Տնտեսություն 17:03 11/11/2014

Ի՞նչ են կանխորոշում կառավարության արձանագրած վեցամսյա ցուցանիշները

Մինչճգնաժամային «շինարարական պայթյունին» հաջորդած 6 տարիների ընթացքում տնտեսության ֆինանսական հատվածի անընդհատ աճը կարելի բնութագրել որպես «ֆինանսական պայթյուն»: Այս առումով հետաքրքիր է դառնում, թե ինչպիսի բնորոշիչ առանձնահատկություններ կունենա գործող կառավարությունը և որ ոլորտներին կտա իր նախապատվությունը: Վերջինիս ձևավորումից անցել է ավելի քան երկու եռամսյակ, և հրապարակված ցուցանիշների միջոցով արդեն իսկ հնարավոր է որոշակի պատկերացում կազմել դրամավարկային և հարկաբյուջետային հարցերում գործող կառավարության ձեռագրի մասին:

Ինչպես կարելի է դատել նոր կառավարության նպատակադրվածությունից` առնվազն ծրագրային մակարդակով վերջինս որոշել է այնքան էլ չհեռանալ նախորդի ուղեծրից: Այստեղ խոսքը հիմնականում ֆինանսական հատվածի մասին է, ինչը մշտապես եղել է նախորդի նշանառության տակ: Մասնավորապես` մայիսի 22-ին կառավարության ընդունած ծրագրում Ֆինանսական միջնորդություն ենթաբաժինը գրեթե ամբողջությամբ համընկնում է նախորդ կառավարության 2013թ-ի ծրագրի միևնույն ենթաբաժնի հետ: Հետաքրքրական է, որ նոր նախագծի 7 ենթակետերից 5-ը նույնությամբ ընդօրինակում են նախորդին:

Կենտրոնական բանկի, Պետական եկամուտների կոմիտեի և ԱՎԾ տվյալները միանշանակ ցույց են տալիս, որ 6 տարիների ընթացքում տնտեսության ֆինանսական հատվածը, չնայած իրական հատվածի համեստ ցուցանիշներին, մշտապես զգալի աճ է գրանցել: 2008թ-ից սկսած առևտրային բանկերի կողմից վարկավորման ծավալներն աճել են գրեթե 3 անգամ. 2008թ-ի դեկտեմբերի դրությամբ տրամադրվել էին ընդհանուր ծավալով 634,3 մլրդ դրամ վարկեր, իսկ 2013թ-ին արդեն տրամադրվել էր 1798,2 մլրդ դրամի չափով: Տարեկան վարկավորման ծավալները միջինում աճել են 23,4%-ով: Ինչպես ցույց են տալիս օրերս ԿԲ կողմից հրապարակված տվյալները` 2014թ-ի 3-րդ եռամսյակի դրությամբ վարկավորման ծավալները շարունակել են աճել: Սեպտեմբերի վերջին առևտրային բանկերի կողմից ընդհանուր ծավալով տրամադրվել են 1903,5 մլրդ դրամի չափով վարկեր:

Ինչպես երևում է գծապատկերից` 2014թ-ի առաջին երեք եռամսյակի տվյալներով առևտրային բանկերի կողմից տրամադրված վարկերի միջին կշռված տոկոսադրույքի նվազման հետ միաժամանակ աճել են վարկավորման ծավալները: Եթե 2013թ-ի սեպտեմբերին մեկ տարուց ավելի ժամկետով տրամադրված արտարժույթով վարկերի միջին տոկոսադրույքը 12,57% է եղել, ապա այս տարվա սեպտեմբերի դրությամբ այն կրճատվել և կազմել է 11,15%: Հետաքրքրական է, որ նախորդ տարիներին ՀՀ դրամով տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքների աճի ֆոնին այս տարի նկատվել է նվազման միտում` 2013թ-ի սեպտեմբերի 18.33%-ի դիմաց այն այս տարվա սեպտեմնբերին կազմել է 17,63%: Վարկերի տեկոսադրույքների շարունակական նվազեցման արդյունքում փոքր ու միջին ձեռնարկությունները հնարավորություն կունենան ստանալ ավելի շատ վարկեր, ինչն էլ այս ձեռնարկությունների զարգացման հիմնական խթաններից կլինի:

