Տնտեսություն 17:03 11/11/2014

Ի՞նչ են կանխորոշում կառավարության արձանագրած վեցամսյա ցուցանիշները

Մինչճգնաժամային «շինարարական պայթյունին» հաջորդած 6 տարիների ընթացքում տնտեսության ֆինանսական հատվածի անընդհատ աճը կարելի բնութագրել որպես «ֆինանսական պայթյուն»: Այս առումով հետաքրքիր է դառնում, թե ինչպիսի բնորոշիչ առանձնահատկություններ կունենա գործող կառավարությունը և որ ոլորտներին կտա իր նախապատվությունը: Վերջինիս ձևավորումից անցել է ավելի քան երկու եռամսյակ, և հրապարակված ցուցանիշների միջոցով արդեն իսկ հնարավոր է որոշակի պատկերացում կազմել դրամավարկային և հարկաբյուջետային հարցերում գործող կառավարության ձեռագրի մասին:

Ինչպես կարելի է դատել նոր կառավարության նպատակադրվածությունից` առնվազն ծրագրային մակարդակով վերջինս որոշել է այնքան էլ չհեռանալ նախորդի ուղեծրից: Այստեղ խոսքը հիմնականում ֆինանսական հատվածի մասին է, ինչը մշտապես եղել է նախորդի նշանառության տակ: Մասնավորապես` մայիսի 22-ին կառավարության ընդունած ծրագրում Ֆինանսական միջնորդություն ենթաբաժինը գրեթե ամբողջությամբ համընկնում է նախորդ կառավարության 2013թ-ի ծրագրի միևնույն ենթաբաժնի հետ: Հետաքրքրական է, որ նոր նախագծի 7 ենթակետերից 5-ը նույնությամբ ընդօրինակում են նախորդին:

Կենտրոնական բանկի, Պետական եկամուտների կոմիտեի և ԱՎԾ տվյալները միանշանակ ցույց են տալիս, որ 6 տարիների ընթացքում տնտեսության ֆինանսական հատվածը, չնայած իրական հատվածի համեստ ցուցանիշներին, մշտապես զգալի աճ է գրանցել: 2008թ-ից սկսած առևտրային բանկերի կողմից վարկավորման ծավալներն աճել են գրեթե 3 անգամ. 2008թ-ի դեկտեմբերի դրությամբ տրամադրվել էին ընդհանուր ծավալով 634,3 մլրդ դրամ վարկեր, իսկ 2013թ-ին արդեն տրամադրվել էր 1798,2 մլրդ դրամի չափով: Տարեկան վարկավորման ծավալները միջինում աճել են 23,4%-ով: Ինչպես ցույց են տալիս օրերս ԿԲ կողմից հրապարակված տվյալները` 2014թ-ի 3-րդ եռամսյակի դրությամբ վարկավորման ծավալները շարունակել են աճել: Սեպտեմբերի վերջին առևտրային բանկերի կողմից ընդհանուր ծավալով տրամադրվել են 1903,5 մլրդ դրամի չափով վարկեր:

Ինչպես երևում է գծապատկերից` 2014թ-ի առաջին երեք եռամսյակի տվյալներով առևտրային բանկերի կողմից տրամադրված վարկերի միջին կշռված տոկոսադրույքի նվազման հետ միաժամանակ աճել են վարկավորման ծավալները: Եթե 2013թ-ի սեպտեմբերին մեկ տարուց ավելի ժամկետով տրամադրված արտարժույթով վարկերի միջին տոկոսադրույքը 12,57% է եղել, ապա այս տարվա սեպտեմբերի դրությամբ այն կրճատվել և կազմել է 11,15%: Հետաքրքրական է, որ նախորդ տարիներին ՀՀ դրամով տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների աճի ֆոնին այս տարի նկատվել է նվազման միտում` 2013թ-ի սեպտեմբերի 18.33%-ի դիմաց այն այս տարվա սեպտեմնբերին կազմել է 17,63%: Վարկերի տեկոսադրույքների շարունակական նվազեցման արդյունքում փոքր ու միջին ձեռնարկությունները հնարավորություն կունենան ստանալ ավելի շատ վարկեր, ինչն էլ այս ձեռնարկությունների զարգացման հիմնական խթաններից կլինի:

