Տնտեսություն 17:03 11/11/2014

Ի՞նչ են կանխորոշում կառավարության արձանագրած վեցամսյա ցուցանիշները

Մինչճգնաժամային «շինարարական պայթյունին» հաջորդած 6 տարիների ընթացքում տնտեսության ֆինանսական հատվածի անընդհատ աճը կարելի բնութագրել որպես «ֆինանսական պայթյուն»: Այս առումով հետաքրքիր է դառնում, թե ինչպիսի բնորոշիչ առանձնահատկություններ կունենա գործող կառավարությունը և որ ոլորտներին կտա իր նախապատվությունը: Վերջինիս ձևավորումից անցել է ավելի քան երկու եռամսյակ, և հրապարակված ցուցանիշների միջոցով արդեն իսկ հնարավոր է որոշակի պատկերացում կազմել դրամավարկային և հարկաբյուջետային հարցերում գործող կառավարության ձեռագրի մասին:

Ինչպես կարելի է դատել նոր կառավարության նպատակադրվածությունից` առնվազն ծրագրային մակարդակով վերջինս որոշել է այնքան էլ չհեռանալ նախորդի ուղեծրից: Այստեղ խոսքը հիմնականում ֆինանսական հատվածի մասին է, ինչը մշտապես եղել է նախորդի նշանառության տակ: Մասնավորապես` մայիսի 22-ին կառավարության ընդունած ծրագրում Ֆինանսական միջնորդություն ենթաբաժինը գրեթե ամբողջությամբ համընկնում է նախորդ կառավարության 2013թ-ի ծրագրի միևնույն ենթաբաժնի հետ: Հետաքրքրական է, որ նոր նախագծի 7 ենթակետերից 5-ը նույնությամբ ընդօրինակում են նախորդին:

Կենտրոնական բանկի, Պետական եկամուտների կոմիտեի և ԱՎԾ տվյալները միանշանակ ցույց են տալիս, որ 6 տարիների ընթացքում տնտեսության ֆինանսական հատվածը, չնայած իրական հատվածի համեստ ցուցանիշներին, մշտապես զգալի աճ է գրանցել: 2008թ-ից սկսած առևտրային բանկերի կողմից վարկավորման ծավալներն աճել են գրեթե 3 անգամ. 2008թ-ի դեկտեմբերի դրությամբ տրամադրվել էին ընդհանուր ծավալով 634,3 մլրդ դրամ վարկեր, իսկ 2013թ-ին արդեն տրամադրվել էր 1798,2 մլրդ դրամի չափով: Տարեկան վարկավորման ծավալները միջինում աճել են 23,4%-ով: Ինչպես ցույց են տալիս օրերս ԿԲ կողմից հրապարակված տվյալները` 2014թ-ի 3-րդ եռամսյակի դրությամբ վարկավորման ծավալները շարունակել են աճել: Սեպտեմբերի վերջին առևտրային բանկերի կողմից ընդհանուր ծավալով տրամադրվել են 1903,5 մլրդ դրամի չափով վարկեր:

Ինչպես երևում է գծապատկերից` 2014թ-ի առաջին երեք եռամսյակի տվյալներով առևտրային բանկերի կողմից տրամադրված վարկերի միջին կշռված տոկոսադրույքի նվազման հետ միաժամանակ աճել են վարկավորման ծավալները: Եթե 2013թ-ի սեպտեմբերին մեկ տարուց ավելի ժամկետով տրամադրված արտարժույթով վարկերի միջին տոկոսադրույքը 12,57% է եղել, ապա այս տարվա սեպտեմբերի դրությամբ այն կրճատվել և կազմել է 11,15%: Հետաքրքրական է, որ նախորդ տարիներին ՀՀ դրամով տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների աճի ֆոնին այս տարի նկատվել է նվազման միտում` 2013թ-ի սեպտեմբերի 18.33%-ի դիմաց այն այս տարվա սեպտեմնբերին կազմել է 17,63%: Վարկերի տեկոսադրույքների շարունակական նվազեցման արդյունքում փոքր ու միջին ձեռնարկությունները հնարավորություն կունենան ստանալ ավելի շատ վարկեր, ինչն էլ այս ձեռնարկությունների զարգացման հիմնական խթաններից կլինի:

Վարկավորման ծավալների աճի հետ մեկտեղ վերջին 9 ամիսների ընթացքում հետաքրքիր բեկում է նկատվել տնտեսության իրական և ֆինանսական հատվածների հարաբերակցության մեջ: Այդ փոփոխությունը կարող ենք արտացոլել մի քանի երկրորդային ցուցանիշների համեմատության միջոցով, իսկ ավելի կոնկերտ` խոշոր ընկերությունների կողմից վճարված հարկերի հարաբերակցության միջոցով:
Նկատենք, որ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամից հետո ՀՀ տնտեսության մեջ ֆինանսական հատվածի նշանակալի աճի մասին վկայում է նաև ՊԵԿ-ի կողմից հրապարակվող 1000 խոշոր հարկատուների ցուցակում ֆինանսական կազմակերպությունների կշռի մեծացումը` թե´ քանակական և թե´ որակական նկարագրերով: Այսպես. եթե 2008թ-ի 1000 խոշոր հարկատուների ցուցակում ներառված էին 31 ֆինանսական կազմակերպություններ (այդ թվում` բանկեր, վարկային կազմակերպություններ և ապահովագրական ընկերություններ), ապա 2013թ-ի ցուցակում արդեն կան 40 կազմակերպություններ: Սակայն ավելի ուշագրավ է խոշոր կազմակերպությունների ցուցակում ֆինանսական կառույցների վճարած հարկերի կշռի շեշտակի աճը: 2008թ-ի տվյալների համեմատությամբ (14,5 մլրդ դրամ)` 2013թ-ին ֆինանսական կազմակերպությունների վճարած հարկերն աճել են ավելի քան 204%-ով` կազմելով 44,4 մլրդ դրամ:

Մինչդեռ բոլոր խոշոր կազմակերպությունների վճարած ընդհանուր հարկերն աճել են ընդամենը 49%-ով (հանուն արդարության պետք է նշենք, որ այդ աճի մեջ իրենց մասնակցությունն ունեցան ԱՊՊԱ-ի ներդրումը և պետական ծառայողների բժշկական ապահովագրությունը): Նշված միտումն առավել ակնհայտ է դրսևորվել հատկապես վերջին տարիներին` 2011-13թթ-ին, սակայն այս տարվա սկզբից ֆինանսական կազմակերպությունների վճարած հարկերի աճի տեմպը կտրուկ նվազել է:
Եթե 2012թ-ի առաջին երեք եռամսյակների ընթացքում նշված ցուցանիշի աճը կազմել է 19,4%, 2013թ-ին` 44,2%, ապա այս տարվա նույն ժամանակահատվածում այդ աճը կազմել է ընդամենը 1%: Ակնհայտ է, որ ֆինանսական հատվածն իր աճի տեմպերը կորցրել է, ինչը նշանակում է, որ տնտեսությունը տեսանելի ապագայում հնարավոր է` կրի կառուցվածքային փոփոխություններ, իսկ աճի լոկոմոտիվի դերակատարությունը` փոխանցվի մեկ այլ ճյուղի:

Նախորդ կառավարության օրոք ֆինանսական հատվածի նման ընդլայնաման հետ մեկտեղ բնորոշ է եղել մեկ այլ կարևոր միտում ևս: Անցած 6 տարիների ընթացքում խոշոր հարկատուների կշիռը վճարված հարկերի ընդհանուր ծավալի մեջ զգալի աճ է գրանցել: Նման դինամիկան կարող է պայմանավորված լինել երկու հանգամանքներով` կա՛մ տնտեսությունը, կենտրոնանալով խոշոր խաղացողների շուրջ, գնում է մոնոպոլացման, կա՛մ էլ նման աճը պայմանավորված է հարկային վարչարարության բարելավմամբ և ստվերի կրճատմամբ: Չտիրապետելով առավել մանրամասն տեղեկատվության և վիճակագրական տվյալների` անհնար է հստակ գնահատական տալ, թե որ գործոնն է գերակշռել այս գործընթացում:

Ինչպես երևում է` 2008թ-ից մինչ այժմ 1000 խոշոր հարկատուների կշիռը վճարված հարկերի ընդհանուր ծավալի մեջ մեծացել է ավելի քան 5%-ով, ինչն այլ հավասար պայմաններում մոնոպոլիզացիայի խորացման ցուցիչ կարող ենք դիտարկել: Նշված միտումը պահպանվել է նաև այս տարվա ընթացքում, հետևաբար` եթե չբարելավվեն խոշոր տնտեսվարողների շրջանում ստվերի կրճատման ցուցանիշները, կարող ենք ասել, որ տնտեսությունը մոնոպոլիզացումը շարունակում է խորանալ: Եթե 2012 և 2013թթ-ի առաջին երեք եռամսյակների հիշյալ ցուցանիշները կազմել են համապատասխանաբար 63,0%, 64,8%, ապա 2014թ-ի սեպտեմբերի տվյալներով այն կազմել է 65%:

Միևնույն ժամանակ պետք է արձանագրել, որ նախկին կառավարության գործունեության ընթացքում հարկային վարչարորությունը որակապես բարելավվել է, ինչի մասին վկայում է hարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը 2008թ-ի 20,3%-ի փոխարեն 2013թ-ին կազմել է 23,6%:

Գործող կառավարության «ավանդական» ծրագիրը (ինչպես և նախկինը) առանձնապես կարևորում է ներքին խնայողությունների ձևավորումը, որոնք հետագայում պետք է ուղղվեն տնտեսության իրական հատված: Այստեղ պետք է նշել, որ նախկին կառավարության ունեցած փորձն այնքան էլ հուսադրող չէ:

Վերջին 6 տարիների ընթացքում Հայաստանում համախառն ազգային խնայողությունների դինամիկան ունեցել է նվազման միտում, ինչի մասին վկայում է գծապատկերը: Եթե 2008թ-ին համախառն ազգային խնայողությունները կազմել են ՀՆԱ-ի 32%-ը, ապա 2012-13թթ-ին կազմել են համապատասխանաբար 11,6% և 15,5%: Մինչդեռ մեր հարևան Վրաստանում 2008թ-ի 5,1%-ից համախառն ազգային խնայողությունները տարեցտարի մշտապես աճել են և 2013թ-ին կազմել են ՀՆԱ-ի 19,4%-ը: Ազգային խնայողությունների ծավալների կրճատման նման տեմպերի պահպանումը գործող կառավարությանը չի խոստանա «երկար փողերի» ձևավորում և տնտեսության իրական հատվածում ներդրումների իրականացում: Նման պարագայում ներդրումների նվազագույն մակարդակ ապահովելու համար հույսը կրկին մեծապես կախված կլինի արտաքին վարկերից ու օտարերկրյա ներդրումներից:

Գոռ Ծառուկյան, տնտեսագետ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:44
Սուրենյանց. Սա Նիկոլ Փաշինյանի մակարդակով համաձայնեցված PR ակցիա է, որի նպատակը Հայաստանի ինտեգրումը չէ
Քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը, անդրադառնալով Արամ Սարգսյանի, Տիգրան Խզմալյանի, Արման Բաբաջանյանի կուսակցությունների նախաձեռնությանը, գրում է....
Աղբյուր` Panorama.am
20:29
Ոստիկանությունը մանրամասներ է հրապարակել Կապանում տեղի ունեցած պայթյունից
Հուլիսի 20-ին՝ ժամը 18.45-ին, ՆԳՆ ոստիկանություն ահազանգ է ստացվել, որ Կապան քաղաքի հրաձգարանի հարակից տարածքում դի կա: ՆԳՆ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:25
Եզակի վիրահատություն Հայաստանում․ 20 շաբաթական հղիի յուրաքանչյուր կրծքից հեռացվել է շուրջ 10 կգ գոյացություն
20-ամյա հղի կինը դիմել է Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոն ողնաշարի շրջանում սուր ցավերով՝ պայմանավորված կրծքագեղձերի արագ ու անբնական աճով՝...
Աղբյուր` Panorama.am
20:09
Փաստաբանն ահազանգում է. Աբովյանի ոստիկանապետն է կրակահերթ արձակել
Armlur-ը գրում է. «Փաստաբան Րաֆֆի Ասլանյանը ուշագրավ մանրամասներ է հայտնում ոստիկանության պաշտոնյաների միջադեպի գործով։ Ըստ փաստաբանի`...
Աղբյուր` Panorama.am
19:56
Պայթյուն՝ Կապանում գտնվող, ՀՀ ՊՆ-ին պատկանող հրաձգարանում. կա զոհ
Այսօր՝ հուլիսի 20-ին, ողբեգական դեպք է տեղի ունեցել Սյունիքի մարզում: Shamshyan.com-ի փոխանցմամբ, ժամը 19:00-ի սահմաններում ՀՀ Ներքին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Կուբանում խոշոր վթար է տեղի ունեցել, կան զոհեր ու վիրավորներ
Կուբանում բախվել են հինգ մեքենաներ, ինչի հետևանքով երեք մարդ զոհվել է։ «Ռիա Նովոստի» գործակալության փոխանցմամբ, ևս մեկ մարդ տուժել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Ալիև. Համաձայնագիրը 80-90 տոկոսով համաձայնեցված է
«Արտաքին գործերի նախարարի՝ ինձ ներկայացրած տեղեկատվության համաձայն, խաղաղության համաձայնագրի տեքստը 80-90 տոկոսով համաձայնեցված...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Օկուպացված Շուշիում Ալիևը մեղադրանքներ է հնչեցրել հայկական Սփյուռքի հասցեին
Ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից օկուպացրած Շուշիում Ադրբեջանը մեդիաֆորում է անցկացնում։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն առիթը բաց չի թողել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
Կրիմինալ այսպիսի բում Հայաստանում մի քանի տասնամյակ չի եղել. Սուրենյանց
«Ճակատագրի հեգնանքով Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը լուծարվեց հենց Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության տարիներին: Այդ անունով...
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Եղեգիսում ամեն օր երեկո «սպասում» են արջերին
Վայոց ձորի բնակավայրեր արջերն սկսել են  հաճախակի այցել։ Եղեգիս բնակավայրի վարչական ղեկավար Աշոտ Հարությունյանը Panorama.am-ին պատմեց, թե...
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Ատելության հողի վրա 2-րդ հարձակումն է եղել Երուսաղեմում գործող հայկական բիզնեսի վրա. Պատգամավորի ահազանգը
«Վերջին մեկ շաբաթվա ընթացքում ատելության հողի վրա 2-րդ հարձակումն է եղել Երուսաղեմում գործող հայկական բիզնեսի վրա: Ծայրահեղականը պղպեղի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:04
Ադրբեջանցիները մշակում են Վազաշենի հարյուրավոր հեկտար հողերը. Ոսկան Սարգսյան
2017թ. հունվարի 1-ի դրությամբ  887 բնակիչ ունեցող Իջեւանի տարածաշրջանի սահմանամերձ Վազաշեն գյուղն ընդհանուր առմամբ 1650 հեկտար...
Աղբյուր` Panorama.am
16:37
«Իմնեմնիմի»-ի այսօրվա հյուրը ֆերմեր Հարություն Մնացականյանն է
«Իմնեմնիմի» փոդքասթի այսօրվա՝  116 թողարկման հերթապահներն են հասարակական-քաղաքական գործիչ Էդգար Ղազարյանը և բժիշկ Գևորգ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:28
Գառնիի ոստիկանապետին ծեծել են, Աբովյանի ոստիկանապետին մեքենայով 20 մետր քարշ տվել. Armlur
Armlur.am-ին հայտնի է դարձել, որ երկու օր առաջ միջադեպ է եղել Կոտայքի մարզում։ Իրավապահները ահազանգ են ստացել, որ Չարենցավանում խնջույքի ժամամակ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:21
Մ 6 միջպետական ճանապարհի վերանորոգման աշխատանքները երկու շաբաթ էլ կշարունակվեն
