Քաղաքական 11:35 21/12/2021 Հայաստան

Հայկականության «էֆեկտիվ արգանդը». Վահե Հովհաննիսյան

Այլընտրանքային նախագծեր խմբի փորձագետ Վահե Հովհաննիսյանն իր հոդվածում գրում է.

«Պարտությունից հետո մեր հիմնական խնդիրներից մեկը տարածաշրջանում հայկական «էֆեկտիվ արգանդի» պահպանումն է։

Առաջիկա 5-10 տարիները մեզ համար լինելու են պատմություն կերտող ժամանակահատված. պահպանել Կովկասում հայկական էֆեկտիվ միջավայր՝ Հայաստան, Արցախ, Ջավախք, կամ՝ վերածվել Երևան-Իգդիր մայրուղում թուրքականություն սպասարկող ռեզերվացիայի։
Ամբողջական ընկալումը՝ ինչ կատարվեց և ինչ է կատարվում Հայաստանի և հայության հետ, չկա։ Պատմական դերի և պատմական հեռանկարի խորքային հարցերը հայության շատ փոքր տոկոսին են հետաքրքիր, Հայաստանում՝ առավել ևս։

Հարավային Կովկասի նոր ճարտապետությանը Հայաստանը մասնակցում է իր անկախ պետականության ամենաթույլ պահին՝ ջախջախված բանակի և բարոյալքված ժողովրդի պայմաններում։

Տարածաշրջանում պատմական կույրաղիքի դերակատարումը հայ ժողովուրդը հարյուրամյակներում փոխհատուցում էր համաշխարհային գիտության, գրականության, արվեստի մեջ ներդրումով։ Գենետիկ և այլ հատկանիշներով հայ ժողովուրդը ունակ է դրան։

Վերընթերցելով Վահրամ Փափազյանի հուշերը՝ նկատեցի, որ,  խոսելով իր հետ խաղացած դեզդեմոնաների մասին, որպես լավագույն դերակատարներ նշում է Բաքվի, Պոլսի և Շուշիի թատրոններում երեք հայ դերասանուհիների։

Այո, հայ ժողովուրդը ներդրում է ունեցել քաղաքակրթության մեջ, բայց  հայկական պետությունն իր տեղը չի գտել։

Պատմականորեն՝ հայ ժողովրդի էֆեկտիվ արգանդները եղել են Պոլիսը, Բաքուն, Թիֆլիսը, Շուշին՝ Արցախը, Ջավախքը, Մոսկվան, Ս. Պետերբուրգը, ցեղասպանությունից հետո դեռևս հայ ինքնաընկալվող մեկ-երկու սերունդ հայությունը Եվրոպայում և այլուր։
Հարյուրավոր հայեր այս կենտրոններից համաշխարհային քաղաքակրթության և հենց կենտրոնների կայացման մեջ ներդրում են ունեցել, և հենց նրա´նց շնորհիվ հայկականության արժեղթղթերը բարձր էին ազգերի ոչ պաշտոնական դասակարգման մեջ։

Հիմա՝ 21-րդ դարում, հայկական Բաքուն, Պոլիսը, Թիֆլիսը, Շուշին կորսված են, Արցախը՝ ծայրահեղ անորոշ վիճակում, Ջավախքը սարսափելի ինտենսիվությամբ հայաթափվում է, Արևմտյան Եվրոպայի ցեղասպանության ժառանգորդների հայկական համայնքների աբսորբցիան շատ ուժեղ է, և հայկականության գաղափարի թուլացումը՝ նույնպես։ Մոսկվան և Ռուսաստանը իներցիայով շարունակում են տալ հայկական ծագումով գիտնականներ, արվեստի և մշակույթի, սպորտի դեմքեր։ Իներցիային գումարվել է նաև 90-ականների արտագաղթի թարմ արյունը՝ երեխաներ, որոնք մեծացել են ռուսական միջավայրում, հայերեն չգիտեն կամ գրեթե չգիտեն, և նրանց հայկականության կորուստը կարճ ժամանակի խնդիր է։

Մենք ունենք երկու խոշոր հայկական միջավայր՝ Հայաստանը և Լոս-Անջելեսը։
Հայաստանն ունի փայլուն 1-2 սերունդ, որոնք անհրաժեշտ միջավայրի պայմաններում ի վիճակի են թե´ պետություն ստեղծելու, թե´ միջազգային ճանաչման գիտական, կրթամշակութային դեմքեր տալու համար։