Վարկավորման ծավալների աճի հետ մեկտեղ վերջին 9 ամիսների ընթացքում հետաքրքիր բեկում է նկատվել տնտեսության իրական և ֆինանսական հատվածների հարաբերակցության մեջ: Այդ փոփոխությունը կարող ենք արտացոլել մի քանի երկրորդային ցուցանիշների համեմատության միջոցով, իսկ ավելի կոնկերտ` խոշոր ընկերությունների կողմից վճարված հարկերի հարաբերակցության միջոցով:
Նկատենք, որ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամից հետո ՀՀ տնտեսության մեջ ֆինանսական հատվածի նշանակալի աճի մասին վկայում է նաև ՊԵԿ-ի կողմից հրապարակվող 1000 խոշոր հարկատուների ցուցակում ֆինանսական կազմակերպությունների կշռի մեծացումը` թե´ քանակական և թե´ որակական նկարագրերով: Այսպես. եթե 2008թ-ի 1000 խոշոր հարկատուների ցուցակում ներառված էին 31 ֆինանսական կազմակերպություններ (այդ թվում` բանկեր, վարկային կազմակերպություններ և ապահովագրական ընկերություններ), ապա 2013թ-ի ցուցակում արդեն կան 40 կազմակերպություններ: Սակայն ավելի ուշագրավ է խոշոր կազմակերպությունների ցուցակում ֆինանսական կառույցների վճարած հարկերի կշռի շեշտակի աճը: 2008թ-ի տվյալների համեմատությամբ (14,5 մլրդ դրամ)` 2013թ-ին ֆինանսական կազմակերպությունների վճարած հարկերն աճել են ավելի քան 204%-ով` կազմելով 44,4 մլրդ դրամ:

Մինչդեռ բոլոր խոշոր կազմակերպությունների վճարած ընդհանուր հարկերն աճել են ընդամենը 49%-ով (հանուն արդարության պետք է նշենք, որ այդ աճի մեջ իրենց մասնակցությունն ունեցան ԱՊՊԱ-ի ներդրումը և պետական ծառայողների բժշկական ապահովագրությունը): Նշված միտումն առավել ակնհայտ է դրսևորվել հատկապես վերջին տարիներին` 2011-13թթ-ին, սակայն այս տարվա սկզբից ֆինանսական կազմակերպությունների վճարած հարկերի աճի տեմպը կտրուկ նվազել է:
Եթե 2012թ-ի առաջին երեք եռամսյակների ընթացքում նշված ցուցանիշի աճը կազմել է 19,4%, 2013թ-ին` 44,2%, ապա այս տարվա նույն ժամանակահատվածում այդ աճը կազմել է ընդամենը 1%: Ակնհայտ է, որ ֆինանսական հատվածն իր աճի տեմպերը կորցրել է, ինչը նշանակում է, որ տնտեսությունը տեսանելի ապագայում հնարավոր է` կրի կառուցվածքային փոփոխություններ, իսկ աճի լոկոմոտիվի դերակատարությունը` փոխանցվի մեկ այլ ճյուղի:

Նախորդ կառավարության օրոք ֆինանսական հատվածի նման ընդլայնաման հետ մեկտեղ բնորոշ է եղել մեկ այլ կարևոր միտում ևս: Անցած 6 տարիների ընթացքում խոշոր հարկատուների կշիռը վճարված հարկերի ընդհանուր ծավալի մեջ զգալի աճ է գրանցել: Նման դինամիկան կարող է պայմանավորված լինել երկու հանգամանքներով` կա՛մ տնտեսությունը, կենտրոնանալով խոշոր խաղացողների շուրջ, գնում է մոնոպոլացման, կա՛մ էլ նման աճը պայմանավորված է հարկային վարչարարության բարելավմամբ և ստվերի կրճատմամբ: Չտիրապետելով առավել մանրամասն տեղեկատվության և վիճակագրական տվյալների` անհնար է հստակ գնահատական տալ, թե որ գործոնն է գերակշռել այս գործընթացում:

Ինչպես երևում է` 2008թ-ից մինչ այժմ 1000 խոշոր հարկատուների կշիռը վճարված հարկերի ընդհանուր ծավալի մեջ մեծացել է ավելի քան 5%-ով, ինչն այլ հավասար պայմաններում մոնոպոլիզացիայի խորացման ցուցիչ կարող ենք դիտարկել: Նշված միտումը պահպանվել է նաև այս տարվա ընթացքում, հետևաբար` եթե չբարելավվեն խոշոր տնտեսվարողների շրջանում ստվերի կրճատման ցուցանիշները, կարող ենք ասել, որ տնտեսությունը մոնոպոլիզացումը շարունակում է խորանալ: Եթե 2012 և 2013թթ-ի առաջին երեք եռամսյակների հիշյալ ցուցանիշները կազմել են համապատասխանաբար 63,0%, 64,8%, ապա 2014թ-ի սեպտեմբերի տվյալներով այն կազմել է 65%:

Միևնույն ժամանակ պետք է արձանագրել, որ նախկին կառավարության գործունեության ընթացքում հարկային վարչարորությունը որակապես բարելավվել է, ինչի մասին վկայում է hարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը 2008թ-ի 20,3%-ի փոխարեն 2013թ-ին կազմել է 23,6%:

Գործող կառավարության «ավանդական» ծրագիրը (ինչպես և նախկինը) առանձնապես կարևորում է ներքին խնայողությունների ձևավորումը, որոնք հետագայում պետք է ուղղվեն տնտեսության իրական հատված: Այստեղ պետք է նշել, որ նախկին կառավարության ունեցած փորձն այնքան էլ հուսադրող չէ:

Վերջին 6 տարիների ընթացքում Հայաստանում համախառն ազգային խնայողությունների դինամիկան ունեցել է նվազման միտում, ինչի մասին վկայում է գծապատկերը: Եթե 2008թ-ին համախառն ազգային խնայողությունները կազմել են ՀՆԱ-ի 32%-ը, ապա 2012-13թթ-ին կազմել են համապատասխանաբար 11,6% և 15,5%: Մինչդեռ մեր հարևան Վրաստանում 2008թ-ի 5,1%-ից համախառն ազգային խնայողությունները տարեցտարի մշտապես աճել են և 2013թ-ին կազմել են ՀՆԱ-ի 19,4%-ը: Ազգային խնայողությունների ծավալների կրճատման նման տեմպերի պահպանումը գործող կառավարությանը չի խոստանա «երկար փողերի» ձևավորում և տնտեսության իրական հատվածում ներդրումների իրականացում: Նման պարագայում ներդրումների նվազագույն մակարդակ ապահովելու համար հույսը կրկին մեծապես կախված կլինի արտաքին վարկերից ու օտարերկրյա ներդրումներից:

Գոռ Ծառուկյան, տնտեսագետ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

12:54
Վրաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսի երեք նոր դեպք
Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի երեք նոր  դեպք: Տեղեկությունն այս մասին նշված է stopcov.ge կառավարության հատուկ վեբկայքում:...
Աղբյուր` Panorama.am
12:49
Հնդկաստանում մեկ օրում կորոնավիրուսային հիվանդության դեպքերի ռեկորդային աճ է գրանցվել
Վերջին 24 ժամի ընթացքում Հնդկաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության գրեթե տասը հազար դեպք, փոխանցում է «Բի-Բի-Սի»-ն։...
Աղբյուր` Panorama.am
12:38
Առանձին վայրերում հնարավոր է նաև կարկուտ
Հայաստանի տարածքում հունիսի 6-ի ցերեկն առանձին շրջաններում, 10-11-ը շրջանների զգալի մասում կեսօրից հետո սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:27
Եսայան եղբայրները հերքել են ԱԱԾ հրավիրվելու լուրը
«Հունիսի 6-ին «Ժողովուրդ» օրաթերթում հրապարակված լուրը` վերնագրված «Հայկ Եսայանը և իր եղբայր Ալեքսանդր Եսայանը հրավիրվել...
Աղբյուր` Panorama.am
12:26
Արցախի նախագահն այցելել է ԱԱԾ հատուկ նշանակության վարչություն
Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանը հունիսի 6-ին Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Կամո Աղաջանյանի ուղեկցությամբ այցելել...
Աղբյուր` Panorama.am
12:15
Բաքվում և Ադրբեջանի այլ քաղաքներում մարդիկ հանգստյան օրերը կանցկացնեն ամբողջական մեկուսացման մեջ
Ադրբեջանի մայրաքաղաքի և երկրի մի շարք այլ խոշոր քաղաքների բնակիչները հանգստյան օրերը կանցկացնեն ամբողջական մեկուսացման պայմաններում, փոխանցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:08
Շփման գծում Ադրբեջանի կողմից կրակոցներն ավելացել են
Մայիսի 31-ից հունիսի 6-ն ընկած ժամանակահատվածում, արցախա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գոտում, հակառակորդի կողմից հրադադարի պահպանման...
Աղբյուր` Panorama.am
11:56
Արցախում կորոնավիրուսով հիվանդներից մեկի վիճակը ծանր է
Արցախի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունից հայտնում են, որ նոր կորոնավիրուսի (COVID-19) վարակը հաստատվել է ևս 2 քաղաքացու մոտ, ովքեր...
Աղբյուր` Panorama.am
11:49
Վանեցյանը կոչ է անում խորհրդարանական ընդդիմությանը վարչապետին ու պատասխանատուներին բերել ԱԺ՝ քննելու
ՀՅԴ վերջին հայտարարության, ՀՀ իշխանությունների ձախողումների և ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու ուղիների վերաբերյալ Yerkir.am-ը կարճատև զրույց...
Աղբյուր` Panorama.am
11:40
Փաշինյանի տեղադրած լուսանկարից հետո Սուրենավանի դպրոցի ուսուցչուհին ազատվել է աշխատանքից
Արարատի մարզպետ Գարիկ Սարգսյանը տեղեկացրել է, որ Սուրենավանի դպրոցի տնօրենը խիստ նկատողություն է ստացել, իսկ ուսուցչուհիներից մեկն...
Աղբյուր` Panorama.am
11:36
ԱՄՆ-ում ինքնաթիռի վթարի հետևանքով հինգ մարդ մահացել է
ԱՄՆ Ջորջիա նահանգի հյուսիսում ինքնաթիռ է վթարվել, առնվազն մարդ, այդ թվում `երկու երեխա մահացել է, փոխանցում է «ՏԱՍՍ»-ը։ Ըստ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:29
Ուկրաինայում կորոնավիրուսային հիվանդության 26.514 դեպք է գրանցվել
Ուկրաինայում նախորդ մեկ օրվա ընթացքում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 550 նոր դեպք, փոխանցում է «Ռիա Նովոստի»-ն՝ հղում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:26
Թրամփը Գերմանիայից կհեռացնի ավելի քան 9 հազար զինծառայողների
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը որոշել է մինչև սեպտեմբեր Գերմանիայից դուրս բերել մոտ 9,5 հազար ամերիկացի զինծառայողների՝ ելնելով Գերմանիայի կանցլեր...
Աղբյուր` Panorama.am
11:16
Վանեցյանի հայցն ընդդեմ Փաշինյանի ու նրա մամուլի խոսնակի դատարանում է
«Հայրենիք» կուսակցության նախագահ, ԱԱԾ նախկին տնօրեն Արթուր Վանեցյանը հայցադիմում է ներկայացրել ընդդեմ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ու...
Աղբյուր` Panorama.am
11:10
Բրազիլիայի նախագահը սպառնում է դուրս գալ ԱՀԿ-ից
Այն բանից հետո, երբ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ներկայացուցիչը խորը մտահոգություն էր հայտնել Բրազիլիայում COVID-19- ի հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:58
06.06.2020. Մեկ օրում կորոնավիրուսից 7 հիվանդ է մահացել
Նախորդ օրվա ընթացքում կորոնավիրուս է հաստատվել ևս 547 մարդու մոտ,  մեկ օրվա ընթացքում մահացել է կորոնավիրուսով  7 հիվանդ։  Մեկ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:57