Վարկավորման ծավալների աճի հետ մեկտեղ վերջին 9 ամիսների ընթացքում հետաքրքիր բեկում է նկատվել տնտեսության իրական և ֆինանսական հատվածների հարաբերակցության մեջ: Այդ փոփոխությունը կարող ենք արտացոլել մի քանի երկրորդային ցուցանիշների համեմատության միջոցով, իսկ ավելի կոնկերտ` խոշոր ընկերությունների կողմից վճարված հարկերի հարաբերակցության միջոցով:
Նկատենք, որ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամից հետո ՀՀ տնտեսության մեջ ֆինանսական հատվածի նշանակալի աճի մասին վկայում է նաև ՊԵԿ-ի կողմից հրապարակվող 1000 խոշոր հարկատուների ցուցակում ֆինանսական կազմակերպությունների կշռի մեծացումը` թե´ քանակական և թե´ որակական նկարագրերով: Այսպես. եթե 2008թ-ի 1000 խոշոր հարկատուների ցուցակում ներառված էին 31 ֆինանսական կազմակերպություններ (այդ թվում` բանկեր, վարկային կազմակերպություններ և ապահովագրական ընկերություններ), ապա 2013թ-ի ցուցակում արդեն կան 40 կազմակերպություններ: Սակայն ավելի ուշագրավ է խոշոր կազմակերպությունների ցուցակում ֆինանսական կառույցների վճարած հարկերի կշռի շեշտակի աճը: 2008թ-ի տվյալների համեմատությամբ (14,5 մլրդ դրամ)` 2013թ-ին ֆինանսական կազմակերպությունների վճարած հարկերն աճել են ավելի քան 204%-ով` կազմելով 44,4 մլրդ դրամ:

Մինչդեռ բոլոր խոշոր կազմակերպությունների վճարած ընդհանուր հարկերն աճել են ընդամենը 49%-ով (հանուն արդարության պետք է նշենք, որ այդ աճի մեջ իրենց մասնակցությունն ունեցան ԱՊՊԱ-ի ներդրումը և պետական ծառայողների բժշկական ապահովագրությունը): Նշված միտումն առավել ակնհայտ է դրսևորվել հատկապես վերջին տարիներին` 2011-13թթ-ին, սակայն այս տարվա սկզբից ֆինանսական կազմակերպությունների վճարած հարկերի աճի տեմպը կտրուկ նվազել է:
Եթե 2012թ-ի առաջին երեք եռամսյակների ընթացքում նշված ցուցանիշի աճը կազմել է 19,4%, 2013թ-ին` 44,2%, ապա այս տարվա նույն ժամանակահատվածում այդ աճը կազմել է ընդամենը 1%: Ակնհայտ է, որ ֆինանսական հատվածն իր աճի տեմպերը կորցրել է, ինչը նշանակում է, որ տնտեսությունը տեսանելի ապագայում հնարավոր է` կրի կառուցվածքային փոփոխություններ, իսկ աճի լոկոմոտիվի դերակատարությունը` փոխանցվի մեկ այլ ճյուղի:

Նախորդ կառավարության օրոք ֆինանսական հատվածի նման ընդլայնաման հետ մեկտեղ բնորոշ է եղել մեկ այլ կարևոր միտում ևս: Անցած 6 տարիների ընթացքում խոշոր հարկատուների կշիռը վճարված հարկերի ընդհանուր ծավալի մեջ զգալի աճ է գրանցել: Նման դինամիկան կարող է պայմանավորված լինել երկու հանգամանքներով` կա՛մ տնտեսությունը, կենտրոնանալով խոշոր խաղացողների շուրջ, գնում է մոնոպոլացման, կա՛մ էլ նման աճը պայմանավորված է հարկային վարչարարության բարելավմամբ և ստվերի կրճատմամբ: Չտիրապետելով առավել մանրամասն տեղեկատվության և վիճակագրական տվյալների` անհնար է հստակ գնահատական տալ, թե որ գործոնն է գերակշռել այս գործընթացում:

Ինչպես երևում է` 2008թ-ից մինչ այժմ 1000 խոշոր հարկատուների կշիռը վճարված հարկերի ընդհանուր ծավալի մեջ մեծացել է ավելի քան 5%-ով, ինչն այլ հավասար պայմաններում մոնոպոլիզացիայի խորացման ցուցիչ կարող ենք դիտարկել: Նշված միտումը պահպանվել է նաև այս տարվա ընթացքում, հետևաբար` եթե չբարելավվեն խոշոր տնտեսվարողների շրջանում ստվերի կրճատման ցուցանիշները, կարող ենք ասել, որ տնտեսությունը մոնոպոլիզացումը շարունակում է խորանալ: Եթե 2012 և 2013թթ-ի առաջին երեք եռամսյակների հիշյալ ցուցանիշները կազմել են համապատասխանաբար 63,0%, 64,8%, ապա 2014թ-ի սեպտեմբերի տվյալներով այն կազմել է 65%:

Միևնույն ժամանակ պետք է արձանագրել, որ նախկին կառավարության գործունեության ընթացքում հարկային վարչարորությունը որակապես բարելավվել է, ինչի մասին վկայում է hարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը 2008թ-ի 20,3%-ի փոխարեն 2013թ-ին կազմել է 23,6%:

Գործող կառավարության «ավանդական» ծրագիրը (ինչպես և նախկինը) առանձնապես կարևորում է ներքին խնայողությունների ձևավորումը, որոնք հետագայում պետք է ուղղվեն տնտեսության իրական հատված: Այստեղ պետք է նշել, որ նախկին կառավարության ունեցած փորձն այնքան էլ հուսադրող չէ:

Վերջին 6 տարիների ընթացքում Հայաստանում համախառն ազգային խնայողությունների դինամիկան ունեցել է նվազման միտում, ինչի մասին վկայում է գծապատկերը: Եթե 2008թ-ին համախառն ազգային խնայողությունները կազմել են ՀՆԱ-ի 32%-ը, ապա 2012-13թթ-ին կազմել են համապատասխանաբար 11,6% և 15,5%: Մինչդեռ մեր հարևան Վրաստանում 2008թ-ի 5,1%-ից համախառն ազգային խնայողությունները տարեցտարի մշտապես աճել են և 2013թ-ին կազմել են ՀՆԱ-ի 19,4%-ը: Ազգային խնայողությունների ծավալների կրճատման նման տեմպերի պահպանումը գործող կառավարությանը չի խոստանա «երկար փողերի» ձևավորում և տնտեսության իրական հատվածում ներդրումների իրականացում: Նման պարագայում ներդրումների նվազագույն մակարդակ ապահովելու համար հույսը կրկին մեծապես կախված կլինի արտաքին վարկերից ու օտարերկրյա ներդրումներից:

Գոռ Ծառուկյան, տնտեսագետ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

23:40
Այրվում է Հաղթանակ զբոսայգու հարակից տարածքը
Երևանի օրվան նվիրված տոնական հրավառությունից հետո այրվում է Հաղթանակի զբոսայգու հարակից տարածքը: Այս մասին տեղեկացրել է Ֆոտոլուրը՝ հրապարակելով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Հայաստանի վարկանիշը կբարձրանա, եթե մերժենք Ամուլսարի ծրագիրը. Կ.Մանվելյան
Վարչական դատարանը հօգուտ Լիդիանի որոշում  կայացրեց՝ անվավեր ճանաչելով Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի որոշումը: Տեսչության նախկին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:48
Վաղվանից ջերմաստիճանը կնվազի
Հանրապետության տարածքում հոկտեմբերի 19-ի ցերեկը, 20-24-ն առանձին շրջաններում սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ: Քամին՝ հարավ-արևելյան՝ 3-8 մ/վ:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
Հոկտեմբերի 21-ի հոսանքազրկումների մասին
Երևանում ու հինգ մարզերում
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Նոր Գեղիում կանցկացվի խնձորի փառատոն
Հոկտեմբերի 20-ին Կոտայքի մարզի Նոր Գեղի համայնքում տեղի կունենա Խնձորի առաջին փառատոնը: Միջոցառումը կմեկնարկի Սբ․ Հովհաննես եկեղեցում՝ խնձորի և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:14
Եկեղեցին այսօր նշում է Ս. Մատթեոս, Մարկոս, Ղուկաս և Հովհաննես Ավետարանիչների հիշատակի տոնը
Հայ առաքելական եկեղեցին այսօր նշում է Ս. Մատթեոս, Մարկոս, Ղուկաս և Հովհաննես Ավետարանիչների հիշատակի տոնը։ Ս. Մատթեոսը Տիրոջ 12...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Հայաստանն ազգային տաղավարով կներկայանա Վենետիկի բիենալեին
Հայաստանի Հանրապետությունն ազգային տաղավարով կներկայանա 2020 թ. Վենետիկի ճարտարապետական 17-րդ միջազգային բիենալեին: ՀՀ կրթության,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:59
Ջենիֆեր Լոպեսը հարսանեկան զգեստով՝ Նյու Յորքի փողոցում
Ամերիկացի երգչուհի և դերասանուհի Ջենիֆեր Լոպեսը ռոմանտիկ կատակերգության նկարահանման ժամանակ Նյու Յորքի փողոցում հայտնվել է ճոխ հարսանեկան...
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
Բարսելոնայում բողոքի ցույցերը շարունակվում են
Բարսելոնայում շարունակվող բողոքի ցույցերի ընթացքում տեղի է ունեցել բախում ոստիկանության հետ։  Վերջիններս  օգտագործել են արցունքաբեր...
Աղբյուր` Panorama.am
18:51
«Ավրորա» մրցանակի շնորհման հանդիսավոր արարողությունը
Երևանի Ազատության հրապարակում մեկնարկել է «Ավրորա» մրցանակի շնորհման հանդիսավոր արարողությունը: Մինչ այդ Ազատության հրապարակում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
Տարանտինոն հրաժարվել է Չինաստանի համար փոփոխել «Մի անգամ Հոլիվուդում»-ը
Ամերիկացի ռեժիսոր Քվենտին Տարանտինոն հրաժարվել է վերամոնտաժել «Մի անգամ Հոլիվուդում» ֆիլմն այնպես, որպեսզի այն թույլատրեն Չինաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
«Ճշմարտությանը» հաջորդում է «Սուտը»
Սոս Սարգսյանի անվան Համազգային թատրոնում հոկտեմբերի 20-ին պրեմիերա է
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Տիրազուրկ ձկնորսական ցանց՝ դրենաժային ջրերում
Այսօր, վաղ առավոտյան Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի Արարատի տարածքային բաժնի աշխատակիցները ֆեյսբուքյան օգտատերերից մեկի՝ ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Սիրիայում Թուրքիայի գործողությունը դատապարտելու համար Հյուսիսային Կիպրոսի ղեկավարը մահվան սպառնալիքներ է ստացել
Թուրքիայում շարունակում է մեծ աղմուկ հանել այսպես կոչված Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական Հանրապետության նախագահ Մուստաֆա Աքընջի արձագանքը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Սիմոնյանը հրապարակել է նորածնի սեռը, քաշը, հասակը
«Սիրելի աշխարհ։ Խնդրում եմ, Մարո Տիգրանի Քյոսայանի նկատմամբ բարի եղիր։ Նա այստեղ նորեկ է»
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Հայկական խոհանոցը՝ բարձր նորաձևության ոգեշնչման աղբյուր