Մ 6 միջպետական ճանապարհի վնասված 28 հատվածներից 27-ում ավարտվել է հողի լիցքի տեղադրումը և մեկնարկել են խճապատման աշխատանքները, որոնք...
Աղբյուր` Panorama.am
15:56
Հայաստանն իր զորակցությունն է հայտնում Կիպրոսին
Այսօր Հայաստանն իր զորակցությունն է հայտնում Կիպրոսի Հանրապետությանը մշտապես ու հետևողականորեն նեցուկ լինելով և աջակցելով Կիպրոսին՝ Կիպրոսի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:37
Սամվել Շահրամանյանը շնորհակալություն է հայտնել արցախահայության իրավունքները պաշտպանող փաստաբաններին
Արցախցի փաստաբան Ռոման Երիցյանը գրում է. «Արցախի Հանրապետության նախագահն այցելել է մեր գրասենյակ։ Արցախցիների իրավունքների...
Աղբյուր` Panorama.am
15:18
Վաղաժամ դադարել է Գյումրու ավագանու ՔՊ խմբակցության 5 անդամի լիազորությունը
Վաղաժամ դադարել է Գյումրու ավագանու «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության  5 անդամի լիազորությունը։ Ինչպես տեղեկացնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
14:42
Թևանյան. Մհեր Գրիգորյանը՝ Նիկոլ Փաշինյանի հաստիքային դահիճ
Հայաստանը փոքրանում է, բանկային եկամուտները մեծանում են.
Աղբյուր` Panorama.am
14:39
Ադրբեջանի կողմից օկուպացրած Քարվաճառում երեք մարդ է տուժել ականի պայթյունից
Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից օկուպացված Արցախի Քարվաճառի շրջանում երեք երեք ադրբեջանցիներ պայթել են ականների վրա։ Ադրբեջանական ԶԼՄ-ների...
Աղբյուր` Panorama.am
14:19
200 հարցաքննություն. Ինչ է հայտնի Թրամփի վրա զինված հարձակում կատարած անձի մասին
Ավելի քան 200 հարցաքննությունների, ինտերնետում ու հեռախոսում որոնումների արդյունքնում մանրամասներ են պարզվել ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:56
Ի՞նչ ազդեցություն է թողնում Hamster Kombat խաղը երեխաների վրա. Մասնագետի կարծիքը
Hamster Kombat խաղն առաջացնում է կախվածություն, նեղացնում է մարդու հետաքրքրությունների շրջանակը, նվազեցնում է աշատունակությունը և առաջացնում...
Աղբյուր` Panorama.am
13:52
Արսեն Զախարյանը ժամանակ է ստանում խաղադաշտում՝ չարդարացնելով վստահությունը. Իգոր Կորնեև
«Իսկապես հուսով եմ, որ Արսեն Զախարյանը կսկսի արդյունքներ ցույց տալ նոր մրցաշրջանում։ Առայժմ նա խաղաժամանակ է ստանում՝ չարդարացնելով...
Աղբյուր` Panorama.am
13:32
Անհայտ ծագման ջուրը հոսում է Աթոյան փողոցով, վնասված է նաև կոյուղագիծը․ Ահազանգ
«Երբ քաղաքային «իշխանությունը» տեղում չէ, բնությունն էլ կարող է մեղավոր կարգվել. ինչպես ժողովուրդն է ասում «Արտը խախուտ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:22
Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Շուշիում գլոբալ մեդիա ֆորում է անցկացվում
Օտարերկրյա լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների ինքնաթիռը արդեն մեկնել է Վարանդայի միջազգային օդանավակայան։
Աղբյուր` Panorama.am
13:12
Քննարկվել է «Ազգային փոքրամասնությունների մասին» օրենքի նախագիծը
Տեղի է ունեցել Մարդու իրավունքների պաշտպանին առընթեր ազգային փոքրամասնություններին պատկանող անձանց իրավունքների պաշտպանության և խթանման հարցերով...
Աղբյուր` Panorama.am
12:58
«Լկտիությունը նայեք, կանգնում, ասում է՝ սուտ է»․ Աբրահամ Գասպարյան
«Եսային ձեռքերը կորցրեց, ոտքերն այդ վիճակում, իմը դեռ ոչինչ, գլուխս էին ծակել, փակվեց, կողերս էին ջարդել, կուղղվի։ Վարչապետի աթոռը...
Աղբյուր` Panorama.am
12:50
Ինչո՞ւ է Արկտիկան ավելի տաք, քան Անտարկտիդան
Կան մի քանի պատճառներ այս տարօրինակ երևույթը բացատրելու համար:
Աղբյուր` Panorama.am
12:39
Թրամփը Զելենսկու հետ հեռախոսազրույցում ասել է՝ ընտրվելու դեպքում «կբերի խաղաղություն և վերջ կտա պատերազմին»
ԱՄՆ նախկին նախագահ և գալիք ընտրություններում հանրապետական թեկնածու Դոնալդ Թրամփը Truth սոցիալական ցանցում հայտնել է Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր...
Աղբյուր` Panorama.am
12:27
Լիլիթ Մակունցը ներկա է գտնվել ԱՄՆ Հանրապետական կուսակցության ազգային համաժողովին
Հուլիսի 15-18-ը ԱՄՆ-ում ՀՀ դեսպան Լիլիթ Մակունցը ներկա է գտնվել Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքում կայացած ԱՄՆ Հանրապետական կուսակցության...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Երևանը խեղվում է. Հաղթանակ Շահումյան
11:56 20/07/2024

Երևանը խեղվում է. Հաղթանակ Շահումյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}