Բայց հարցերի հարցը միջավայրն է։ Հայաստանում պարտությունից հետո, պետականության աննորմալ սթրեսների պայմաններում, այդ  միջավայրը փլուզվել է։ Եվ առաջիկա տարիների մեր ամենասուր խնդիրներից մեկը էֆեկտիվ սերնդի արտագաղթն է։

Հաջորդ խոշոր հայկական միջավայրը Լոս-Անջելեսն է, որը կենցաղային Հայաստանի մոդելն է՝ լինել ավելի կուշտ, ավելի լավ ուտել, ավելի լավ մեքենա, ավելի լավ շոր հագնել, ու այս միջավայրը մեծ հաշվով փակ և քաղաքակրթության հետ քիչ առնչվող հայկական ռեզերվացիա է։ Բայց նաև խոշոր պոմպ է և Հայաստանից քաշում է նոր թվաքանակներ։

Հեռանկարում ամենասուր խնդիրն է՝ Հայաստանը պահպանել որպես հայ ժողովրդի էֆեկտիվ միջավայր։ Ծայրահեղ մեծ է ռիսկը, որ Հայաստանը կարող է դառնալ հայկական ռեզերվացիա՝ ցածր գիտակրթական պոտենցիալով և բացառապես կենցաղային ֆունկցիաներով։ Մեզ կարող է վերապահվել թուրքականությանը սպասարկող ազգի դերակատարում։ Համաշխարհային բանկի գնահատականներով արդեն սուր խնդիր ունենք երեխաների գրագիտության հարցում։

Տաքսիստից մինչև գլխավոր դատախազ մուղամ են վայելում՝ հաճույքով, բնականորեն, ինքնաներգրավված։ Եվ մեր հարսանիքները, քեֆերը, եթերը, համերգասրահները լցված են թուրքա-արևելյան ցածրակարգ մշակույթով։ Ընդհանրապես մեր ամենամեծ տապալումներից մեկը եղել է անկախ պետականության մշակույթ չձևավորելը, հետևաբար՝ չի ձևավորվել անկախ Հայաստանի քաղաքացին։

Այժմ մեր ընտրությունն ավելի քան հստակ է՝ գալիք դարերում լինել լուրջ պետություն և ազգ կամ հարևաններին սպասարկող կենցաղային միավոր։

Առաջին տարբերակի համար անհրաժեշտ է .
ա/ Հայկական աշխարհի նոր օրակարգ և ջանքեր, բ/ գիտակրթական, մշակութային վերածննդի լուրջ ծրագիր, գ/ամենակարևորը՝ նոր, սոլիդ իշխանություն։
Երկրորդ տարբերակի համար լրացուցիչ ոչինչ պետք չէ, ամեն ինչ իր հունով գնում է։

Մի բան հստակ է. հայկականությունն ունի  մեծ պոտենցիալ, գրեթե ամեն ինչ հնարավոր է խաղաղ մրցակցության պայմաններում շտկել ու առաջիկա 100 տարին Կովկասում լինել անվտանգ ու առաջադեմ պետություն։ Ինչի՞ց սկսել. արժանապատվության գաղափարի տակ համախմբումով։ Պարզ, բայց ահռելի պոտենցիալով գաղափար, որով պետք է վարակել հայությանը։ Սա 2022 թվականի կարևորագույն գործն է»: 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