Հայկական ավանդական ուտեստների գույների և առհասարակ հյուրընկալության կոնցեպտուալ հիմքով ստեղծված զգեստների հավաքածուի նորաձևության ցուցադրություն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
Երևանի սուրճի արտադրամասերից մեկում ծխացել է 0.5 խմ սուրճ
«911» ծառայությունն այսօր առավոտյան ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Ֆրունզեի փողոցի թիվ 8/6 հասցեում գտնվող սուրճի արտադրամասի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Միխայիլ Պիոտրովսկին` Կարմիր բլուրում
«Երևանին ցանկանում է ևս 2800, ևս 2800, ևս 2800 տարի»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Հայաստանում 9 ամսում ՃՏՊ-ներից զոհվել է 253 մարդ
Այս տարվա ինն ամիսներին Հայաստանում տարածքում արձանագրվել է 3444 ճանապարհատրանսպորտային պատահար, ինչի հետևանքով զոհվել է 253 և մարմնական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:56
Աննա Հակոբյան. Հայ ժողովուրդը հումանիզմ աղերսողից վերածվեց հումանիզմ սփռողի և քարոզողի
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի տիկին, ‹‹Իմ քայլը›› և  ‹‹City of smile/ Ժպիտների քաղաք››...
Աղբյուր` Panorama.am
17:53
Մարությանը համաձայն չէ ավագանու ընդդիմադիր անդամների հետ
«Ընդհանրապես չի հարվածի վարկանիշին, որովհետև խոշոր ներդրողը չի նշանակում, որ լավ ներդրող է և լավ աշխատանք է կատարել»,- լրագրողների...
Աղբյուր` Panorama.am
17:48
Արարատ-Արմենիան, Ալաշկերտը և Երևանը տուգանվել են
Հոկտեմբերի 17-ին տեղի է ունեցել Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կարգապահական կոմիտեի հերթական նիստը` ՀՖՖ Կարգապահական կոմիտեի նախագահ Ռուբեն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Հազարավոր մարդիկ են հավաքվել Լոնդոնի կենտրոնում
Այսօր Բրիտանիայի խորհրդարանում քվեարկության է դրվում  Brexit-ի շուրջ Եվրամիության և Մեծ Բրիտանիայի բանագնացների կողմից համաձայնեցված...
Աղբյուր` Panorama.am
17:26
Կոմանդոսը՝ զինհաշմանդամ մարզիկներին. Ձեր մարտական ոգին ինձ էլ է փոխանցվում
«Փորձում ենք ամեն ինչ անել, որ մրցումներն անցկացվեն միջազգային չափանիշներին համապատասխան»,-հայտարարեց Հայաստանի ուժային եռամարտի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
Վերադառնում եմ. Հենրիխ Մխիթարյան
Հայաստանի հավաքականի և «Ռոմայի» կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը ֆեյսբուքյան իր էջում մարզումներից լուսանկար է հրապարակել ու գրել....
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
Արտյուշ Գրիգորյան. Ջավախքում հայտնվել են գովազդներ, որտեղ հայաստանյան ինչ-որ ընկերություն առաջարկում է վարկեր
Ջավախքի բնակվայրերում արդեն տևական ժամանակ է հայտնվում են գովազդներ, որտեղ հայաստանյան ինչ-որ ընկերություն առաջարկում է վարկեր մինչև 2 միլիոն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:48
«Թե ինչ հաճույքով են քաղաքացիները հարկեր վճարում, շատ առումով կապված է նրանից, թե ինչպես են ծախսվում այդ հարկերը»
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Գյումրիում մասնակցել է Պետական եկամուտների կոմիտեի նախաձեռնած «Ռազմավարական պլանավորման աշխատաժողովին»:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:36
Արմեն Կարապետյանն աշխատանքից ազատվել է անձնական պատճառով
Արմեն Կարապետյանն ազատվել է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնից սեփական դիմումի համաձայն: «Անձամբ իր անունից...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Բաքվում փակել են մետրոյի կայարանները չարտոնված ցույցի պատճառով
Ադրբեջանում իշխանությունները որոշել են  ժամանակավոր փակել մետրոյի երեք կայարանները, որտեղ ընդդիմությունն որոշել է չարտոնված ցույց...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

«Հակատուբերկուլյոզային դիսպանսեր»-ի աշխատակիցները բողոք են դուրս եկել
12:12 15/10/2019

«Հակատուբերկուլյոզային դիսպանսեր»-ի աշխատակիցները բողոք են դուրս եկել

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}