Իրավունք 12:06 18/11/2021 Հայաստան

Գոյություն ունեցող խնդիրները կարող են լուծվել գործող մոդելի շրջանակներում. Սահմանադրական իրավունքի մասնագետ

«Ես, իմ գործընկերները խոսում ենք տարբեր սահմանադրական փոփոխությունների, երբեմն տեքստի փոփոխության անհրաժեշտության մասին, բայց դա բոլորովին չի նստեմացնում որևէ դեպքում ցանկացած գործող Սահմանադրության  դերակատարություն»,- «Կոնրադ Ադենաուեր» հիմնադրամի և «Լույս» հիմնադրամի համատեղ կազմակերպած «Սահմանադրական բարեփոխումներ․ արդյո՞ք կա անհրաժեշտություն» խորագրով քննարկմանն ասաց ԵՊՀ սահմանադրական իրավունքի ամբիոնի դոցենտ, ի.գ.թ Անահիտ Մանասյանը:

Նա նշեց, որ Սահմանադրությունն առաջին հերթին կոնկրետ սահմանադրական համակարգի համար ունի սիմվոլիկ դերակատարություն:

Արդյո՞ք Հայաստանում այս փուլում կա սահմանադրական բարեփոխումներ իրականացնելու պատմական անհրաժեշտություն: Արդյո՞ք պատմական անհրաժեշտություն կա Սահմանադրության 1995 թ. ընդունած տեքստը, որն այսօր տարբեր խմբագրություններ անցնելով գործում է 2015 թվականին կատարված փոփոխություների խմբագրությամբ, փոխարինել որևէ նոր սահմանադրական տեքստով:

«Այս հարցի պատասխանը պայմանավորված է ներքաղաքական, արտաքին քաղաքականության բնույթի, քաղաքական հոգեբանությանը, սոցիոլոգիային առնչվող տարբեր տեսակի հարցերի պատասխաններն ունենալով: Հետևաբար, չենք խոսում վերջնական գաղափարների մասին:

Բայց եթե խոսենք զուտ այս պահին մեր ունեցած ինֆորմացիայի շրջանակներում, իմ անձնական կարծիքն այն է, որ առաջին հերթին սիմվոլիկության տեսանկյունից այնքան էլ ճիշտ չի լինի այս փուլում 1995 թվականին ընդունված տեքստը փոխարինել նոր սահմանադրական տեքստով, քանի որ այդ տեքստն, այո, ընդունվել է  պատմական կոնկրետ իրողության պայմաններում, այսինքն մի իրավիճակում, երբ մենք անկախություն ենք վերականգնել, նաև ինչ-որ տեղ սիմվոլիկացնում է  այդ գործընթացը, պատերազմում հաղթանակը և մի շարք այլ հանգամանքներ:

Այդ տեքստի նախաբանում արաձանագրում են ստացել անկախության հռչակագրում ամրագրված բազում արժեքներ, սկզբունքներ, որոնք փոխարինելու համար պետք է ունենալ նույնպիսի լրջագույն պատմական իրողություններ, որոնք հնարավորություն կտան  տեքստը փոխարինել մեկ այլ սահմանադրական տեքստով:

Բնականաբար, չեմ բացառում այն հանգամանքը, որ Սահմանադարության տեքստում միանշանակ կարող են կատարվել առանձին տեքստային փոփոխություններ»,- ասաց Անահիտ Մանասյանը:

Ինչ վերաբերում է Սահմանադրությունը փոփոխելու հանրային պահանջի շարժառիթներին, մասնագետը նշեց, որ առանձին խմբերի կողմից սահմանադրական բարեփոխումներ իրականացնելու պահանջ կա:

«Շատ դեպքերում այս պահանջը ինչ-որ առումով զգայական մակարդակի վրա է: Դա ինչ որ տեղ նորմալ է, հասարակության մոտեցումը Սահմանադրությանը նույնը չի կարող լինել, ինչ որ մասնագետի մոտեցումը, բայց նաև ակնհայտ է, որ առնվազն անհրաժեշտ է է նման ընկալումների հիմքերը հասկանալ»,- ասաց Ա. Մանասյանը:

Նա նշեց, որ Հայաստանում մշտապես բարձրացվել է, հիմա էլ շարունակվում է  բարձրացվել  կառավարման ձևի փոփոխության հետ կապված հարցը:

«Ես չեմ անում վերջնական եզրահանգում, որ  պետք չէր փոխել, օրինակ, 10 տարի առաջ, կամ հիմա, բայց փոփոխության հիմքում պետք է ընկած լինի լուրջ, համակողմանի, համալիր վերլուծություն, ռիսկերի գնահատում»,- ասաց ԵՊՀ սահմանադրական իրավունքի ամբիոնի դոցենտ Ա. Մանասյանը:

Բացի այդ, ըստ նրա, ցանկացած փոփոխություն կատարելիս պետք է նաև երաշխավորել, որ թե նախորդ, թե կատարվելիք փոփոխությունները նպաստեն սահմանադրական ու քաղաքական մշակույթի ավանդույթների ձևավորմանը:

«Առանցքային նշանակություն ունեցող հանգամանք է այն, որ մենք, շատ դեպքերում, հայտարարում ենք՝ Սահմանադրությունը նաև քաղաքական փաստաթուղթ է, օրինակ, որևէ քաղաքական ուժ կարող է Սահմանադրությունում նման փոփոխություններ կատարել:  Այս եզրահանագումը վերապահումով կարելի է  ընդունել, քանի որ  ժամանակակից աշխարհում գործում են սահմանադրական տեքստային փոփոխությունների համար հստակ  մշակված չափանիշներ: Ի դեպ, դրանք շատ դեպքերում նաև միջազգային  խորհրդատվական մարմինների կողմից են մշակվում: Այդ չափանիշներից մեկը, որն, այդ թվում, Վենետիկի հանձնաժողովն է արձանագրել, Սահմանադրության տեքստի մեջ փոփոխությունը չի կարող կատարվել բացառապես  որևէ կոնկրետ քաղաքական ուժի, կոնկրետ քաղաքական ուժերի  ընդամենը նախասիրությունները, քաղաքական շահերը բավարարելու նպատակով, հետևաբար այս բոլոր  հանգամանքները պետք է հաշվի առնել, եթե ցանկացած պարագայում ուզում ենք ունենալ պատշաճ մակարդակով իրականացվող սահմանադրական բարեփոխում, արդյունքում պատշաճ մակարդակով գործող Սահմանադրություն»,- ասաց Ա. Մանասյանը:

Անդրադառնալով Հայաստանում հնարավոր սահմանադրական բարեփոխումներին՝ նա նշեց, որ երկու գլոբալ գաղափար է շրջանառվում՝ կառավարման ձևի փոփոխության հետ կապված և ՀՀ-ում գերագույն դատարանի ձևավորման և սահմանադրական  արդարադատության մոդելի փոփոխության խնդիրը:

Նրա խոսքով, կառավարման ձևի փոփոխության հարցի վերաբերյալ դարձյալ տարբեր տեսակետներ կարելի է լսել: Օրինակ, Հայաստանում ունենալ նախագահական կառավարման ձև, կիսանախագահական կառավարման ձև, իսկ մի մասն էլ շարունակում են կողմնակից լինել այն թեզին, որ ՀՀ-ում խորհրդարանական կառավարման ձևն էլ կարող է ընդունելի և գործող տարբերակ լինել:

«Այո, միգուցե կառավարման ձևի փոփոխության հարցը կարևոր լինի սահմանադրական բարեփոխումների կոնտեքստում, բայց  այդ հարցը կարևորելու համար առաջին հերթին պետք է ընկալենք կառավարման ձևը փոխելու նպատակը»,- նշեց նա՝ հավելելով, որ որպես մասնագետ այնքան էլ ճիշտ չի համարում խառը կառավարման ձևը:

Գերագույն դատարանի կոնցեպտի հետ կապված էլ Ա.Մանասյանն ասաց, որ դեմ է այդ գաղափարին՝ նկատի ունենալով տարբեր հանգամանքներ:

«Աշխարհում  գործող  սահմանադրական արդարադատության ամենակարևոր, մեծ մոդելները բոլորն էլ ընդունելի են, առաջարկում են շատ լավ լուծումներ, բայց երբ փորձում եմ հետ գնալ այն հիմնական չափանիշներին, որոնց  կոնտեքստում ընդհանրապես սահմանադրական բարեփոխում պետք է արվի, որպեսզի  բարեփոխումն պատշաճ լինի, վտանգավոր հետևանքների չհանգեցնի, ինձ մոտ այստեղ բազում հարցեր են առաջանում: Օրինակ, արդյո՞ք այն խնդիրները, որոնք վեր են հանվել դատական իշխանության բնագավառում, կարող են լուծել այն նոր մոդելով, որն առաջարկվում է: Իմ կարծիքն այն է, որ ոչ, այդ խնդիրները չեն լուծվի: Եթե խնդիրները չեն լուծվելու, բնականաբար, տարբեր հարցեր են առաջանում:

Արդյո՞ք գնահատել են ռիսկերը, թե  նման փոփոխությունն ինչ խնդիրների կարող է հանգեցնել և մնացյալ այլ հանգամանքները: Այս ամենը հավասակշռելով՝ եկել եմ եզրահանգման, որ  միգուցե առաջարկվող փոփոխությունը շատ ավելի լուրջ հետևանքների հանգեցնի բացասական առումով, քան մենք ունենք այս փուլում»,- ասաց մասնագետը:

Միանաժամանակ ընդգծեց՝ չի ընդունում այն տեսակետը, որ որևէ խնդիր չկա ոչ սահմանադրական արդարադատության, ոչ դատական իշխանության բնագավառում, որևէ բարեփոխման կարիք չկա, բայց ոչ էլ ընդունում է հակառակ ծայրահեղ տեսակետը, որ պետք է բոլորովին նոր մոտեցումներ առաջ քաշել խնդիրները լուծելու համար:

«Գոյություն ունեցող խնդիրները, միանշանակ է, կարող են լուծվել նաև գործող մոդելի շրջանակներում»,- ասաց սահմանադրական իրավունքի մասնագետը:

Նրա կարծիքով, գործող Սահմանադրության տեքստում կան առանձին ինստիտուտներ, կարգավորումներ, որոնք փոփոխության կարիք ունեն:

«Պարզապես նշեմ, եթե նույնիսկ որոշվում է կատարել սահմանադրական փոփոխություն, այստեղ կարևոր է դառնում այն հանգամանքը, որ պետք է նախաձեռնողը, եթե պետական իշխանությունն է, առաջին հերթին համախմբի ռեսուրսները բոլոր հարցերին պատասխաններ գտնելու համար, որովհետև  միայն  չափանիշներով առաջնորդվելու պարագայում է  հնարավոր ունենալ պատշաճ  սահմանադրական բարեփոխում»,- ասաց Ա. Մանասյանը:

Նա նաև կարևորեց պատշաճ սահմանադրական, քաղաքական ավանդույթներ, մշակույթ ձևավորելու հարցը, որի առկայության պայմաններում հնարավոր կլինի միգուցե ոչ շատ հաճախ խոսել սահմանադրական փոփոխությունների մասին:
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:34
Արմեն Սարգսյանի հրաժարականի տեքստից կոնկրետ ազդակներ կան. Արամ Վարդևանյան
«Իրավիճակի իրապես բարդ լինելը հաստատվում է նաև Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրաժարականով»։
Աղբյուր` Panorama.am
20:17
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը հրաժարական է տվել
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ հայտնելով, որ որոշել է հրաժարական տալ Հանրապետության նախագահի պաշտոնից:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:28
Իսակովի պողոտայի կահույքի խանութում հրդեհ է բռնկվել
Հրդեհի բարդության «Թիվ 2» կանչ
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
Քաղաքագետ. Որոշ սցենարների դեպքում Ուկրաինան կարող է մասերի բաժանվել
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Այս պահին անհավանական է թվում, սակայն որոշ սցենարների դեպքում Ուկրաինան կարող է մասերի բաժանվել։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:49
Տիչինայի փողոցով առաջացել է գազաօդային պայթյունավտանգ խարնուրդի կուտակում և տեղի է ունեցել պայթյուն
«Գազպրոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ն տեղեկացնում է, որ հունվարի 23-ին Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի Տիչինայի փողոցով անցնող...
Աղբյուր` Panorama.am
15:24
Էրդողանը հայտարարել է Թուրքիայում «3+3» ձևաչափով հերթական հանդիպում անցկացնելու ծրագրի մասին
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է «3+3» հարթակի շրջանակում հաջորդ տարածաշրջանային հանդիպումը Թուրքիայում...
Աղբյուր` Panorama.am
15:12
23.01.2022. Կորոնավիրուսի 814 նոր դեպք է գրանցվել, մահացել է 5 քաղաքացի
Համավարակից ի վեր, ըստ պաշտոնական տվյալների, Հայաստանում մահացել է 9551 կորոնավիրուսով հիվանդ։
Աղբյուր` Panorama.am
13:59
Մի քանի մարզերի ճանապահներին մերկասառույց է
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ։ Փակ է Արագածոտնի մարզում...
Աղբյուր` Panorama.am
13:49
Պայթյուն «Բոռա» ռեստորանի մոտ գտնվող տներից մեկում. Կա տուժած
Հունվարի 23-ին, ժամը 09։54-ին Ճգնաժամային կառավարման ազզգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Տիչինայի փողոցում՝ «Բոռա»...
Աղբյուր` Panorama.am
13:34
Սիրուշոն պատմել է հիվանդության ընթացքի մասին
Հայտնի երգչուհի Սիրուշոն, որ երեկ հայտնել էր կորոնավիրուսով հիվանդանալու մասին, ֆեյսբուքյան story բաժնում պատմել է հիվանդության ընթացքի մասին։...
Աղբյուր` Panorama.am
13:23
Պայթյուն Տիչինայի փողոցում՝ հրդեհի բռնկմամբ
Հունվարի 23-ին, ժամը 10։48-ին Ճգնաժամային կառավարման ազզգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Տիչինայի փողոցում տեղի է ունեցել պայթյուն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
13:13
Փաշինյանը շարունակում է խուսափել լրագրողների հետ ուղիղ շփումից
Նախկին լրագրող Նիկոլ Փաշինյանը, որ ամեն առիթով սիրում է խոսել Հայաստանի «ժողովրդավարական առաջընթացից», տևական ժամանակ է՝ խուսափում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Կենդանաբանական այգու կենդանիները տևական ժամանակ չեն կերակրվել․ այգու կենդանաբույծը նոր մանրամասներ է հայտնում
Օրերս մամուլում տարածվեց տեղեկատվություն, որ Երևանի կենդանաբանական այգում սատկել է հինգ անգղ, արջ և քարայծ։ Panorama.am-ը պարզեց, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Լատվիայի ՆԳՆ-ն ցանկանում է երկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը Բելառուսի հետ սահմանին
Լատվիայի և Բելառուսի սահմանին արտակարգ դրության ռեժիմը նախատեսվում է երկարաձգել մինչև մայիսի 10-ը՝ համաձայն Լատվիայի ՆԳՆ-ի կողմից պատրաստված...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Եվրոպայի 2022 թվականի մշակութային մայրաքաղաք է դարձել Լիտվայի Կաունաս քաղաքը
Լիտվայի Կաունաս քաղաքը 2022 թվականին պաշտոնապես դարձել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքը։ Այս մասին գրում է «Ռիա Նովոստի»...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Ղազախստանում հունվարյան դեպքերից հետո տուժել է 351 շինություն