07:49
Սոս Հակոբյան. Խուզարկություն է իրականացվում «Հայրենիք» կուսակցության անդամ Արսեն Նիկողոսյանի բնակարանում
«Իշխանությունն ընդդիմության նկատմամբ ճնշումներին նոր թափ է հաղորդում»։
Աղբյուր` Panorama.am
07:44
Ակնհայտ է՝ համաժողովրդական Դիմադրության շարժումը առնվազն խախտել է Արցախի հանձնման ժամանակացույցը. Սաղաթելյան
«Սիրելի՛ հայրենակիցներ, առավոտյան 8։00֊ին հանդիպում ենք Ֆրանսիայի հրապարակում»։
Աղբյուր` Panorama.am
21:12
Պահանջ. Շուտափույթ ազատ արձակել Ավետիք Չալաբյանին
Ավետիք Չալաբյանի հետ հանուն հայրենիքի ծրագրեր իրականացրած գործընկերները տարածել են համատեղ հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Ավետիք...
Աղբյուր` Panorama.am
21:01
Մենք գործ ունենք ակնհայտ կողմնակալ դատարանի հետ․ Արծվիկ Մինասյան
 Վերաքննիչ դատարանի որոշումից հետո Հայաստան» դաշինքի քարտուղար Արծվիկ Մինասյանը, անդրադառնալով իջնորդությունը մերժելուն,ասաց իրենց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:42
Զոհված զինծառայողների հարազատները պահանջել են որպես կողմ ներգրավվել
Վերաքննիչ քրեական դատարանում իրավիճակը կրկին լարվել է։ Զոհված զինծառայողների հարազատները պահանջում են որպես կողմ ներգրավվել՝ Նիկոլ Փաշինյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
Ովքե՞ր են ներգրավված սահմանազատման հարցերով հանձնաժողովի կազմում
Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանի սահմանազատման և սահմանային անվտանգության հարցերով հանձնաժողով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:21
Վանաձորցիներն անժամկետ փակել են քաղաքի գլխավոր ճանապարհներից մեկը
Վանաձորցիներն անժամկետ փակել են քաղաքի գլխավոր ճանապարհներից մեկը՝ Աղայան փողոցը։  Այս մասին հայտնում են լրատվամիջոցները։ Ամիսներ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
Ի՞նչ տեսք ունի Պրահայի բուսաբանական այգին
ՀՀ ԳԱԱ Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրենի ժ/պ Արսեն Գասպարյանը, գործնական այցով լինելով Պրահայի բուսաբանական այգում,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Սենոր Հասրաթյան. Այլևս ակնհայտ է, որ Արցախը պարտադրված է պայքարել երկու ճակատով
ԶՈւ գնդապետ, Արցախի ԶՈւ տեղեկատվության ու հասարակայնության հետ կապերի բաժնի նախկին ղեկավար Սենոր Հասրաթյանը գրում է. «Այլևս ակնհայտ է,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Ստեղծված իրավիճակում լուծումը մեկն է. «Դիմադրություն» շարժում
«Դիմադրություն» շարժումը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շարլ Միշելի միջնորդությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Կոկորդիլոսագետը Վեդիում կադրային ջարդ է իրականացնում
Արարատի մարզի Վեդի խոշորացված համայնքի ՏԻՄ ընտրություններում 2-րդ փորձից համայնքապետ դարձած Գարիկ Սարգսյանը 168.am-ի աղբյուրների տեղեկությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:13
Սաուդյան Արաբիան ճամփորդության սահմանափակումներ է կիրառելու Թուրքիայի+15 նկատմամբ
Սաուդյան Արաբիան Covid-19-ի վերաբռնկման պատճառով ճամփորդության սահմանափակումներ է կիրառելու 16 երկրի, այդ թվում նաև Թուրքիայի նկատմամբ։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Ընտանիքի կարիքների գնահատման ծրագիրն Արցախում իրականացվել է 50 տոկոսով
ԱՀ ԱԺ հանձնաժողովային համատեղ նիստում քննարկվել են սոցիալական, առողջապահության ու վիճակագրության ոլորտների 2021թ․ բյուջեի կատարողականներըսի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
Ռուսամետները Հայաստանը տեսնում են միութենական մեջ, արևմտամետները՝ թրքահպատակ
Իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը գրում է․ «Երեկվա գրառումս բազմաթիվ մեկնաբանությունների առիթ դարձավ։ Ուղղակի զարմանալի է, թե պարզ,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Արցախում առաջին անգամ էկրան բարձրացավ «Օլիմպիկոս» ֆիլմը
