կոչուբաևը ֆեյսբուքյան իր էջում հրապարակել է մի  ոստիկանի նկար ու գրել. «Նկարի պարեկը այսօր հայհոյանքի ձևով...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
10 ամենահարուստ մարդկանց կարողությունը գերազանցել է աշխարհի բնակչության 40%-ի ունեցածը
10 ամենահարուստ մարդկանց կապիտալը գերազանցում է Երկրի բնակիչների 40%-ի ընդհանուր կարողությունը և կազմում է 12,7 տրիլիոն դոլար։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Հարյուրավոր բեռնատարներ են կուտակվել Վաչիան-Կարծախ ճանապարհին
Այսօր՝ մայիսի 23-ին, Ախալքալաք-Կարծախ ավտոճանապարհին, Վաչիան գյուղից սկսած մինչև Կարծախի վրաց-թուրքական անցակետ մոտ 800 բեռնատար է կուտակվել:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:33
Արգելել էկզոտիկ կապիկի ներմուծումը՝ կանխելու Հայաստան կապիկի ծաղիկի մուտքը
Հիվանդությունների վերահսկման ու  կանխարգելման ազգային կենտրոնում ուշադիր հետևում են կապիկի ծաղիկ  կոչվող հիվանդության  վերաբերյալ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Ուժեղ քամու հետևանքով վնասներ՝ Երևանի տարբեր հատվածներում
Մայիսի 23-ին, ժամը 08։53-ից 13:03-ն ընկած ժամանակահատվածում Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգեր են ստացվել, որ քամու հետևանքով...
Աղբյուր` Panorama.am
16:15
Հայաստանի հանարկրթության դպրոցներում մասնագիտական կողմնորոշման դասընթացը կդառնա պարտադիր
«Այժմ գնում ենք այն ճանապարհով, որ դպրոցում կազմակերպվող խմբակներից մեկը՝ մասնագիտական կողմնորոշումը լինի, որը պարտադիր կլինի 7-8-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:12
Լիլիթ Գալստյան. Բրյուսել՝ կապիտուլյացիայի նոր նշաձող
Դաշնակցական գործիչ, ԱԺ պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը գրում է. «ԵԽ նախագահ Շառլ Միշելի՝ Փաշինյան-Ալիեւ հանդիպումից հետո կատարած...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից
11:26 26/04/2022

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}