Ղազախստանի կառավարությունը հաշվել է հունվարյան անկարգությունների հետևանքով վնասները։ «Սպուտնիկ Ղազախստան»-ի փոխանցմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Հայկական օճառների արտադրությունն աճել է
Հայաստանում օճառի և լվացող միջոցների արտադրությունն աճել է։ Ինչպես Panorama.am-ը տեղեկանում է ՀՀ վիճակագրական կոմիտեից, 2021 թվականի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Բորտուղեկցորդուհին պատմել է թռիչքների ընթացքում իրեն հանդիպած ամենաանքաղաքավարի ուղևորի մասին
Բորտուղեկցորդուհիները պաբերաբար կիսվում են թռիչքների ժամանակ տեղի ունեցող միջադեպերի, ուղևորների տարօրինակ խնդրանքների մասին պատմություններով։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
ԻԻՀ բանակի ռազմաօդային ուժերն արդիականացնում են իրենց սպառազինությունը
ԻԻՀ բանակի ռազմաօդային ուժերի փոխհրամանատարն ընդգծել է, որ «իրանցի մասնագետների և պաշտպանական արդյունաբերության անձնակազմի օգնությամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Բիթքոինի փոխարժեքը 2021 թ-ի հուլիսից ի վեր առաջին անգամ նվազել է 35 հազար դոլարից
Այսօր բիթքոինի գինը նվազել է ավելի քան 9%-ով։ Ինչպես գրում է «Ռիա Նովոստի»-ին, սակարկությունների ընթացքում 2021 թվականի հուլիսից ի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Իտալիայում մոտ 2000 բժիշկ աշխատանքից հեռացվել է՝ COVID-ի դեմ պատվաստումների բացակայության պատճառով
Իտալիայում շուրջ 2000 բժիշկ ժամանակավորապես հեռացվել է աշխատանքից, քանի որ նրանք չեն պատվաստվել COVID-19-ի դեմ։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
Նոր նշանակում Մայր Աթոռում
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի հայրապետական տնօրինությամբ Արժանապատիվ Տ. Սահակ քահանա Սահակյանը, ազատվելով Արագածոտնի թեմում ստանձնած...
Աղբյուր` Panorama.am
17:39
Ադրբեջանցի զինծառայողը զինվորական հոսպիտալի շենքից ցած է նետվել ու մահացել
Ադրբեջանի պետական սահմանապահ ծառայության զինծառայողն ինքնասպան է եղել հոսպիտալում։ Այս մասին գրում են ադրբեջանական ԶԼՄ-ները։ Ժամկետային...
Աղբյուր` Panorama.am
17:26
Սիրուշոյի մոտ կորոնավիրուս է հաստատվել
Հայտնի և սիրված երգչուհի Սիրուշոյի մոտ հաստատվել է կորոնավիրուս։ Այդ մասին երգչուհին գրել է թվիթերի իր միկրոբլոգում։ «Կորոնավիրուսի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Նախարարությունն արձագանքում է Արփի Դավոյանի արարքին
Շրջակա միջավայրի նախարարությունը չունի վերահսկողական գործառույթ, այն վերապահված է Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնին: Նման...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
Իրանում բարեկարգվել է հայկական եկեղեցի, որը Բուշեհր քաղաքի կարևոր և նշանակալի պատմական հուշարձաններից է
Իրանի հարավ-արեւմտյան Բուշեհր նավահանգստային քաղաքում հայկական եկեղեցի (Gregorian Church) է բարեկարգվել, հայտնում է Tehran Times-ը` փոխանցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:43
Զելենսկին պատրաստ է Պուտինի հետ երկխոսության. Գերմանիայում Ուկրաինայի դեսպան
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին պատրաստ է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ ուղիղ երկխոսության։ «Ռիա Նովոստի» գործակալության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:23
Ղազախստանում անկարգությունների գործով 728 մարդ են կալանավորել
Ղազախստանում զանգվածային անկարգությունների ու ահաբեկչական գործողությունների փաստով հարուցված քրեական գործերի շրջանակում կալանավորվել է ավելի քան...
Աղբյուր` Panorama.am
16:13
Արցախի բոլոր կառույցներին կցվել են հոգևորականներ
Տարեսկզբին Արցախի թեմի առաջնորդ Տեր Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի նախաձեռնությամբ սկիզբ է դրվել մի նոր ձեռնարկի, որով պետք է եկեղեցի-պետություն...
Աղբյուր` Panorama.am
15:56
Մահացել է Արվիդ Ղուլյանը
Արցախի Հանրապետության Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Վիտալի Բալասանյանը ցավակացական ուղերձ է հղել Արցախի Հանրապետության ԱԺ նախկին նախագահ Աշոտ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռուբեն Ռուբինյանը խորհրդակցել է նախկինում Թուրքիայի հետ բանակցողների հետ
13:21 18/01/2022

Ռուբեն Ռուբինյանը խորհրդակցել է նախկինում Թուրքիայի հետ բանակցողների հետ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}