Ուզբեկստանում COVID-19- ի 4022 դեպք է հաստատվել
Ուզբեկստանում COVID-19- ի հայտնաբերված դեպքերի թիվը ավելացել է ևս 15-ով և հասել 4022-ի, փոխանցում է «Ռիա Նովոստի»-ն՝ հղում տալով...
Աղբյուր` Panorama.am
10:48
Արամ Խաչատրյանի «Սուսերով պարը»՝ Մալաքյանի ու Գրաճյանի կատարմամբ
Աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանի տարեդարձի առիթով կանադահայ դաշնակահար Սերուժ Գրաճյանը ֆեյսբուքյան իր էջում տեղադրել է տեսանյութ։ Նա և...
Աղբյուր` Panorama.am
10:40
Քննարկվել է Թումանյան-Բագրատաշենի անցակետ 51,74 կմ երկարությամբ հատվածում ընթացող հիմնանորոգման ընթացքը
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Քրիստինե Ղալեչյանը ճանապարհաշինության ոլորտի այլ պատասխանատուների հետ այցելել է...
Աղբյուր` Panorama.am
10:34
Մարգարիտա Սիմոնյանը կտրուկ պատասխանել է արևմտյան լրագրողներին
RT  հեռուստաալիքի գլխավոր խմբագիր Մարգարիտա Սիմոնյանը կտրուկ է պատասխանել New York Times լրագրողներին, որոնք նրան մեղադրել են ռասիզմի մեջ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:26
Արչուաձեն. Միջազգային չվերթների համար Վրաստանի օդային տարածքը կբացվի հուլիսից
«Միջազգային չվերթների համար Վրաստանի օդային տարածքը կբացվի հուլիսից: Դա տեղի կունենա փուլ առ փուլ, հաշվի առնելով աշխարհում գոյություն...
Աղբյուր` Panorama.am
10:19
Արշավիր Ղարամյանը՝ Տեր-Պետրոսյանին. Մարտը տանուլ տված հրամկազմին առնվազն հեռացնում են պաշտոններից
Արցախի հերոս, «Ոսկե արծիվ» շքանշանի ասպետ, գեներալ-լեյտենանտ Արշավիր Ղարամյանը ֆեյսբուքյան էջում գրել է. «Պատասխան ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:13
Կավասակիի սինդրոմ ունեցող 4-ամյա երեխայի մոտ ախտորոշվել է բազմահամակարգային բորբոքային համախտանիշ
Նա «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ-ից տեղափոխվել է «Արաբկիր-ԵԴԱԻ» ԲՀ՝ հետագա բուժումը շարունակելու համար։
Աղբյուր` Panorama.am
10:10
Ով ձեզ զայրացնում է, նա էլ իրականում ձեզ կառավարում է. Զոհրաբյան
«Ֆեյսբուքը եռում է: Պապուա Նոր Գվինեայի Ուլավուն հրաբուխը թեթև «զաժիգալկա» է տարբեր տրամաչափի գործիչների աննախադեպ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:06
«Ժողովուրդ». Մի քանի բարձր պաշտոններ թափուր են մնացել. Երբ կլինեն նոր նշանակումներ, չնայած, որ խախտվել են ժամկետները
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Երկար ժամանակ է՝ ինչ մի քանի բարձր պաշտոններ թափուր են մնացել, և ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը...
Աղբյուր` Panorama.am
10:04
«Հրապարակ». ՀԿ-ների իրավունքը ոտնահարող դրույթը հանվել է
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Տեսալսողական մեդիայի մասին օրենքի նախագծի մեջ կար դրույթ, որն արգելում էր հասարակական...
Աղբյուր` Panorama.am
10:02
«Ժողովուրդ». «Յուքոմ» ընկերության նախկին տնօրեն Հայկ Եսայանը և իր եղբայրը հրավիրվել են ԱԱԾ
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ ««Ժողովուրդ» օրաթերթին հայտնի է դարձել, որ «Յուքոմ» ընկերության նախկին...
Աղբյուր` Panorama.am
09:52
«Հրապարակ». Արայիկ Հարությունյանը ավելի շատ անհանգստանում է ոչ այնքան բյուջեի վրա ծախս ավելացնելու, որքան Բաբայանի դիրքերն ուժեղանալու առումով
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Քաղաքական «բազարներն» Արցախում դեռ շարունակվում են: Ազգային անվտանգության քարտուղարի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:49
«Ժողովուրդ». Չնայած շատ դատավորներ վատառողջ են, այնուամենայնիվ, շարունակում են աշխատել. Վեթթինգ կլինի՞, թե՞ ոչ
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Տևական ժամանակ է՝ դատական համակարգում շարունակվում են քննարկումները դատավորների շրջանում վեթթինգ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:45
«Հրապարակ». Վորոնեժը Հայաստանի համար ճակատագրական է դառնում. Այս անգամ էլ վարակված քաղաքացիներ են եկել
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Վորոնեժը Հայաստանի համար ճակատագրական է դառնում. նախորդ գիշեր` ժամը մեկին, Վորոնեժից եկած...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է «Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակի բացմանը
22:35 03/06/2020

Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է «Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակի բացմանը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}