Genesis Armenia-ի նախաձեռնած «Արցախն ապրում է» փառատոնի շրջանակում Արցախում առաջին անգամ էկրան բարձրացավ Դավիթ և Հայկ Սահակյանցների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Այս երեխաները դաժան պատերազմ են տեսել, հայրենիք են կորցրել. Մետաքսե Հակոբյան
Արցախ ԱԺ պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանը գրում է․ «Այն ժամանակ, երբ Նիկոլը Բրյուսելում Արցախն ադրբեջանին է հանձնում, արցախցի մանուկները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Բրիտանուհին պնդում է, որ Իրանում ինքնախոստովանական ցուցմունքը ստորագրել է հարկադրանքի տակ
Իրանական բանտից ազատված բրիտանուհի Նազանին Զաղարի-Ռեթքլիֆը պնդում է, որ իրեն Իրանում ստիպել են կեղծ խոստովանական ցուցմունք ստորագրել նախքան Մեծ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Եվրոպան թելադրում է, ՌԴ-ն՝ վերահսկում
Մայիսի 23-ին ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը հեռախոսազրույց է ունեցել ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ: Այս մասին հաայտնում է ՀՀ ԱԳՆ-ն։ ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Թալինում հիմնվել է 7,5 հեկտար տարածք զբաղեցնող արևային ֆոտովոլտային էլեկտրակայան
Ակբա բանկի աջակցությամբ Թալինում հիմնվեց ևս մեկ արևային ֆոտովոլտային էլեկտրակայան։ 7,5 հեկտար տարածք զբաղեցնող «Թալին-2» կայանը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Դատավոր Բիշարյանին ներկայացված ինքնաբացարկի միջնորդությունը մերժվեց
Նիկոլ Փաշինյանի կողմից կատարված առերևույթ պետական դավաճանության փաստի առթիվ քրեական գործ հարուցելու պահանջով Հակոբ Մարտիրոսյանի և Արծվիկ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Արցախի նախագահ. Արցախահայության ինքնորոշման իրավունքի լիարժեք ճանաչումը որևէ վերապահման և զիջման ենթակա չէ
«Արցախի Հանրապետության իշխանությունների վերաբերմունքը տարբեր ձևաչափերով ընթացող բանակցություններում և քննարկումներում Արցախի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Հայաստանյան բանկերում ոչ ռեզիդենտների կողմից բացվել է 30 հազար հաշիվ
Հայաստանյան բանկերում վերջին մի քանի ամսում ոչ ռեզիդենտների կողմից բացվել է 30 հազար հաշիվ։ Այս մասին գրում է «Ինտերնետ առանց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
Մեր երեխաները, որ իրենց ձեզ պես պահեին, այսօր աթոռ չէինք ունենալու. զոհված զինծառայողի մայրը՝ դատավորին ու դատախազներին
«2018 թվականին Հայաստանը գրավեց հրեշը, նստեց գահին ու մեզ տարավ պատերազմի, բանակը կազմալուծեց, մեր բոլոր հերոսներին աշխատանքից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:16
Կոչուբաևը՝ ոստիկանին. Դաջվածքիդ խաչը քեզ օգնական
Փաստաբան Ալեքսանդր Կոչուբաևը ֆեյսբուքյան իր էջում հրապարակել է մի  ոստիկանի նկար ու գրել. «Նկարի պարեկը այսօր հայհոյանքի ձևով...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
10 ամենահարուստ մարդկանց կարողությունը գերազանցել է աշխարհի բնակչության 40%-ի ունեցածը
10 ամենահարուստ մարդկանց կապիտալը գերազանցում է Երկրի բնակիչների 40%-ի ընդհանուր կարողությունը և կազմում է 12,7 տրիլիոն դոլար։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Հարյուրավոր բեռնատարներ են կուտակվել Վաչիան-Կարծախ ճանապարհին
Այսօր՝ մայիսի 23-ին, Ախալքալաք-Կարծախ ավտոճանապարհին, Վաչիան գյուղից սկսած մինչև Կարծախի վրաց-թուրքական անցակետ մոտ 800 բեռնատար է կուտակվել:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:33
Արգելել էկզոտիկ կապիկի ներմուծումը՝ կանխելու Հայաստան կապիկի ծաղիկի մուտքը
Հիվանդությունների վերահսկման ու  կանխարգելման ազգային կենտրոնում ուշադիր հետևում են կապիկի ծաղիկ  կոչվող հիվանդության  վերաբերյալ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Ուժեղ քամու հետևանքով վնասներ՝ Երևանի տարբեր հատվածներում
Մայիսի 23-ին, ժամը 08։53-ից 13:03-ն ընկած ժամանակահատվածում Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգեր են ստացվել, որ քամու հետևանքով...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից
11:26 26/04/2022

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}